Thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt để minh bạch hóa quản lý thuế

Thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác quản lý thuế. Ảnh: CT.

Siết quản lý thuế thông qua thanh toán không dùng tiền mặt

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng vừa ký Công điện số 01/CĐ-BTC gửi Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường phối hợp thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong năm 2026.

Thời gian qua, Bộ Tài chính đã chỉ đạo cơ quan Thuế và các cơ quan liên quan triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ, đồng hành cùng người nộp thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế, hóa đơn và chứng từ theo quy định.

Cùng với sự phối hợp của UBND các tỉnh, thành phố, đặc biệt trong việc hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi sang phương pháp kê khai từ ngày 01/01/2026, công tác triển khai nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước năm 2026 đã có những thuận lợi bước đầu.

Đến nay, phần lớn doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và người dân đã chấp hành các quy định về thuế, hóa đơn, chứng từ; đồng thời từng bước tiếp cận và sử dụng các tiện ích như khai thuế điện tử, nộp thuế điện tử, hoàn thuế điện tử, hóa đơn điện tử và các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt.

Tuy nhiên, tại một số địa bàn và ngành nghề vẫn còn tình trạng lợi dụng thanh toán tiền mặt hoặc sử dụng tài khoản cá nhân để che giấu doanh thu, trốn tránh nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước. Một số vụ việc trốn thuế đã được cơ quan Thuế phối hợp với các cơ quan chức năng phát hiện, điều tra và khởi tố.

Trước thực tế này, để triển khai tốt hơn nữa công tác quản lý thuế, triển khai thực hiện dự toán thu NSNN năm 2026, kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, Bộ Tài chính đề nghị lãnh đạo các địa phương tiếp tục quan tâm chỉ đạo cấp ủy, chính quyền và các sở, ngành trên địa bàn phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế để triển khai quyết liệt các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về phát triển thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, tăng cường quản lý việc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đối với hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trực tiếp tới người tiêu dùng.

Bộ Tài chính cũng đề nghị các địa phương phối hợp tuyên truyền, hướng dẫn hộ kinh doanh chuyển đổi sang phương thức kê khai khi cơ chế thuế khoán được bãi bỏ; đồng thời phát huy vai trò của Ban Chỉ đạo chống thất thu ngân sách nhà nước tại địa phương, tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về hóa đơn, chứng từ để kịp thời phát hiện các rủi ro trong quản lý thuế.

Theo các chuyên gia, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác quản lý thuế. Khi các giao dịch được thực hiện thông qua ngân hàng hoặc nền tảng thanh toán số, dòng tiền sẽ được ghi nhận và lưu vết, tạo điều kiện để cơ quan quản lý đối chiếu dữ liệu doanh thu, qua đó hạn chế tình trạng khai thấp doanh thu hoặc che giấu hoạt động kinh doanh.

Chuyên gia thuế Nguyễn Văn Được, Trưởng ban chính sách Hội tư vấn thuế Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín cho rằng, việc áp dụng thanh toán điện tử giúp tạo ra “dấu vết giao dịch”, từ đó cơ quan quản lý có thể phân tích dữ liệu và nhận diện rủi ro trốn thuế hiệu quả hơn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với khu vực hộ kinh doanh – lĩnh vực lâu nay gặp nhiều khó khăn trong việc xác định doanh thu thực tế.

Tuy nhiên, theo ông Được, thách thức hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở thói quen sử dụng tiền mặt của nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Vì vậy, bên cạnh các biện pháp quản lý, cần có chính sách hỗ trợ như giảm chi phí giao dịch, đơn giản hóa thiết bị thanh toán và tăng cường hướng dẫn để người kinh doanh dễ dàng tiếp cận các phương thức thanh toán điện tử.

Địa phương vào cuộc, xây dựng hệ sinh thái quản lý thuế số

Ngay sau khi Công điện số 01/CĐ-BTC được ban hành, nhiều địa phương đã triển khai các biện pháp nhằm thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt gắn với nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Tại tỉnh Lào Cai, ngày 10/3/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Hạnh Phúc ký văn bản yêu cầu các sở, ban, ngành, cơ quan thuế, kho bạc, công an và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực tăng cường phối hợp thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế năm 2026.

Thanh toán không dùng tiền mặt tăng tính minh bạch trong giao dịch và doanh thu. Ảnh: TN.

Theo đó, địa phương yêu cầu đẩy mạnh việc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trong hoạt động bán lẻ hàng hóa và cung cấp dịch vụ trực tiếp tới người tiêu dùng; tiếp tục thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 124/CĐ-TTg ngày 30/7/2025 về thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, bảo đảm đáp ứng nhu cầu thanh toán của người dân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

Đồng thời, các cơ quan chức năng tăng cường phòng chống thất thu thuế, đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật nếu có. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp cơ quan quản lý thuế nắm bắt kịp thời doanh thu phát sinh trong thực tế.

Bên cạnh đó, tỉnh Lào Cai cũng tập trung triển khai lộ trình xóa bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh, trong đó trọng tâm là tuyên truyền và hướng dẫn người nộp thuế chuyển sang phương thức kê khai minh bạch.

Ban Chỉ đạo chống thất thu ngân sách nhà nước của tỉnh sẽ tăng cường giám sát, kiểm tra việc chấp hành quy định về hóa đơn và chứng từ để kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm.

Về phía cơ quan Thuế, nhiều địa phương cũng đang đẩy mạnh tuyên truyền nhằm khuyến khích người nộp thuế sử dụng thanh toán điện tử. Tại một tọa đàm trực tuyến về thanh toán không dùng tiền mặt và hóa đơn điện tử trong thời đại số, ông Ngô Đình Hùng, Phó Trưởng Thuế TP. Đà Nẵng cho biết, cơ quan Thuế đang phối hợp với các ngân hàng thương mại và tổ chức trung gian thanh toán để khuyến khích người nộp thuế, hộ kinh doanh sử dụng thanh toán điện tử trong kê khai, nộp và hoàn thuế.

Việc nộp thuế bằng hình thức điện tử cũng giúp người nộp thuế dễ dàng tra cứu, theo dõi, lưu trữ chứng từ, hạn chế sai sót và rủi ro trong quá trình nộp tiền, đồng thời góp phần xây dựng một môi trường thuế công bằng, minh bạch, thân thiện với người dân và doanh nghiệp.

Cơ quan Thuế đang triển khai nhiều chương trình miễn phí, tập huấn ngắn gọn, dễ hiểu, theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, giúp hộ kinh doanh làm quen dần với quy trình mới. Đồng thời phối hợp với UBND các phường, xã, các nhà cung cấp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử để tổ chức tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật, duy trì đường dây nóng, hộp thư điện tử, kênh zalo nhằm giải đáp nhanh chóng mọi vướng mắc cho người nộp thuế.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, trong bối cảnh dữ liệu tài chính ngày càng được số hóa và kết nối giữa các cơ quan quản lý, việc che giấu doanh thu thông qua giao dịch tiền mặt sẽ ngày càng khó thực hiện. Khi dữ liệu thanh toán, hóa đơn và kê khai thuế được liên thông, những chênh lệch bất thường về doanh thu hoặc thu nhập sẽ nhanh chóng được phát hiện.

Sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền, cơ quan Thuế, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp sẽ là yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, hướng tới xây dựng hệ thống quản lý thuế hiện đại, minh bạch và hiệu quả.