 |
| Logistics không còn đóng vai trò “giao hàng” đơn thuần mà đã trở thành một mắt xích quyết định trải nghiệm khách hàng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Ảnh minh họa có sự hỗ trợ bởi AI. |
Phóng viên: Thương mại điện tử tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng cao, theo ông, điều gì đã và đang tạo nên sức bật cho thị trường?
Ông Nguyễn Văn Thi: Điều khiến tôi ấn tượng không phải là tốc độ tăng trưởng, mà là chất lượng tăng trưởng của thị trường. Nếu trước đây thương mại điện tử phát triển chủ yếu nhờ số lượng người mua mới, thì nay động lực đã chuyển sang việc người tiêu dùng mua sắm thường xuyên hơn, chi tiêu nhiều hơn và đặc biệt là ưu tiên các sản phẩm chính hãng, có nguồn gốc rõ ràng.
|
Số liệu Metric.vn mới công bố cho thấy, chỉ riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh số trên bốn sàn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đã đạt khoảng 291,6 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 44% so với cùng kỳ năm 2025.
Sản lượng tiêu thụ vượt 2,18 tỷ sản phẩm, trong khi số lượng nhà bán phát sinh đơn hàng cũng tăng hơn 14%. Điều này cho thấy thị trường không chỉ mở rộng về quy mô mà còn mở rộng cả chiều sâu.
Từ góc độ logistics, mỗi đơn hàng phát sinh đồng nghĩa với một yêu cầu vận chuyển mới. Khi hàng tỷ sản phẩm được luân chuyển trong thời gian ngắn, toàn bộ chuỗi cung ứng phải thay đổi để đáp ứng tốc độ của thị trường.
Điểm đáng chú ý là doanh thu đang tập trung nhiều hơn vào nhóm Shop Mall. Dù chỉ chiếm chưa tới 3% số lượng gian hàng, nhóm này lại tạo ra hơn 34% doanh số trên các sàn. Tín hiệu cho thấy, người tiêu dùng ngày càng coi trọng uy tín thương hiệu thay vì chỉ quan tâm đến giá rẻ.
Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp logistics. Các thương hiệu lớn không chỉ cần giao hàng đúng hẹn mà còn yêu cầu hệ thống kho vận đồng bộ, dữ liệu minh bạch, khả năng truy xuất đơn hàng theo thời gian thực và tỷ lệ sai sót gần như bằng không.
Theo tôi, đây chính là bước chuyển quan trọng của thị trường năm 2026. Logistics không còn đóng vai trò “giao hàng” đơn thuần mà đã trở thành một mắt xích quyết định trải nghiệm khách hàng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Phóng viên: Vậy, “luật chơi” của thị trường đã thay đổi như thế nào, thưa ông?
Ông Nguyễn Văn Thi: Tôi cho rằng, ngành logistics đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh nhất trong nhiều năm trở lại đây.
Một vài năm trước, doanh nghiệp thường cạnh tranh bằng việc giảm giá cước hoặc mở rộng mạng lưới giao nhận, nhưng nay, những lợi thế đó không còn tạo ra khoảng cách.
Giá cước bình quân hiện nay đã giảm khoảng 20,5% so với năm 2025, chỉ còn khoảng 16.500 đồng mỗi bưu kiện. Điều này cho thấy cuộc đua về giá đã tiến gần tới giới hạn.
Trong khi đó, các nền tảng thương mại điện tử liên tục nâng tiêu chuẩn dịch vụ. TikTok Shop triển khai giao hàng trong ngày, mở rộng công cụ quản lý đa kho; Shopee và nhiều nền tảng khác liên tục điều chỉnh chính sách vận hành nhằm nâng cao hiệu quả xử lý đơn hàng.
Những thay đổi này buộc doanh nghiệp logistics phải đầu tư nhiều hơn cho công nghệ, thay vì chỉ mở rộng quy mô nhân sự.
