Đưa thực phẩm giả vào diện kiểm soát trọng điểm

Gần 11 tấn thịt và nội tạng bò đông lạnh không hóa đơn, không nhãn mác, không rõ nguồn gốc xuất xứ bị lực lượng chức năng phát hiện tại 3 kho lạnh ở Phú Xuyên, Hà Nội.

Lo ngại từ những sản phẩm không rõ nguồn gốc

Ngày 9/6, Cục ATTP (Bộ Y tế) ban hành Công văn số 1048/ATTP-PCTTR gửi Sở ATTP TP.HCM, Sở Y tế và Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm các tỉnh, thành phố về việc phối hợp với các đơn vị chức năng trong kiểm soát hoạt động sản xuất, kinh doanh và quảng cáo thực phẩm.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh công tác bảo đảm ATTP đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Bên cạnh các vi phạm truyền thống, tình trạng thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng, hàng hóa không rõ xuất xứ cùng những hình thức quảng cáo gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng (NTD) đang có chiều hướng gia tăng, đặc biệt trên các nền tảng số.

Kết quả triển khai Tháng hành động vì ATTP năm 2026 phần nào phản ánh rõ thực trạng này. Theo Cục ATTP, từ ngày 15/4 đến 15/5, các đoàn kiểm tra liên ngành từ trung ương đến địa phương đã kiểm tra 62.052 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên cả nước.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 5.749 cơ sở vi phạm các quy định về ATTP. Trong số đó, 3.687 cơ sở bị xử lý với tổng số tiền phạt hơn 22,4 tỷ đồng. Ngoài ra, 29 cơ sở bị đình chỉ hoạt động và 17 vụ việc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng đã được chuyển cơ quan điều tra để tiếp tục làm rõ.

Những con số này cho thấy, công tác kiểm tra đang được triển khai quyết liệt, đồng thời phản ánh mức độ phức tạp của thị trường thực phẩm hiện nay. Đáng chú ý, một trong những vấn đề nổi cộm là tình trạng hàng hóa lưu thông nhưng không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ.

Theo Cục ATTP, thời gian qua, nhiều sản phẩm được quảng bá là hàng nhập khẩu, hàng chất lượng cao hoặc sản phẩm hỗ trợ sức khỏe nhưng không có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc. Một số trường hợp còn lợi dụng tâm lý lo ngại bệnh tật và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân để đưa ra các thông tin quảng bá vượt xa công dụng thực tế của sản phẩm.

Không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho NTD, những sản phẩm này còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe nếu chất lượng không được kiểm soát. Đây cũng là lý do Cục ATTP yêu cầu các địa phương tập trung kiểm soát thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng và thực phẩm không rõ nguồn gốc trong thời gian tới.

Các nhóm sản phẩm được đặt dưới diện giám sát trọng điểm gồm sữa, thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ em, người cao tuổi và các nhóm đối tượng nhạy cảm khác. Đây là những mặt hàng có nhu cầu tiêu thụ lớn, đồng thời thường xuyên xuất hiện các hành vi quảng cáo thổi phồng công dụng.

Một trong những giải pháp được cơ quan quản lý nhấn mạnh là tăng cường truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Theo yêu cầu của Cục ATTP, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, các đơn vị chức năng phải tiến hành lấy mẫu kiểm nghiệm, xác minh nguồn gốc hàng hóa, làm rõ đơn vị sản xuất, đơn vị phân phối cũng như quá trình lưu thông trước khi sản phẩm đến tay NTD.

Theo TS Võ Thy Trang (Khoa Kinh tế, Học viện Tài chính), trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng phức tạp, truy xuất nguồn gốc được xem là công cụ quan trọng giúp nhận diện nhanh sản phẩm vi phạm, xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan và khoanh vùng ảnh hưởng khi xảy ra sự cố.

