Doanh nghiệp Việt cần vận dụng thành thạo FTA để vào thị trường Úc

Thực phẩm, đồ uống là một trong những mặt hàng thế mạnh của Việt Nam xuất khẩu sang Úc. Ảnh: Thu Hòa

Chuyển từ tâm thế “biết có FTA” sang “vận dụng thành thạo cách dùng FTA”

7 tháng năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam - Úc đạt 9,79 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Úc tăng tới 30%.

Theo ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC), Úc là thị trường có sức mua cao và nhu cầu đa dạng đối với nhiều nhóm hàng thế mạnh của Việt Nam như công nghiệp, máy móc thiết bị, dệt may, giày dép, sản phẩm gỗ, nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến.

Tuy nhiên, đây cũng là thị trường có hàng rào tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Các quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch an toàn sinh học, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững ngày càng được đặt ra ở mức cao.

Do đó, doanh nghiệp muốn tiếp cận thành công thị trường Úc không thể chỉ tập trung nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của sản phẩm mà cần chủ động cập nhật quy định pháp lý, theo sát xu hướng tiêu dùng và tìm hiểu hệ thống phân phối tại thị trường sở tại.

Từ góc độ thương mại, ông Nguyễn Mạnh Hiệp, Lãnh sự Thương mại, đại diện Thương vụ Việt Nam tại Úc cho rằng, doanh nghiệp cần tận dụng hiệu quả 3 hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam và Úc cùng là thành viên, gồm Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Úc - New Zealand (AANZFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP).

“Trước xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, việc các FTA đưa phần lớn dòng thuế quan nhập khẩu về mức 0% tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam giảm chi phí, hạ giá thành và nâng cao năng lực cạnh tranh”, ông Hiệp gợi ý.

Đặc biệt, với AANZFTA, ông Hiệp khuyến nghị doanh nghiệp cần chuyển từ tâm thế “biết có FTA” sang “vận dụng thành thạo cách dùng FTA”.

Trọng tâm là tái cấu trúc chuỗi cung ứng, nắm vững quy tắc xuất xứ cụ thể đối với từng mã hàng và minh bạch hóa hồ sơ, chứng từ nguyên liệu đầu vào. Đây là cơ sở để doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu xác minh, hậu kiểm của lực lượng Hải quan Úc, kể cả sau khi hàng hóa đã được thông quan.

Thay đổi tư duy tiếp cận thị trường

Theo ông Nguyễn Mạnh Hiệp, thị trường Úc có đặc thù là người tiêu dùng có mức độ trung thành thương hiệu cao. Trong khi đó, hàng Việt Nam phải cạnh tranh với sản phẩm đến từ Trung Quốc, Thái Lan và Ấn Độ.

Vì vậy, doanh nghiệp cần đa dạng hóa phương thức tiếp cận thị trường. Một trong những giải pháp là tham gia các hội chợ, triển lãm chuyên ngành quốc tế uy tín tại Úc để kết nối trực tiếp với nhà mua hàng.

Song song đó, doanh nghiệp có thể hợp tác với các nhà phân phối bản địa để tận dụng hệ thống kho bãi, logistics và kinh nghiệm về pháp lý tại thị trường sở tại.

Đối với những mặt hàng có quy mô nhỏ hoặc giá trị phù hợp, thương mại điện tử xuyên biên giới cũng có thể là bước thử nghiệm để doanh nghiệp thăm dò thị hiếu và từng bước xây dựng nhận diện thương hiệu với chi phí hợp lý.

Đáng chú ý, thị trường bán lẻ Úc có mức độ tập trung cao, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Woolworths, Coles, Aldi và Bunnings Warehouse. Việc tiếp cận trực tiếp các hợp đồng cung ứng có thể mang lại sản lượng lớn nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao về năng lực cung ứng và các chứng nhận trách nhiệm xã hội.

