 |
| Ảnh minh họa. |
Phóng viên: Thưa bà, điểm mới đáng chú ý người nộp thuế (NNT) cần đặc biệt lưu ý, khi thực hiện quy định mới về hóa đơn, chứng từ điện tử được ban hành tại Nghị định số 254/2026/NĐ-CP?
TS Võ Thy Trang: Cần nhấn mạnh rằng, Nghị định số 254/2026/NĐ-CP thay thế hoàn toàn các nghị định trước đây về hóa đơn điện tử - HĐĐT (Nghị định số 123/2020/NĐ-CP và Nghị định số 70/2025/NĐ-CP về HĐĐT, chứng từ điện tử). Điều này tạo nên một khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ với Luật Quản lý thuế năm 2025.
|
Một điểm mới của Nghị định có tác động trực tiếp đến rất nhiều HKD, đó là quy định bắt buộc sử dụng HĐĐT đối với cá nhân, HKD có doanh thu trên 1 tỷ đồng mỗi năm hoặc kinh doanh tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng. Đây là bước đi phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, giúp hoạt động kinh doanh minh bạch hơn và giảm thiểu tranh chấp phát sinh về sau.
Bên cạnh đó, trong Nghị định đã quy định rõ những trường hợp không phải sử dụng HĐĐT. Việc xác định cụ thể từng nhóm đối tượng sẽ giúp giảm thiểu tình trạng hiểu sai hoặc áp dụng không đúng quy định.
Theo tôi, Nghị định số 254/2026/NĐ-CP không chỉ siết chặt quản lý mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho NNT. Những quy định mới này được xây dựng theo hướng rõ ràng, dễ xác định trách nhiệm của chủ thể đối tượng áp dụng, từ đó hạn chế rủi ro trong quá trình triển khai thực hiện chính sách.
Phóng viên: Một trong những nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm là quy định về thời điểm lập hóa đơn, bà đánh giá như thế nào về những thay đổi này?
TS Võ Thy Trang: Đây là nhóm quy định có ý nghĩa thực tiễn rất lớn, vì trước đây nhiều doanh nghiệp lúng túng khi xác định thời điểm phải xuất hóa đơn.
Điểm thay đổi đáng chú ý là trường hợp nhận tiền đặt cọc để bảo đảm thực hiện hợp đồng dịch vụ. Theo quy định, nếu khoản tiền này là tiền đặt cọc đúng theo quy định của Bộ luật Dân sự 2025 thì doanh nghiệp chưa phải lập hóa đơn ngay khi nhận tiền. Tôi cho rằng, đây là điều chỉnh phù hợp, vì bản chất tiền đặt cọc chưa phải doanh thu phát sinh từ việc cung cấp hàng hoá, dịch vụ.
Trước đây, quy định miễn lập hóa đơn khi nhận tiền đặt cọc chỉ áp dụng cho một số lĩnh vực nhất định. Nay phạm vi được mở rộng cho tất cả các hợp đồng dịch vụ nếu đáp ứng đúng bản chất pháp lý của khoản đặt cọc. Điều này kỳ vọng sẽ giúp giảm đáng kể những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Ngoài ra, Nghị định số 254/2026/NĐ-CP còn bổ sung quy định về thời điểm lập hóa đơn đối với các lĩnh vực phải đối soát dữ liệu như: công nghệ số, quảng cáo điện tử, vận tải, bảo hiểm hay dịch vụ nền tảng. Đây đều là những ngành nghề có lượng giao dịch lớn và cần thời gian tổng hợp số liệu. Việc cho phép lập hóa đơn sau khi hoàn tất đối soát nhưng vẫn giới hạn thời gian tối đa sẽ vừa bảo đảm tính chính xác vừa đáp ứng yêu cầu quản lý thuế.
Một điểm mới khác cũng rất nhân văn đó là các cơ sở khám, chữa bệnh được lập HĐĐT tổng hợp cuối ngày đối với những trường hợp người bệnh không có nhu cầu lấy hóa đơn. Quy định này sẽ giúp giảm áp lực thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm dữ liệu được lưu trữ đầy đủ trên hệ thống.
Phóng viên: Nghị định số 254/2026/NĐ-CP cũng đã bổ sung thêm nhiều quy định liên quan đến HKD và NTD. Bà nghĩ sao về tác động của các quy định mới?
TS Võ Thy Trang: Theo tôi, điểm mới thể hiện định hướng xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch hơn. Trước hết là quy định về cách ghi thông tin người mua trên hóa đơn. Nếu NTD không cung cấp tên, địa chỉ hoặc số định danh cá nhân thì hóa đơn phải ghi rõ “gán cho NTD”. Điều này giúp thống nhất cách lập hóa đơn trên toàn quốc, tránh tình trạng để trống thông tin như trước.
