 |
| Tôm chế biên sâu đang được ưa chuộng tại thị trường quốc tế. Ảnh: T.L |
Giá trị ngày càng tăng
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), nhập khẩu tôm của Trung Quốc trong năm 2025 cho thấy xu hướng nghiêng sang nâng giá trị. Diễn biến này phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng – khi người mua sẵn sàng chi nhiều tiền hơn cho sản phẩm chất lượng cao, an toàn và dễ chế biến – đồng thời mở ra cơ hội đáng kể cho những quốc gia cung ứng có lợi thế về phân khúc cao cấp, trong đó có Việt Nam.
Theo VASEP, cùng với sự cải thiện thu nhập và sự phát triển mạnh của kênh bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và chuỗi nhà hàng, người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng quan tâm đến an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và trải nghiệm ẩm thực. Nhu cầu không còn tập trung hoàn toàn vào tôm đông lạnh nguyên liệu giá rẻ mà chuyển sang các dòng tôm cao cấp, tôm sống, tôm cỡ lớn và sản phẩm chế biến sâu.
Chính sự dịch chuyển này đã tạo lực đẩy quan trọng cho các dòng tôm giá trị cao của Việt Nam, đặc biệt là tôm hùm và tôm sú – những sản phẩm phù hợp với phân khúc nhà hàng, khách sạn và dịch vụ ăn uống.
Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, năm 2025, xuất khẩu tôm Việt Nam sang Trung Quốc đạt 1,2 tỷ USD, tăng 61% so với năm 2024. Trung Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam.
Cơ cấu sản phẩm xuất khẩu sang Trung Quốc năm 2025 cũng đáng chú ý. Trong đó, tôm hùm nổi lên là mặt hàng dẫn dắt. Kim ngạch xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc chiếm gần như toàn bộ xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam ra thế giới. Bên cạnh đó, tôm sú tiếp tục giữ lợi thế rõ rệt trong phân khúc cao cấp, phục vụ các kênh nhà hàng và tiêu dùng chất lượng cao.
Xuất khẩu tôm chân trắng tăng 6%, tôm sú tăng 5%. Trong khi, nhóm tôm loại khác (chủ yếu là tôm sống/tươi/đông lạnh) tăng hơn gấp đôi và chiếm trên 65% tổng kim ngạch.
Lợi thế cho sản phẩm giá trị gia tăng
Theo phân tích của VASEP, Ecuador và Ấn Độ vẫn "thống trị" ở phân khúc tôm giá rẻ, nơi lợi thế quy mô và chi phí sản xuất giúp họ bán với mức giá cạnh tranh. Nếu tham gia cuộc đua giá thấp, doanh nghiệp Việt Nam khó có thể thắng thế.
Ngược lại, lợi thế của Việt Nam nằm ở khả năng chế biến, sự linh hoạt sản phẩm và các dòng tôm cao cấp. Khi thị trường Trung Quốc đang dịch chuyển sang tiêu dùng chất lượng cao hơn, đây chính là phân khúc phù hợp để tôm Việt Nam củng cố vị thế.
Năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu tổng cộng 901.563 tấn tôm, giảm 2% so với năm trước đó, nhưng giá trị đạt 4,79 tỷ USD, tăng 5%. Mức chênh lệch giữa tăng trưởng giá trị và khối lượng cho thấy giá nhập khẩu bình quân đã tăng.
Nguồn cung tôm cho Trung Quốc tiếp tục tập trung vào một số quốc gia chủ chốt, trong đó Ecuador giữ vai trò chi phối. Năm 2025, Trung Quốc nhập từ Ecuador 651.866 tấn, giảm 3% so với năm trước nhưng vẫn chiếm hơn 70% tổng lượng nhập khẩu.
Việc nhiều quốc gia gia tăng hiện diện cho thấy Trung Quốc đang chủ động đa dạng hóa nguồn cung thay vì phụ thuộc tuyệt đối vào Ecuador. Đây là khoảng trống đáng chú ý cho các nhà xuất khẩu có sản phẩm khác biệt, đặc biệt ở phân khúc chế biến và cao cấp.
Diễn biến nhập khẩu tôm của Trung Quốc năm 2025 cho thấy thị trường sẽ tiếp tục nhập khẩu lớn, nhưng theo hướng chọn lọc hơn. Khối lượng có thể không tăng mạnh, song giá trị và tiêu chuẩn sản phẩm sẽ ngày càng cao. Những nhà cung ứng đáp ứng tốt yêu cầu chất lượng, truy xuất và chế biến sâu sẽ có lợi thế rõ rệt.
Với đà tăng trưởng hiện nay và lợi thế về địa lý, logistics cũng như kinh nghiệm chế biến, tôm Việt Nam có cơ hội để mở rộng thị phần. Tuy nhiên, doanh nghiệp tiếp tục cần nâng giá trị gia tăng, đẩy mạnh sản phẩm cao cấp và xây dựng quan hệ trực tiếp với hệ thống phân phối tại Trung Quốc.
