Nhức nhối thực phẩm “bẩn” không rõ nguồn gốc, nhập lậu

Các lực lượng trên địa bàn biên giới Quảng Ninh phối hợp phát hiện, bắt giữ thực phẩm nhập lậu. Ảnh: HQVG.

Phương thức, thủ đoạn đa dạng

Theo báo cáo của ngành Công Thương, các nhóm hàng vi phạm chủ yếu là thực phẩm đông lạnh, nội tạng động vật, sản phẩm gia súc, gia cầm, thủy hải sản, bánh kẹo, rượu, nước giải khát, thực phẩm đóng gói sẵn, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm tiêu dùng nhanh. Đây là những mặt hàng có nhu cầu tiêu thụ lớn, dễ chia nhỏ, dễ luân chuyển qua nhiều kênh, trong khi việc kiểm tra chất lượng, nguồn gốc và điều kiện bảo quản đòi hỏi nhiều thời gian, nhân lực, kinh phí và phương tiện kỹ thuật.

Qua ghi nhận của phóng viên, tình trạng sản xuất, kinh doanh thực phẩm “bẩn”” không chỉ xuất hiện ở trong nội địa, ngoài khu vực biên giới và cả trên môi trường thương mại điện tử. Điểm chung của những loại hàng hóa này thường không có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, thậm chí là hàng nhập lậu.

Thực tiễn kiểm tra cho thấy, nhiều vụ việc có quy mô lớn, số lượng hàng hóa vi phạm lên đến hàng tấn đã bị lực lượng Quản lý thị trường, Công an, Hải quan, Bộ đội Biên phòng phát hiện, bắt giữ.

Điển hình như vụ phát hiện hơn 20 tấn nội tạng động vật đông lạnh không rõ nguồn gốc tại TP. Hồ Chí Minh; hơn 7 tấn nội tạng động vật không có hóa đơn, chứng từ tại TP. Hà Nội; hơn 2,5 tấn sản phẩm động vật đông lạnh nhập lậu, không rõ xuất xứ tại Quảng Bình.

Nếu không được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, các loại thực phẩm này có thể đi vào nhà hàng, quán ăn, chợ dân sinh, bếp ăn tập thể, gây nguy cơ mất an toàn thực phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Phương thức, thủ đoạn vi phạm ngày càng đa dạng. Các đối tượng thường lợi dụng thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao như tết Nguyên đán, tết Trung thu, mùa lễ hội để đưa hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, hàng quá hạn sử dụng, hàng không bảo đảm điều kiện bảo quản ra thị trường; tập kết hàng tại kho lạnh, nhà ở, điểm chứa hàng tạm thời, vùng ven đô hoặc địa bàn giáp ranh; chia nhỏ hàng hóa để vận chuyển, giao nhận qua nhiều khâu trung gian.

Trên môi trường thương mại điện tử, các đối tượng sử dụng tài khoản cá nhân, hội nhóm kín, livestream, tin nhắn riêng, thanh toán điện tử, đơn vị vận chuyển để che giấu chủ thể kinh doanh, địa điểm chứa hàng, nguồn gốc hàng hóa và số lượng đã tiêu thụ.

Đối với thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, nhiều trường hợp chỉ có thể kết luận sau khi lấy mẫu kiểm nghiệm, giám định, trong khi công tác này còn phụ thuộc vào kinh phí, năng lực kiểm nghiệm và thời gian trả kết quả.

Đối chiếu dữ liệu truy xuất với nhãn hàng hóa

Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT ngày 11/6/2026 quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương.

Theo đó, thương nhân có thể triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc thông qua Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương hoặc hệ thống truy xuất nguồn gốc nội bộ có kết nối với hệ thống VeriGoods.

Quy định này góp phần nâng cao tính minh bạch của hàng hóa lưu thông, hỗ trợ cơ quan quản lý xác định nguồn gốc, lô hàng, đường đi của sản phẩm và trách nhiệm của từng khâu trong chuỗi cung ứng.

Đối với mặt hàng thực phẩm, việc áp dụng truy xuất nguồn gốc cần căn cứ phạm vi quản lý, danh mục hàng hóa rủi ro cao và các quy định chuyên ngành về an toàn thực phẩm.

Trong hoạt động thực thi, lực lượng Quản lý thị trường cần kiểm tra truy xuất nguồn gốc theo hướng thực chất, không chỉ dừng ở việc quét mã QR hoặc kiểm tra tem truy xuất, mà phải đối chiếu dữ liệu truy xuất với nhãn hàng hóa, hóa đơn, chứng từ, hồ sơ công bố, ngày sản xuất, hạn sử dụng, lô sản xuất, thông tin nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, nhà phân phối và điều kiện bảo quản.