Tuy nhiên, cũng cần hiểu rằng, loại hóa đơn này sẽ không được tổ chức, doanh nghiệp hay HKD sử dụng làm căn cứ hạch toán chi phí hoặc quyết toán thuế. Vì vậy, nếu có nhu cầu sử dụng hóa đơn cho mục đích tài chính hoặc kế toán, người mua nên chủ động cung cấp đầy đủ thông tin ngay từ đầu.
Một điểm rất mới khác là cơ chế khuyến khích NTD phản ánh hành vi không lập hoặc không giao HĐĐT. Nếu thông tin cung cấp trung thực, đầy đủ và được cơ quan Thuế xác minh dẫn đến quyết định xử phạt thì người cung cấp thông tin có thể được xem xét khen thưởng.
Cơ chế này không nhằm tạo tâm lý giám sát lẫn nhau mà hướng đến việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người bán. Khi người mua hình thành thói quen yêu cầu hóa đơn sau mỗi giao dịch thì chính họ cũng đang góp phần bảo vệ quyền lợi của mình.
Phóng viên: Từ những quy định mới này, bà có lưu ý, khuyến nghị gì đối với cá nhân, HKD và doanh nghiệp?
Bà Võ Thy Trang: Cá nhân, HKD cần rà soát doanh thu thực tế của mình để xác định có thuộc diện bắt buộc sử dụng HĐĐT hay không. Nếu thuộc diện áp dụng thì nên chuẩn bị sớm hạ tầng công nghệ, phần mềm và quy trình lập hóa đơn để tránh bị động.
Doanh nghiệp cũng cần cập nhật lại quy trình xuất hóa đơn, đặc biệt là các trường hợp nhận tiền đặt cọc, các dịch vụ phải đối soát dữ liệu hoặc giao dịch phát sinh ngoài giờ làm việc ban đêm. Đây là những nội dung mới, nếu doanh nghiệp áp dụng theo “lối mòn” sẽ dẫn tới sai sót về sau.
Ngoài ra, từ ngày 01/7/2026, hóa đơn đặt in của cơ quan Thuế sẽ hết giá trị sử dụng. Các tổ chức, hộ kinh doanh còn tồn hóa đơn giấy cần chủ động thực hiện tiêu hủy theo đúng quy định và chuyển sang sử dụng HĐĐT, tránh gián đoạn hoạt động kinh doanh.
Một điểm tích cực là Nghị định số 254/2026/NĐ-CP đã có chính sách thiết thực, hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và HKD ở địa bàn khó khăn giảm thiểu chi phí chuyển đổi. Theo đó, các đối tượng này sẽ được miễn phí dịch vụ HĐĐT trong thời gian nhất định.
Phóng viên: Theo bà, các quy định mới có ý nghĩa ra sao đối với quá trình hiện đại hóa quản lý thuế và NNT trong thời gian tới?
TS Võ Thy Trang: Giá trị lớn nhất của Nghị định số 254/2026/NĐ-CP là thúc đẩy việc hình thành được hệ sinh thái dữ liệu thống nhất giữa cơ quan Thuế với các cơ quan quản lý khác. Khi dữ liệu được kết nối đồng bộ, việc xác minh thông tin, kiểm soát giao dịch và phục vụ, tạo thuận lợi hơn cho người dân.
Quan trọng hơn, Nghị định không chỉ hướng đến mục tiêu quản lý mà còn tạo môi trường kinh doanh công bằng. Những doanh nghiệp, HKD thực hiện đúng quy định sẽ không còn chịu bất lợi trước những trường hợp cố tình né tránh nghĩa vụ thuế.
Ở góc độ NNT, cần thiết nhất là thay đổi tư duy. HĐĐT không nên được nhìn nhận như một thủ tục bắt buộc mà là công cụ giúp quản trị hoạt động kinh doanh minh bạch, chuyên nghiệp và an toàn hơn.
Chuyển đổi số trong lĩnh vực quản lý thuế chắc chắn sẽ còn tiếp tục được đẩy mạnh hơn nữa trong tương lai. Vì vậy, việc chủ động cập nhật chính sách, ứng dụng công nghệ thông tin và tuân thủ quy định sẽ giúp cá nhân, HKD và doanh nghiệp giảm thiểu tối đa rủi ro, tiết kiệm chi phí và thích ứng tốt hơn với môi trường kinh tế số.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!
