Trong bối cảnh thị trường bán lẻ Việt Nam mở rộng nhanh, hiện tượng giá một số mặt hàng thiết yếu leo thang không vì chi phí đầu vào thay đổi mà vì “tâm lý tăng giá theo đám đông” đang tạo ra áp lực chi tiêu đối với người tiêu dùng và ảnh hưởng đến cạnh tranh lành mạnh. Do đó, cần có biện pháp khắc phục kịp thời đối với những đợt tăng giá tự phát nhằm bình ổn thị trường, kiểm soát lạm phát và tăng niềm tin của người tiêu dùng.
Những tháng cuối năm là thời điểm giá hàng hóa, nhu yếu phẩm tiêu dùng trong nước thường có xu hướng tăng cao do có nhiều ngày lễ, đặc biệt là dịp Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán đang đến gần. Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 11/2025 tăng 0,45% so với tháng trước, trong đó, một số nhóm hàng thiết yếu tăng giá đã tác động lớn đến tâm lý mua sắm của người tiêu dùng.
Đáng chú ý, hiện tượng giá tăng mà không có sự biến động tương ứng ở chi phí đầu vào đang lan rộng ở nhiều nhóm hàng, từ thực phẩm tươi sống đến hàng tiêu dùng thiết yếu. Khác với chu kỳ tăng giá do nguyên liệu hay vận tải, nhiều đợt tăng giá mang màu sắc của một hiện tượng tâm lý thị trường, nơi giá cả tăng không vì nền tảng kinh tế thực mà vì tâm lý hành xử đồng loạt. Nhiều cửa hàng, siêu thị và nhà phân phối điều chỉnh giá “theo phong trào” vì lo ngại bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua giá hoặc vì thấy đối thủ đã tăng trước.
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 11/2025 tăng 0,45% so với tháng trước
Hành động trên không dựa trên tính toán chi phí mà dựa trên kỳ vọng thị trường, tạo ra vòng xoáy tự củng cố. Hệ quả trước mắt là sức mua của các hộ thu nhập thấp bị bào mòn nhanh chóng khi phần lớn thu nhập chi cho nhu yếu phẩm.
Theo một số doanh nghiệp sản xuất, phân phối quy mô vừa, việc điều chỉnh giá để “đi theo thị trường” là do tâm lý lo sợ bị bỏ lại phía sau hoặc bị đánh giá là thiếu năng động trong điều chỉnh giá bán. Tâm lý phòng vệ này lan rộng một cách âm thầm nhưng mạnh mẽ, tạo nên một vòng xoáy tâm lý mà người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp đều bị cuốn theo.
Trong khi đó, tốc độ lan truyền thông tin qua mạng xã hội và kênh tin tức nhanh là một chất xúc tác khiến giá cả hàng hóa và dịch vụ có thể tăng. Chỉ cần một tin đồn về khả năng điều chỉnh giá xăng hoặc một vài doanh nghiệp công bố tăng, tâm lý phòng bị có thể lan sang toàn chuỗi cung ứng.
Thực trạng vừa nêu là vấn đề cần sớm giải đáp, nhất là trong bối cảnh thị trường bán lẻ có dư địa tăng trưởng lớn nhưng còn thiếu kỷ luật giá, phân phối nội địa còn nhiều hạn chế về vốn, quản trị và minh bạch chi phí, nguy cơ thị trường bị dẫn dắt bởi cảm xúc thay vì dữ liệu càng tăng cao.
Minh bạch hóa, quản lý và nâng cao năng lực thị trường
Để kéo lùi xu hướng tăng giá theo đám đông và khôi phục niềm tin, cần hành động đồng bộ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Thứ nhất, cần minh bạch dữ liệu giá và chi phí đầu vào thông qua việc thúc đẩy hệ thống công khai dữ liệu về cấu trúc giá đủ chi tiết để người tiêu dùng và đối tác kinh doanh kiểm chứng. Áp dụng kiểm kê, cập nhật và công bố thường xuyên thông tin về biến động chi phí đầu vào ở chuỗi hàng hóa thiết yếu.
