Tập trung xóa “điểm đen” online, xử lý nghiêm hàng giả

Lực lượng Quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, kiểm soát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm bày bán hàng hóa trên thị trường.

Bức tranh thị trường năm 2025 cho thấy, vi phạm ATTP chưa hạ nhiệt, đặc biệt ở nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng và hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, trong năm qua, cơ quan này đã kiểm tra 334.764 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và phát hiện hơn 20.700 cơ sở vi phạm. Hàng trăm cơ sở buộc phải tiêu hủy sản phẩm không bảo đảm an toàn; hàng chục cơ sở bị đình chỉ hoạt động. Con số này phản ánh mức độ vi phạm còn phổ biến, với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Ở lĩnh vực nông, lâm, thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát hiện hàng trăm cơ sở không bảo đảm điều kiện ATTP, xử phạt số tiền lên tới hàng tỷ đồng. Vi phạm tập trung vào điều kiện sản xuất, bảo quản và nguồn gốc nguyên liệu.

Trong khâu lưu thông, lực lượng quản lý thị trường thuộc Bộ Công Thương đã xử lý hơn 5.000 vụ vi phạm, tịch thu lượng hàng hóa trị giá khoảng 59 tỷ đồng. Phần lớn vụ việc liên quan đến gian lận thương mại, buôn bán hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Đáng chú ý, môi trường mạng nổi lên như một “điểm nóng” mới. Hàng nghìn gian hàng và sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả, sữa kém chất lượng đã bị yêu cầu gỡ bỏ khỏi các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội. Việc lợi dụng thương mại điện tử, livestream bán hàng để tiêu thụ sản phẩm giả khiến phạm vi phân phối mở rộng nhanh, gây khó khăn cho truy vết và xử lý.

Theo thống kê của Bộ Công an, hàng nghìn vụ việc vi phạm liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm đã bị phát hiện; hàng trăm vụ đã bị khởi tố hình sự. Điều này cho thấy nhiều hành vi đã vượt ngưỡng xử phạt hành chính, chuyển sang xử lý hình sự.

Kế hoạch hậu kiểm năm 2026 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về ATTP chỉ rõ các “điểm đen” cần tập trung kiểm soát, gồm những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao bị lợi dụng để sản xuất, kinh doanh hàng giả, pha trộn chất cấm hoặc quảng cáo sai sự thật.

Danh mục trọng điểm gồm: thực phẩm bảo vệ sức khỏe; sản phẩm tự công bố; hàng nhập khẩu thuộc diện miễn hoặc giảm kiểm tra; thực phẩm dinh dưỡng y học; sản phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi; phụ gia thực phẩm.

Trong đó, thực phẩm bảo vệ sức khỏe tiếp tục là nhóm tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các sản phẩm quảng cáo hỗ trợ huyết áp, tiểu đường, xương khớp, mỡ máu, sinh lý nam, giảm cân thường bị “thổi phồng” công dụng. Cơ quan chức năng sẽ tăng cường lấy mẫu kiểm nghiệm đột xuất, tập trung vào những sản phẩm có dấu hiệu quảng cáo vượt quá bản chất, dễ gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.

Với hàng nhập khẩu thuộc diện miễn hoặc giảm kiểm tra, kế hoạch nhấn mạnh việc giám sát chặt chẽ để tránh lợi dụng chính sách thông thoáng nhằm đưa hàng kém chất lượng vào thị trường nội địa.

Một nguyên tắc được nhấn mạnh trong Kế hoạch 331 là ai tiếp nhận tự công bố, người đó chịu trách nhiệm hậu kiểm. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan tiếp nhận hồ sơ tự công bố sản phẩm.

Việc xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm được kỳ vọng sẽ hạn chế kẽ hở trong quản lý, không để hàng giả lợi dụng cơ chế tự công bố để lưu thông trên thị trường trong thời gian dài trước khi bị phát hiện.

Từ sau ngày 15/4/2026, hoạt động kiểm tra thực phẩm lưu thông trên thị trường sẽ thực hiện theo Nghị định số 46/2026/NĐ-CP, thay thế các quy định trước đó, đồng bộ với Nghị định số 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật ATTP. Việc ban hành nghị định mới nhằm hoàn thiện khung pháp lý, phù hợp thực tiễn phát sinh trong quản lý thị trường thực phẩm.

Cùng với kiểm soát sản xuất và lưu thông, hoạt động quảng cáo thực phẩm sai sự thật trên môi trường mạng sẽ là trọng tâm kiểm soát trong năm 2026.

Các nền tảng thương mại điện tử, mô hình kinh doanh đa cấp, mạng xã hội được yêu cầu phối hợp gỡ bỏ sản phẩm vi phạm, đồng thời cung cấp thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng. Trách nhiệm phối hợp của các nền tảng được đặt ra rõ ràng hơn, nhằm ngăn chặn tình trạng tái xuất hiện sản phẩm vi phạm dưới hình thức đổi tên, đổi tài khoản.

Kế hoạch năm 2026 nhấn mạnh yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Khi phát hiện sai phạm, cơ quan chức năng sẽ áp dụng đầy đủ các biện pháp theo quy định như: đình chỉ hoạt động, thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP, tịch thu và tiêu hủy sản phẩm vi phạm, đồng thời công khai thông tin trên phương tiện thông tin đại chúng.