Minh bạch thông tin sản phẩm sẽ giúp ngăn chặn hàng giả, hàng lậu

Hàng giả do Công an TP. Hồ Chí Minh bắt giữ. Ảnh: Công an TP. Hồ Chí Minh cung cấp

Hàng giả ngày càng tinh vi trên môi trường mạng

Tại tọa đàm trực tuyến “Minh bạch thông tin sản phẩm - chung tay bảo vệ người tiêu dùng” do Báo Công an Nhân dân phối hợp với các đơn vị chức năng tổ chức ngày 24/8, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh đã kiểm tra, xử lý 826 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng lậu trên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng tạm giữ hơn 220.000 đơn vị sản phẩm, tổng trị giá gần 19 tỷ đồng; xử phạt hơn 8,5 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 7 vụ có dấu hiệu tội phạm.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, với sự phát triển nhanh của thương mại điện tử và các hình thức phân phối đa kênh, yêu cầu minh bạch thông tin hàng hóa trở nên cấp thiết. Người mua trên môi trường điện tử khó tiếp xúc trực tiếp và kiểm chứng chất lượng hàng hóa, trong khi chuỗi cung ứng có nhiều khâu trung gian, làm gia tăng nguy cơ mua phải hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

Chính vì vậy, việc chủ động công khai thông tin sẽ giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở để nhận diện, kiểm chứng sản phẩm và dễ dàng đưa ra quyết định lựa chọn hàng hóa. Đây cũng là giải pháp quan trọng góp phần củng cố niềm tin thị trường, bảo vệ các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính và thúc đẩy môi trường cạnh tranh minh bạch, lành mạnh.

Qua thực tiễn đấu tranh phòng, chống hàng giả, Thượng tá Nguyễn Thành Danh, Phó Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu và môi trường Công an TP. Hồ Chí Minh cho biết, để bán hàng giả, hàng nhái, các đối tượng thường quảng cáo hàng hóa là “hàng xách tay”, “hàng chính hãng”, hàng khuyến mại, sau đó đưa ra mức giá thấp để thu hút người mua.

“Có trường hợp hàng giả được làm rất giống hàng thật, từ bao bì, tem nhãn đến giấy tờ, khiến người tiêu dùng khó nhận biết bằng mắt thường. Các đối tượng thậm chí làm giả tem chống hàng giả, mã QR, hóa đơn, giấy chứng nhận để tạo cảm giác sản phẩm chính hãng”, hượng tá Nguyễn Thành Danh cho hay .

Trên môi trường mạng, các thủ đoạn như “giảm giá sốc”, “xả kho”, “giá độc quyền trong livestream”... được sử dụng để tạo tâm lý khiến người mua ít có thời gian kiểm tra nguồn gốc, chất lượng hàng hóa.

Trước thực trạng này, theo Thượng tá Nguyễn Thành Danh, xây dựng cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm là yêu cầu cấp thiết, góp phần chuyển từ phương thức quản lý, phòng, chống hàng giả truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Định danh, truy xuất nguồn gốc để tăng minh bạch

Theo ông Nguyễn Quang Huy, để hạn chế vi phạm, thông tin hàng hóa khi đưa lên môi trường trực tuyến cần được định danh rõ ràng. Các thông tin như nguồn gốc xuất xứ, thành phần, định lượng, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo an toàn cần được số hóa, áp dụng các giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và nhãn hàng hóa điện tử.

Dữ liệu phải được công khai, đầy đủ, dễ tiếp cận để người tiêu dùng có thể kiểm chứng và cơ quan chức năng kiểm soát rủi ro.

Minh bạch thông tin không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là nghĩa vụ của doanh nghiệp và sự tham gia chủ động của người tiêu dùng. Doanh nghiệp cần bảo đảm tính chính xác của thông tin, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu, bao bì, mã định danh sản phẩm; tuân thủ quy định về nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng hàng hóa.

Doanh nghiệp chia sẻ thông tin về nhận biết hàng thật, hàng giả. Ảnh: Thu Hòa

Các nhà phân phối, đại lý phải kiểm soát nguồn cung, chứng từ và tính hợp pháp của hàng hóa. Các nền tảng thương mại điện tử cần tăng cường xác thực người bán, kiểm soát thông tin hàng hóa, kịp thời gỡ bỏ nội dung, gian hàng có dấu hiệu vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Lê Thị Tú Quỳnh, Giám đốc Ngành hàng Dinh dưỡng và Sức khỏe tại Nestlé Việt Nam cho biết, người tiêu dùng đang chuyển từ tiếp nhận sang chủ động kiểm chứng thông tin. Đặc biệt với sản phẩm dinh dưỡng, người mua ngày càng quan tâm đến việc được tiếp cận thông tin nhanh chóng, rõ ràng, dễ hiểu.

Đối với lĩnh vực thực phẩm, minh bạch thông tin càng có ý nghĩa quan trọng. Theo Bác sĩ Lê Minh Hải, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh, nếu thông tin không chính xác hoặc thiếu minh bạch, người tiêu dùng có nguy cơ sử dụng thực phẩm giả, kém chất lượng, không bảo đảm quy chuẩn; doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng uy tín, thương hiệu; cơ quan quản lý gặp khó khăn trong truy xuất, thu hồi và khoanh vùng sản phẩm không an toàn.

Bác sĩ Lê Minh Hải cho rằng, hệ thống truy xuất thông tin sẽ giúp cơ quan quản lý chuyển từ kiểm tra dựa chủ yếu trên hồ sơ sang khai thác dữ liệu số. Thông tin tự công bố của doanh nghiệp có thể được mã hóa, liên kết với từng lô hàng; dữ liệu về nguyên liệu, sản xuất, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng được tích hợp, giúp đối chiếu nhanh và phát hiện dấu hiệu bất thường.

Thượng tá Đặng Ngọc Như, Phó Trưởng Cơ quan đại diện Cục Truyền thông CAND, phụ trách Bộ phận Báo CAND phía Nam, đề xuất hướng tới xây dựng nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Hệ sinh thái số phục vụ quản lý và bảo vệ người tiêu dùng được định hướng với ba trụ cột gồm định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc.

Theo đó, mỗi doanh nghiệp có mã định danh và mỗi sản phẩm chính hãng có mã định danh gắn với cơ sở dữ liệu quốc gia. Dữ liệu giữa các bộ, ngành và hệ thống VNeID được kết nối, giúp người tiêu dùng kiểm tra sản phẩm có thật hay không, do ai sản xuất, có được cấp phép hay không. Hệ thống truy xuất nguồn gốc cũng hướng tới khả năng truy vết từ nơi sản xuất đến người sử dụng khi xảy ra sự cố.

Mã QR được đánh giá là công cụ phổ biến, chi phí thấp, thuận tiện để kết nối sản phẩm với dữ liệu số. Với cơ quan quản lý, QR hỗ trợ kiểm tra thông tin pháp lý; với doanh nghiệp, QR động kết hợp công nghệ chống sao chép góp phần bảo vệ thương hiệu; với người tiêu dùng, việc quét mã giúp tiếp cận thông tin về nguồn gốc, chứng nhận, hạn sử dụng và cảnh báo nguy cơ hàng giả.

“Tuy nhiên, để hạn chế việc sao chép, mã QR cần gắn với nền tảng quốc gia, có lớp bảo mật và dữ liệu đối soát thay vì chỉ sử dụng mã QR tĩnh trên bao bì”, Thượng tá Đặng Ngọc Như chia sẻ.