Cơ quan quản lý thị trường cần rà soát, giám sát các đợt tăng giá hàng loạt không có cơ sở. Trường hợp doanh nghiệp tăng giá thiếu minh bạch hoặc có dấu hiệu thao túng giá cần bị xử lý hành chính hoặc điều tra theo luật cạnh tranh. Sử dụng công cụ giám sát tự động (hệ thống thu thập và so sánh giá bán lẻ liên vùng, liên kênh) giúp phát hiện sớm bất thường và giảm độ trễ phản ứng chính thức.
Song song với đó, cần nâng cao năng lực doanh nghiệp phân phối, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuỗi phân phối tiếp cận công nghệ quản trị tồn kho, dự báo cầu. Đồng thời khuyến khích doanh nghiệp xây dựng chính sách giá minh bạch và các cam kết giá ổn định theo chu kỳ, nhằm tạo lợi thế cạnh tranh dựa trên uy tín.
Ngoài ra, cần đẩy mạnh truyền thông công khai, giải thích rõ nguyên nhân biến động giá, giúp người tiêu dùng không hành động theo đám đông nhằm giảm phản ứng mua gấp và tích trữ hàng hóa. Khuyến khích các nền tảng so sánh giá, ứng dụng theo dõi giá cả tiêu dùng để người mua có cơ sở chọn lựa hợp lý.
Thiết lập các kênh đối thoại giữa cơ quan quản lý, hiệp hội bán lẻ và đại diện người tiêu dùng để cập nhật thông tin tức thì khi có biến động, đồng thời thống nhất cơ chế giải trình về điều chỉnh giá.
Tại cuộc họp ngày 10/12/2025 vừa qua, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý giá theo tinh thần đổi mới mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, giảm thủ tục và bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng, dự thảo Luật mới sửa đổi có một điểm mới quan trọng là việc chuyển thẩm quyền tổ chức triển khai bình ổn giá từ UBND cấp huyện xuống UBND cấp xã, phù hợp mô hình chính quyền hai cấp và tạo sự linh hoạt trong điều hành giá tại địa phương. Cơ chế này cho phép các địa phương chủ động hơn trong xử lý biến động giá theo điều kiện thực tế và nguồn lực trên địa bàn. Đây cũng là nền tảng để Nhà nước điều hành giá cả một cách linh hoạt, minh bạch và phù hợp với quy luật thị trường, giúp quỹ đạo giá cả phản ánh đúng giá trị thực và phát triển bền vững thị trường nội địa.
Sau 13 năm thực thi, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Luật PCTHTL) đã tạo chuyển biến tích cực, nhưng đang đứng trước những thách thức chưa từng có. Sự bùng phát của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác, gánh nặng kinh tế hơn 2% GDP mỗi năm và những “khe hở” trong kiểm soát trưng bày, quảng bá đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sửa luật. Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, đây không chỉ là câu chuyện y tế mà là lựa chọn phát triển của quốc gia.
Theo Bộ Công Thương, dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được thiết kế theo hướng toàn diện, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, với trọng tâm là thiết lập cơ chế quản lý rủi ro tập trung. Điểm nhấn đáng chú ý là đề xuất mô hình đối tác trung tâm (CCP), đi kèm quỹ bảo đảm thanh toán và hệ thống giám sát vị thế.
Bộ Công Thương yêu cầu thương nhân đầu mối, sản xuất và phân phối xăng, dầu thực hiện đầy đủ tổng nguồn tối thiểu năm 2026, chủ động dự trữ và bảo đảm cung ứng liên tục trong mọi tình huống biến động của thị trường năng lượng thế giới.
Dự báo cho thấy, xuất khẩu thực phẩm - đồ uống (F&B) của Việt Nam có thể tăng 10 - 12%/năm từ 2026, trong khi doanh số F&B trên sàn thương mại điện tử (TMĐT) nội địa giảm tốc còn 37% năm 2025. Diễn biến trái chiều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về chiến lược xuất khẩu số, phát triển mô hình D2C (bán trực tiếp đến người tiêu dùng) và siết chặt quản lý thị trường trên môi trường trực tuyến.