Tôi thường nói vui rằng, trước đây doanh nghiệp cạnh tranh bằng số lượng xe tải; còn hiện nay họ cạnh tranh bằng thuật toán. Đơn vị nào tối ưu được tuyến giao hàng, phân bổ kho thông minh, tự động hóa phân loại hàng hóa và sử dụng trí tuệ nhân tạo để dự báo nhu cầu sẽ có chi phí thấp hơn, tốc độ nhanh hơn và chất lượng ổn định hơn.
Một chỉ số rất đáng chú ý là tỷ lệ thất lạc, hư hỏng hàng hóa. Khảo sát của Công ty Chứng khoán MB (MSB) cũng ghi nhận, một số doanh nghiệp như SPX và Viettel Post gần như không ghi nhận tỷ lệ thất lạc trong kỳ khảo sát; trong khi nhiều doanh nghiệp khác vẫn duy trì tỷ lệ rất thấp. Điều này chứng tỏ, khoảng cách cạnh tranh đang chuyển từ tốc độ giao hàng sang khả năng duy trì chất lượng dịch vụ.
Phóng viên: Theo ông, diễn biến này phản ánh điều gì về bức tranh logistics Việt Nam?
Ông Nguyễn Văn Thi: Có thể nói, đây là điểm sáng của năm 2026. Nếu thương mại điện tử tạo ra nhu cầu logistics nội địa thì hoạt động xuất nhập khẩu đang mở rộng dư địa tăng trưởng cho logistics quốc tế.
Hiện nay, dòng vốn đầu tư tiếp tục dịch chuyển về châu Á, trong khi nhiều doanh nghiệp tăng nhập hàng sớm để ứng phó với các chính sách thuế quan mới của Mỹ. Điều này giúp sản lượng container qua hệ thống cảng biển Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng.
Các cảng nước sâu đang phát huy lợi thế rất rõ nhờ khả năng tiếp nhận tàu mẹ, hạ tầng hiện đại và giá dịch vụ cạnh tranh. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao vị thế logistics của Việt Nam trong khu vực.
Kết quả kinh doanh quý II/2026 phản ánh khá rõ xu hướng này. Nhiều doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận tích cực. Logistics Vicem tăng mạnh nhờ tối ưu đội xe và quản trị dòng tiền; Gemadept hưởng lợi từ sản lượng hàng hóa tăng, điều chỉnh giá dịch vụ cảng và các khoản thu tài chính; Cảng Hải Phòng cải thiện hiệu quả khai thác nhờ các bến mới tại Lạch Huyện đi vào hoạt động.
Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn đồng màu. Một số doanh nghiệp vận tải biển vẫn chịu áp lực lớn từ chi phí nhiên liệu, chi phí tài chính và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Điều này cho thấy, tăng trưởng doanh thu chưa chắc đồng nghĩa với tăng trưởng lợi nhuận, nếu doanh nghiệp không kiểm soát tốt chi phí vận hành.
Điều tích cực là nhiều tổ chức phân tích đều dự báo giá dầu diesel có khả năng hạ nhiệt từ quý III/2026. Nếu kịch bản này xảy ra, doanh nghiệp logistics sẽ có thêm dư địa cải thiện biên lợi nhuận trong những tháng cuối năm.
Quan trọng hơn, khi hạ tầng cảng biển tiếp tục được đầu tư, kho ngoại quan được mở rộng và các tuyến vận tải xuyên biên giới phát triển mạnh, logistics Việt Nam sẽ không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn trở thành nền tảng hỗ trợ xuất nhập khẩu và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Phóng viên: Xu hướng tiêu dùng trong quý III/2026 và những tháng cuối năm sẽ tác động như thế nào đến thương mại điện tử, logistics cũng như hoạt động xuất nhập khẩu, thư ông?
Ông Nguyễn Văn Thi: Quý III thường là giai đoạn khởi động cho mùa kinh doanh cuối năm. Tốc độ tăng trưởng có thể không bùng nổ như nửa đầu năm 2026, nhưng là thời điểm doanh nghiệp chuẩn bị nguồn hàng, mở rộng kho bãi và tái cấu trúc chuỗi cung ứng để bước vào giai đoạn cao điểm.
