 |
| Chỉ với một thao tác quét mã đơn giản, người dân có thể tiếp cận toàn bộ hành trình của sản phẩm. |
Xây dựng “lá chắn số” ngăn thực phẩm bẩn
Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, hoạt động kinh doanh xuyên vùng phát triển mạnh mẽ và mạng lưới phân phối ngày càng phức tạp, nguy cơ thực phẩm bẩn, hàng hóa không rõ nguồn gốc hay sản phẩm kém chất lượng len lỏi vào thị trường đang đặt ra những thách thức mới cho công tác quản lý.
|
Trước thực tế đó, vấn đề quản lý ATTP đứng trước yêu cầu phải thay đổi, chuyển từ cách tiếp cận bị động sang chủ động phòng ngừa bằng dữ liệu số, công nghệ truy xuất nguồn gốc và các hệ thống cảnh báo sớm.
Thực tế cho thấy, nhiều năm qua, công tác quản lý ATTP chủ yếu dựa trên hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm sau khi sự cố xảy ra. Tuy nhiên, khi chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng mở rộng với nhiều khâu trung gian, cách tiếp cận này đang bộc lộ những hạn chế nhất định.
Theo các chuyên gia, nếu tiếp tục quản lý bằng phương thức truyền thống, cơ quan chức năng sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện sớm nguy cơ, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và xử lý các hành vi gian lận liên quan đến chất lượng thực phẩm.
Theo ông Bùi Đức Lập, sự phát triển mạnh mẽ của thị trường đã làm thay đổi đáng kể các nguy cơ mất ATTP. Nếu trước đây rủi ro chủ yếu phát sinh ở các khâu sản xuất, chế biến hoặc lưu thông thì hiện nay còn xuất hiện trong các giao dịch trực tuyến, hoạt động kinh doanh trên nền tảng số và những chuỗi cung ứng đa tầng nấc.
Điều đó đòi hỏi cơ quan quản lý không chỉ tập trung xử lý các sự cố đã xảy ra mà phải chủ động nhận diện nguy cơ ngay từ đầu. Thay vì quản lý từng công đoạn riêng lẻ, mục tiêu mới là quản trị toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm trên nền tảng dữ liệu số, từ khâu sản xuất đến tiêu dùng.
Trong chiến lược chuyển đổi số của ngành ATTP, dữ liệu được xem là công cụ trung tâm.
Việc số hóa thông tin xuyên suốt vòng đời sản phẩm, từ sản xuất, chế biến, vận chuyển, bảo quản, phân phối cho đến tiêu dùng, được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc, phát hiện sớm các nguy cơ mất an toàn và xử lý vi phạm hiệu quả hơn.
Ông Bùi Đức Lập cho biết, đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm đang được nghiên cứu khi sửa đổi Luật ATTP. Theo định hướng, Việt Nam sẽ xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu ATTP quốc gia liên thông, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành và địa phương.
Khi dữ liệu được thu thập đầy đủ, chuẩn hóa và kết nối hiệu quả, cơ quan quản lý sẽ có thêm công cụ để đánh giá nguy cơ, thực hiện hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc cũng như tổ chức thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn một cách nhanh chóng và chính xác hơn.
Không chỉ phục vụ công tác quản lý, hệ thống dữ liệu liên thông còn mang lại lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng. Thông qua các nền tảng số, người dân có thể dễ dàng tra cứu nguồn gốc sản phẩm, thông tin chất lượng, cảnh báo vi phạm hoặc các quyết định thu hồi hàng hóa. Sự minh bạch đó không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần nâng cao niềm tin đối với hệ thống quản lý và sản phẩm thực phẩm Việt Nam.
Mở đường truy xuất thực phẩm bẩn từ dữ liệu số
Bên cạnh dữ liệu số, nhiều công nghệ tiên tiến cũng đang được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển đáng kể trong công tác kiểm soát chất lượng thực phẩm.
Theo ông Bùi Đức Lập, các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT), Blockchain và công nghệ kiểm nghiệm hiện đại đang mở ra khả năng theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất, lưu thông hàng hóa theo thời gian thực, đồng thời hỗ trợ phát hiện các dấu hiệu bất thường trong chuỗi cung ứng.
Đáng chú ý, mô hình tích hợp AI, IoT và Blockchain được nhiều chuyên gia đánh giá là hướng đi phù hợp với xu thế của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Nhờ khả năng ghi nhận dữ liệu liên tục và lưu trữ minh bạch, các công nghệ này có thể hỗ trợ truy xuất nguồn gốc sản phẩm, giám sát điều kiện bảo quản, theo dõi quá trình vận chuyển và cung cấp thông tin tức thời cho cơ quan quản lý cũng như người tiêu dùng.
Trong tương lai, chỉ với một thao tác quét mã đơn giản, người dân có thể tiếp cận toàn bộ hành trình của sản phẩm, từ nơi sản xuất, quá trình vận chuyển cho đến các chứng nhận chất lượng liên quan. Đây được xem là một trong những giải pháp hữu hiệu nhằm hạn chế tình trạng gian lận xuất xứ và lưu thông hàng hóa không rõ nguồn gốc.
Mặc dù triển vọng rất lớn, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực ATTP vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn.
Theo các chuyên gia, hạ tầng công nghệ ở nhiều địa phương và doanh nghiệp còn thiếu đồng bộ; dữ liệu hiện vẫn phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau; tiêu chuẩn kết nối, chia sẻ thông tin chưa thống nhất. Trong khi đó, yêu cầu về bảo mật dữ liệu ngày càng cao cũng đặt ra áp lực lớn đối với quá trình xây dựng hệ thống quản trị số.
Một thách thức khác là nguồn nhân lực số còn hạn chế, đặc biệt tại các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ sản xuất kinh doanh cá thể. Đây là nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong chuỗi cung ứng thực phẩm nhưng thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận và ứng dụng các giải pháp công nghệ mới.
Theo ông Lập, để chuyển đổi số thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự tham gia đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái quản lý ATTP.
Trong đó, cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng chuẩn dữ liệu và bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu an toàn. Các viện nghiên cứu, trường đại học đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Về phía doanh nghiệp, cần chủ động số hóa quy trình sản xuất, kinh doanh và minh bạch hóa thông tin trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Khi các mắt xích cùng được kết nối trên nền tảng số, ngành ATTP sẽ có thêm công cụ để phát hiện sớm nguy cơ, truy xuất nguồn gốc nhanh chóng và nâng cao tính minh bạch của thị trường. Xa hơn, đây sẽ là nền tảng quan trọng để ngăn chặn hiệu quả các hành vi gian lận thương mại, đẩy lùi thực phẩm không rõ nguồn gốc và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong kỷ nguyên số.
