Xuất khẩu thực phẩm vào EU: Doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ pháp lý chuyên biệt

Doanh nghiệp thực phẩm cần đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế. Ảnh T.H

EU siết chuẩn: Từ chất lượng đến bao bì, truy xuất

Ngày 25/3/2026, tại hội thảo “Xu hướng thực phẩm năm 2026: Sức khỏe, bền vững và tuân thủ quy định” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp cùng Công ty TNHH Eurofins Sắc Ký Hải Đăng tổ chức, các chuyên gia đã cập nhật hàng loạt yêu cầu mới về kiểm soát chất lượng và tuân thủ quy định đối với thực phẩm xuất khẩu cũng như thị trường nội địa giai đoạn 2025–2026. Trong đó, những nội dung được nhấn mạnh gồm ghi nhãn dinh dưỡng, truy xuất nguồn gốc, số hóa nhãn và chuẩn hóa chất lượng cho nhóm thực phẩm tiện lợi cao cấp.

Theo giới chuyên môn, đây không còn là những yêu cầu mang tính khuyến nghị mà đang dần trở thành “tấm vé bắt buộc” để hàng thực phẩm Việt Nam bước vào các thị trường khó tính như EU, Mỹ, Úc hay Singapore, đồng thời chen chân vào hệ thống siêu thị quốc tế.

Theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, năm 2026 đang đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành thực phẩm toàn cầu, khi chuỗi cung ứng được định hình lại bởi ba trụ cột cốt lõi: sức khỏe, phát triển bền vững (ESG) và tuân thủ quy định.

Trong đó, với thị trường EU, yêu cầu không chỉ dừng ở an toàn thực phẩm. Các tiêu chí liên quan đến giảm phát thải carbon, bao bì thân thiện môi trường, minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc số hóa đang trở thành điều kiện tiên quyết để hàng hóa có thể thâm nhập và duy trì chỗ đứng.

“Việc cập nhật tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc số hóa chính là chìa khóa để doanh nghiệp duy trì hoạt động, cạnh tranh bình đẳng trên thị trường quốc tế”, bà Quyên nhấn mạnh.

Cập nhật chi tiết về các rào cản kỹ thuật tại thị trường trọng điểm, Thạc sĩ Nguyễn Thị Phượng Vĩ, Trưởng bộ phận Tư vấn của Eurofins Sắc Ký Hải Đăng, cho biết EU đang gia tăng kiểm soát theo hướng ngày càng chặt chẽ.

Cụ thể, tại Pháp, cơ quan chức năng đã áp dụng quy định kiểm soát tuyệt đối, cho phép tạm ngừng nhập khẩu đối với các thực phẩm có chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật bị cấm. Song song đó, EU cũng ban hành Quy định về bao bì và rác thải bao bì (PPWR), đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ bao bì lưu thông trên thị trường phải có khả năng tái chế.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC chia sẻ thông tin tại hội thảo.

Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp không thể chỉ chăm chút cho sản phẩm bên trong, mà phải tính lại cả cấu trúc bao bì, vật liệu sử dụng, khả năng tái chế, thông tin nhãn và dấu vết số hóa của sản phẩm.

Không riêng EU, các thị trường khác cũng đang siết mạnh. Tại Mỹ, cơ quan chức năng đang loại bỏ dần các chất tạo màu thực phẩm có nguồn gốc dầu mỏ. Ở châu Á, Trung Quốc thắt chặt quản lý qua các tiêu chuẩn mới về ghi nhãn; Hàn Quốc mở rộng phạm vi ghi nhãn thực phẩm không biến đổi gen, ghi nhãn giảm natri và giảm đường.

Trong nước, Nghị định 37/2026/NĐ-CP cũng đặt ra loạt yêu cầu mới như phân loại mức độ rủi ro sản phẩm, bắt buộc truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy áp dụng ghi nhãn điện tử nhằm tăng tính minh bạch.

Muốn vào siêu thị quốc tế, phải đi từ hồ sơ pháp lý

Từ thực tế doanh nghiệp, bà Võ Thị Phi Phượng, Giám đốc Công ty Cổ phần Võ Bảo, chia sẻ kinh nghiệm đưa dòng thực phẩm tiện lợi cao cấp thâm nhập thành công thị trường quốc tế.

Theo bà Phượng, doanh nghiệp đã chọn hướng đi khác biệt khi nắm bắt xu hướng tiêu dùng của cộng đồng người gốc Á tại các quốc gia phát triển – nhóm khách hàng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe chủ động từ bên trong. Từ đó, công ty phát triển các dòng thực phẩm ăn liền, đóng gói bằng túi nhôm và lon thiếc tiện dụng, sử dụng nguyên liệu nông sản Việt Nam làm nền tảng.

Tuy nhiên, theo bà, chất lượng sản phẩm tốt mới chỉ là điều kiện cần. Muốn đưa hàng vào các thị trường tiềm năng như EU, Mỹ, Úc hay Singapore, đặc biệt là vào được hệ thống siêu thị lớn, doanh nghiệp phải chuẩn bị từ rất sớm các bộ hồ sơ pháp lý chuyên biệt cho từng thị trường.

Đó có thể là các chứng nhận như FDA, USDA đối với Mỹ; BICON đối với Úc; hay các bộ tiêu chuẩn riêng về thành phần, phụ gia, ghi nhãn, cảnh báo, bao bì, ngôn ngữ thể hiện và truy xuất nguồn gốc đối với EU.

Theo bà Phượng, nhãn mác trên bao bì phải được thiết kế và kiểm duyệt chặt chẽ để bảo đảm tuân thủ tuyệt đối quy định pháp luật của nước sở tại. Chỉ một sai sót nhỏ trong cách ghi thành phần, chỉ tiêu dinh dưỡng, cảnh báo dị ứng hay hướng dẫn sử dụng cũng có thể khiến lô hàng bị trả về, phát sinh chi phí lớn và ảnh hưởng uy tín thương hiệu.

Từ câu chuyện thực tế này, có thể thấy xuất khẩu thực phẩm vào EU và các thị trường cao cấp không còn là cuộc chơi của riêng năng lực sản xuất. Đó là bài toán tổng hợp, đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư đồng thời cho R&D, tiêu chuẩn chất lượng, hệ thống truy xuất, thiết kế bao bì và đặc biệt là năng lực pháp lý chuyên biệt theo từng thị trường.

Trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật ngày càng dày lên, doanh nghiệp nào chủ động chuẩn bị sớm sẽ có lợi thế đi trước. Ngược lại, nếu chậm thích ứng, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu là rất rõ ràng.