Sửa luật, chủ động trong ngăn chặn thực phẩm giả, kém chất lượng

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều tổ chức, cá nhân lợi dụng kẽ hở pháp luật để sản xuất, tiêu thụ thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng.

Chuyển từ xử lý vi phạm sang phòng ngừa theo nguy cơ

Theo cơ quan soạn thảo, việc thay đổi cách tiếp cận nhằm tăng khả năng phát hiện sớm nguy cơ, kiểm soát chặt thực phẩm từ nguồn gốc, đồng thời nâng cao hiệu quả truy xuất khi xảy ra sự cố ATTP.

Luật ATTP hiện hành được ban hành năm 2010. Sau 15 năm triển khai, hệ thống quản lý ATTP từ Trung ương đến địa phương từng bước được củng cố. Hoạt động kiểm nghiệm, kiểm định và nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực này cũng được tăng cường. Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, một số quy định của luật hiện hành không còn phù hợp với thực tiễn. Một số tổ chức, cá nhân đã lợi dụng kẽ hở pháp luật để sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, dự thảo Luật lần này hướng tới xây dựng hệ thống quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, trong đó tăng cường kiểm soát các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao, kiểm tra lô hàng nhập khẩu theo mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, đồng thời thiết lập cơ chế truy xuất nguồn gốc và chia sẻ dữ liệu phục vụ quản lý.

Theo định hướng này, cơ quan quản lý sẽ xác định nhóm thực phẩm có nguy cơ cao để tăng cường kiểm soát. Các cơ sở sản xuất, chế biến thuộc nhóm này phải áp dụng hệ thống quản lý ATTP tiên tiến, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường.

Một nội dung đáng chú ý của dự thảo là cơ chế kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu và thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn. Theo dự thảo, việc kiểm tra được thực hiện theo ba mức độ: kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm.

Việc lựa chọn mức kiểm tra sẽ dựa trên ba yếu tố gồm: mức độ nguy cơ của sản phẩm, lịch sử tuân thủ của tổ chức hoặc cá nhân kinh doanh và các cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm. Cách tiếp cận này nhằm phân loại mức độ rủi ro của từng sản phẩm, từ đó xác định nội dung và tần suất kiểm tra phù hợp.

Đối với thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, dự thảo Luật quy định việc kiểm soát trước khi sản phẩm được lưu thông trên thị trường theo mức độ nguy cơ của từng loại. Phương thức quản lý được thiết kế kết hợp giữa “tiền kiểm” và “hậu kiểm”, nhằm bảo đảm sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng đáp ứng yêu cầu về an toàn và chất lượng.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng quy định kiểm soát chặt các chất được sử dụng trong sản xuất và chế biến thực phẩm, đặc biệt là những chất có khả năng bị lạm dụng hoặc sử dụng sai mục đích có thể gây nguy hại cho sức khỏe người sử dụng.

Xây dựng cơ sở dữ liệu, gắn trách nhiệm cụ thể

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định trách nhiệm của các sàn giao dịch TMĐT và tổ chức cung cấp dịch vụ TMĐT khi kinh doanh thực phẩm trên nền tảng trực tuyến. Theo dự thảo, các đơn vị này phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt sản phẩm thực phẩm được đăng bán trên hệ thống. Người bán phải cung cấp đầy đủ các giấy tờ pháp lý liên quan đến sản phẩm thực phẩm theo quy định và công khai thông tin này trên nền tảng.

Trong trường hợp cơ quan quản lý nhà nước yêu cầu, các sàn phải kịp thời gỡ bỏ các sản phẩm vi phạm khỏi hệ thống. Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, các sàn TMĐT cũng phải hợp tác với cơ quan quản lý trong việc cung cấp thông tin và dữ liệu giao dịch khi cần thiết.

Trong trường hợp không thực hiện các biện pháp kiểm duyệt cần thiết dẫn đến xảy ra sự cố ATTP gây thiệt hại cho người tiêu dùng, các đơn vị cung cấp nền tảng có thể phải chịu trách nhiệm liên đới.

Dự thảo cũng đề xuất điều chỉnh một số quy định liên quan đến việc công bố sản phẩm và tiêu chuẩn áp dụng. Theo Bộ Y tế, hiện nay việc công bố hợp quy hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng đối với sản phẩm thực phẩm còn tồn tại một số khó khăn do nhiều bản công bố không quy định thời hạn hiệu lực, chưa phù hợp với thực tiễn quản lý.

Để khắc phục bất cập này, dự thảo Luật bổ sung quy định về thu hồi giấy phép đối với cơ sở vi phạm. Các biện pháp có thể bao gồm thu hồi giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm; thu hồi giấy xác nhận nội dung quảng cáo; thu hồi hoặc dừng hiệu lực một phần hoặc toàn bộ quyết định chỉ định cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm.

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng quy định rõ điều kiện về cơ sở vật chất và nhân lực đối với các cơ sở sản xuất thực phẩm thuộc nhóm nguy cơ cao. Theo đó, những cơ sở này phải đáp ứng các hệ thống quản lý ATTP tiên tiến mới được tham gia sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Một nội dung khác của dự thảo là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực phẩm, kết nối với các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Hệ thống này được thiết kế nhằm quản lý trực tuyến các hoạt động liên quan đến thực phẩm như: đăng ký lưu hành, công bố tiêu chuẩn áp dụng, xuất khẩu, nhập khẩu, truy xuất nguồn gốc, thanh tra và kiểm tra.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng đặt mục tiêu xây dựng hệ thống đánh giá nguy cơ ATTP; hệ thống thông tin và cảnh báo về nguy cơ đối với thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm; đồng thời hình thành hệ thống cảnh báo nhanh về các sự cố ATTP. Theo Bộ Y tế, việc xây dựng các hệ thống dữ liệu và cảnh báo này sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc theo dõi, phát hiện sớm rủi ro và xử lý các vấn đề liên quan đến ATTP trong quá trình quản lý.