“Việc kết nối đầy đủ dữ liệu về sản xuất, vận chuyển, bảo quản và phân phối cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cơ quan chức năng trong quá trình điều tra, xử lý”, TS Trang nhận định.

Truy xuất nguồn gốc được xem là công cụ quan trọng giúp nhận diện nhanh sản phẩm vi phạm.

Hướng tới kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm

Bên cạnh câu chuyện nguồn gốc hàng hóa, hoạt động quảng cáo thực phẩm trên môi trường mạng tiếp tục là lĩnh vực được cơ quan quản lý đặc biệt quan tâm.

Trao đổi về vấn đề này, TS Võ Thy Trang cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của TMĐT và mạng xã hội trong những năm gần đây đã tạo ra nhiều cơ hội tiếp cận NTD. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường phát sinh không ít vi phạm liên quan đến quảng cáo thực phẩm, nhất là các sản phẩm bảo vệ sức khỏe.

Thực vậy, hiện nay nhiều sản phẩm được giới thiệu với những lời quảng cáo hấp dẫn, dễ khiến NTD hiểu nhầm về công dụng. Trong khi đó, nội dung công bố và hồ sơ sản phẩm lại không phản ánh những lợi ích như quảng cáo. Thậm chí, có trường hợp quảng bá sản phẩm như thuốc chữa bệnh, vượt quá bản chất và phạm vi được cấp phép.

Trước thực trạng này, Cục ATTP đề nghị các địa phương tăng cường rà soát việc ghi nhãn, nội dung quảng cáo và đẩy mạnh công tác hậu kiểm đối với thực phẩm và thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Mục tiêu là bảo đảm các thông tin cung cấp đến người tiêu dùng phù hợp với hồ sơ đã công bố, tránh tình trạng quảng cáo sai sự thật hoặc sử dụng các thông tin thiếu căn cứ.

Không chỉ dừng lại ở kiểm soát nội dung quảng cáo, hoạt động kiểm tra còn được Cục ATTP khuyến nghị mở rộng tới các kênh kinh doanh trực tuyến. Đây là khu vực đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng nhanh về số lượng giao dịch nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến nguồn gốc và chất lượng hàng hóa.

Trong môi trường số, NTD thường khó có điều kiện kiểm chứng trực tiếp sản phẩm trước khi mua. Vì vậy, việc xác minh thông tin về nhà sản xuất, đơn vị phân phối và chất lượng hàng hóa trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Nắm bắt được thực trạng đó, thời gian qua, cơ quan chức năng cũng đã tăng cường giám sát nhằm kịp thời phát hiện các trường hợp kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo vi phạm quy định.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc kiểm soát hoạt động buôn lậu và lưu thông hàng hóa không rõ xuất xứ. Thực tế cho thấy, thực phẩm nhập lậu hoặc sản phẩm không đáp ứng yêu cầu chất lượng có thể xâm nhập thị trường thông qua nhiều kênh phân phối khác nhau. Nếu không được phát hiện và ngăn chặn kịp thời, những sản phẩm này không chỉ gây ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất, kinh doanh chân chính mà còn tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, Cục ATTP đề nghị các địa phương phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, quản lý thị trường, hải quan và các đơn vị liên quan trong công tác kiểm tra, xác minh và xử lý vi phạm.

Theo định hướng của ngành Y tế, công tác bảo đảm ATTP thời gian tới sẽ không chỉ dừng ở việc xử lý vi phạm khi sự việc đã xảy ra mà chuyển mạnh sang nhận diện và kiểm soát nguy cơ ngay từ đầu chuỗi cung ứng. Từ kiểm soát nguyên liệu đầu vào, truy xuất nguồn gốc, giám sát quảng cáo đến ngăn chặn hàng hóa nhập lậu, các giải pháp đang hướng tới xây dựng một cơ chế quản lý xuyên suốt đối với toàn bộ chuỗi thực phẩm, qua đó bảo vệ tốt hơn sức khỏe NTD và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.