Ngày 26/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg về đẩy mạnh sản xuất, phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học tại Việt Nam (Chỉ thị số 07). Văn bản đặt trọng tâm xử lý những vướng mắc của thị trường, bảo đảm nguồn cung xăng sinh học ổn định, nâng cao hiệu quả hệ thống phân phối, đồng thời tạo động lực đủ mạnh về chính sách tài chính, thuế, phí nhằm thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng.
Bộ Công Thương đang lấy ý kiến rộng rãi các tổ chức, cá nhân về dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Theo cơ quan soạn thảo, dự án Luật này sẽ quy định toàn diện về tổ chức, quản lý, giám sát và hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh; quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia thị trường; cơ chế phòng ngừa, xử lý rủi ro.
Sau tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Chính phủ yêu cầu triển khai cao điểm kiểm tra tại lễ hội, điểm du lịch, siêu thị, chợ đầu mối; kiểm soát chặt giá cả, nguồn cung và an toàn thực phẩm. Lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) được giao xử lý nghiêm buôn lậu, hàng giả, đầu cơ, ép giá, bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng và môi trường kinh doanh minh bạch.
Nền tảng số trung gian sẽ không còn đứng ngoài khi người bán vi phạm trên hệ thống của mình. Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, nếu “biết hoặc phải biết” hành vi vi phạm mà không kịp thời ngăn chặn hoặc khắc phục, sàn thương mại điện tử (TMĐT) phải chia sẻ trách nhiệm pháp lý.
Bước vào cao điểm lễ hội xuân sau tết Bính Ngọ 2026, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) đồng loạt ra quân kiểm tra giá cả, nguồn gốc hàng hóa, an toàn thực phẩm tại các điểm du lịch tâm linh, chợ, siêu thị. Mục tiêu xuyên suốt là không để thiếu hàng, tăng giá bất hợp lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và giữ ổn định thị trường.
Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại thương và các nghị định hướng dẫn thi hành, với nhiều thay đổi đáng chú ý nhằm tăng cường quản lý thị trường, bảo đảm minh bạch và bảo vệ người tiêu dùng.
Lần đầu tiên, TikTok Shop vượt Shopee về doanh số trong mùa cao điểm Tết, trong khi toàn thị trường thương mại điện tử (TMĐT) năm 2025 tăng trưởng 34,75%, đạt 429.700 tỷ đồng. Dữ liệu mới cho thấy, cạnh tranh không còn dừng ở quy mô mà chuyển mạnh sang chất lượng dịch vụ, trải nghiệm người dùng và năng lực quản trị nền tảng trong bối cảnh thị trường phân hóa sâu sắc.
Trong đợt cao điểm kiểm tra thị trường tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) TP. Cần Thơ kiểm tra 277 vụ, xử lý 118 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách nhà nước 1.778.046.000 đồng và buộc tiêu hủy hàng hóa không bảo đảm an toàn trị giá 525.736.000 đồng.
Từ ngày 1/7, Luật Thương mại điện tử (TMĐT) mở ra khuôn khổ quản lý mới đối với các nền tảng xuyên biên giới hoạt động tại Việt Nam. Điểm đáng chú ý nhất là yêu cầu bắt buộc hiện diện pháp lý hoặc ký quỹ trong nước, đi kèm nghĩa vụ lưu trữ dữ liệu, tiếp nhận và xử lý khiếu nại, tranh chấp với người mua Việt Nam.
Lực lượng Quản lý thị trường (QLTT) đồng loạt ra quân ngay từ mùng 6 Tết, tăng cường kiểm tra giá cả, nguồn cung, thương mại điện tử và khu vực lễ hội, bảo đảm thị trường ổn định, không để xảy ra đầu cơ, tăng giá bất hợp lý.
Đến mùng 5 Tết Bính Ngọ 2026, thị trường hàng hóa thiết yếu trên cả nước đã trở lại trạng thái bình thường, nguồn cung dồi dào, giá cả ổn định. Trong cao điểm Tết, lực lượng chức năng kiểm tra 28 vụ, xử lý 20 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách hơn 1,057 tỷ đồng; không ghi nhận hiện tượng găm hàng, sốt giá hay đứt gãy nguồn cung.