Theo ông Hiệp, với doanh nghiệp vừa và nhỏ, thay vì đơn độc tiếp cận thị trường, cần tăng cường hợp tác, liên kết để hình thành các mạng lưới cộng đồng ngành hàng đủ mạnh. Qua đó, doanh nghiệp có thể tương trợ và tạo sức mạnh tổng hợp trong tiếp cận thị trường, tương tự kinh nghiệm của cộng đồng doanh nghiệp Thái Lan và Trung Quốc tại Úc.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Sam Conroy, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Úc tại Việt Nam (AusCham), cho biết kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Úc đã tăng 88% trong giai đoạn 2020 - 2025. Tuy nhiên, thị phần hàng Việt Nam hiện mới chiếm khoảng 2,7% trong tổng quy mô nhập khẩu hơn 308 tỷ USD của Úc năm 2025.

Con số này cho thấy dư địa mở rộng thị trường còn lớn, nhất là khi hai nền kinh tế có tính bổ trợ. Úc cung cấp năng lượng, khoáng sản và nguyên liệu đầu vào, trong khi Việt Nam có thế mạnh về hàng chế tạo, hàng tiêu dùng và thực phẩm.

Theo ông Sam Conroy, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy tiếp cận thị trường, thay vì tập trung tìm cách hạ giá thành. Trọng tâm cần chuyển sang tạo ra tổ hợp giá trị tối ưu hơn, bao gồm chất lượng, độ tin cậy, tính linh hoạt và năng lực đáp ứng.

Ông Sam Conroy, Chủ tịch AusCham đưa ra nhiều lưu ý đối với doanh nghiệp xuất khẩu sang Úc. Ảnh: Phú Quốc

Trong khi đó, ông Matt Lourey, Chủ tịch Công ty Alitium, thành viên AusCham, lưu ý việc đáp ứng điều kiện xuất xứ để hưởng thuế suất ưu đãi theo các FTA không đồng nghĩa sản phẩm đương nhiên đủ điều kiện lưu hành tại Úc.

Doanh nghiệp cần đáp ứng đồng thời các yêu cầu về thủ tục cửa khẩu và phân loại thuế quan; kiểm dịch an toàn sinh học và vệ sinh thực phẩm; tiêu chuẩn an toàn sản phẩm dành cho người tiêu dùng; cùng các chuẩn mực về trách nhiệm xã hội và môi trường.

Để kiểm soát chi phí và hạn chế rủi ro, ông Matt Lourey khuyến nghị doanh nghiệp thống nhất rõ trách nhiệm pháp lý với nhà nhập khẩu ngay từ trước khi nhận đơn hàng đầu tiên. Đồng thời, cần xây dựng bản đồ đối chiếu quy chuẩn cho từng sản phẩm và thực hiện xuất khẩu thử nghiệm có kiểm soát, với đầy đủ hồ sơ, chứng cứ trước khi mở rộng sản lượng.

Ở khâu logistics, ông Chandler So, Giám đốc Điều hành Công ty TNHH GEODIS Việt Nam, cho rằng với khoảng cách địa lý xa, chi phí hàng cập cảng có ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của hàng hóa trên kệ bán lẻ.

Doanh nghiệp có thể chủ động ký hợp đồng vận tải biển theo năm thay vì phụ thuộc giá cước giao ngay. Bên cạnh đó, việc sử dụng dịch vụ gom hàng lẻ định kỳ hàng tuần có thể giúp tiết kiệm 20-35% chi phí vận chuyển.

Doanh nghiệp cũng có thể khai thác mô hình kho ngoại quan để hoãn nộp thuế nhập khẩu và thuế GST đến khi phân phối hàng hóa. Với các mặt hàng thực phẩm, dược phẩm và nông sản tươi sống, việc sử dụng hệ thống kho lưu trữ có kiểm soát nhiệt độ cũng là giải pháp nhằm bảo đảm chất lượng hàng hóa trong quá trình phân phối.

Như vậy, để khai thác hiệu quả dư địa tại thị trường Úc, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ cách tiếp cận đơn thuần dựa vào lợi thế giá và ưu đãi thuế quan sang xây dựng năng lực đáp ứng toàn diện. Từ FTA, tiêu chuẩn kỹ thuật, pháp lý, thương hiệu đến logistics và hệ thống phân phối, mỗi khâu đều cần được chuẩn bị ngay từ trước khi hàng hóa bước vào thị trường.