Theo dự báo của Metric.vn, doanh số trên bốn sàn thương mại điện tử trong quý III/2026 có thể đạt khoảng 146,3 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 2,3% so với quý II/2026, trong khi sản lượng hàng hóa dự kiến đạt khoảng 1,084 tỷ sản phẩm, tăng gần 3,5%. Con số này cho thấy, sức mua dự báo tiếp tục mở rộng theo hướng ổn định, thay vì tăng nóng như các giai đoạn trước.
Ở góc độ logistics, mỗi sự thay đổi về hành vi tiêu dùng đều kéo theo sự thay đổi về vận hành. Nếu doanh nghiệp không dự báo đúng nhu cầu theo mùa, hàng hóa rất dễ rơi vào tình trạng tồn kho hoặc thiếu hàng cục bộ, làm tăng chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm khách hàng.
Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, xu hướng này còn mở ra nhiều cơ hội hơn. Khi các doanh nghiệp chủ động nhập khẩu nguyên liệu, hàng tiêu dùng, linh kiện điện tử và hàng hóa phục vụ mùa cao điểm từ quý III/2026, nhu cầu logistics quốc tế, kho ngoại quan, dịch vụ hải quan và vận tải đa phương thức theo đó cũng sẽ tăng.
Phóng viên: Trước những thay đổi rất nhanh của thị trường, ông có khuyến nghị gì đối với doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhà bán hàng và cơ quan quản lý để tận dụng hiệu quả cơ hội trong những tháng cuối năm 2026?
Ông Nguyễn Văn Thi: Chúng ta không thể bước vào một thị trường mới bằng cách làm cũ. Vì vậy, với doanh nghiệp logistics, ưu tiên hàng đầu không còn là mở rộng quy mô bằng mọi giá mà cần có giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành. Cụ thể, doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư vào trung tâm phân loại tự động, kho thông minh, robot, trí tuệ nhân tạo, hệ thống quản trị dữ liệu và tối ưu mạng lưới vận tải.
Cùng với đó, kiểm soát chặt chẽ chất lượng dịch vụ, giảm tỷ lệ giao hàng lỗi, rút ngắn thời gian xử lý đơn và nâng cao khả năng truy xuất thông tin theo thời gian thực. Khi giá cước ngày càng đến giới hạn, chất lượng sẽ là yếu tố quyết định khách hàng lựa chọn ai.
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics cần được xem là một cấu phần trong chiến lược cạnh tranh, chứ không đơn thuần là chi phí vận chuyển. Doanh nghiệp cũng nên chủ động đa dạng hóa đối tác logistics, tận dụng lợi thế của các cảng nước sâu, kho ngoại quan và các tuyến vận tải xuyên biên giới để giảm thời gian giao hàng và nâng cao năng lực đáp ứng đơn hàng quốc tế. Đồng thời, cần đầu tư mạnh hơn cho truy xuất nguồn gốc, số hóa chứng từ và kết nối dữ liệu với đối tác nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu.
Đối với nhà bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, dữ liệu phải trở thành công cụ ra quyết định. Việc nghiên cứu xu hướng tiêu dùng, xác định đúng danh mục sản phẩm trọng tâm, điều chỉnh cơ cấu hàng hóa theo mùa vụ sẽ giúp giảm tồn kho và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Về phía cơ quan quản lý, tôi cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số trong logistics và thương mại điện tử, đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông, cảng biển, trung tâm logistics và hệ thống kho ngoại quan.
Cùng với đó, tạo lập môi trường cạnh tranh minh bạch, tăng cường kết nối dữ liệu giữa hải quan, doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các sàn thương mại điện tử để rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí giao dịch và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Khi thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng, dòng chảy thương mại toàn cầu phục hồi và hạ tầng logistics được đầu tư mạnh hơn. Tuy nhiên, cơ hội sẽ không chia đều cho tất cả, những đơn vị biết khai thác dữ liệu, làm chủ công nghệ, đầu tư vào chất lượng dịch vụ và chủ động kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ có nhiều cơ hội bứt phá.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!
