 |
| Cần tăng cường các biện pháp bảo vệ thông tin cá nhân trên nền tảng TMĐT. |
Lừa đảo trực tuyến tăng nhanh
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Thủy (Đoàn đại biểu Gia Lai) cho biết, tình trạng lừa đảo trên các nền tảng trực tuyến đã và đang gây thiệt hại tài chính rất lớn cho người dân. Những nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất là người cao tuổi, người chưa thành niên, cư dân vùng sâu, vùng xa, những nơi hạn chế về tiếp cận thông tin và công nghệ.
Theo đại biểu, các đối tượng lừa đảo ngày càng tinh vi khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tấn công người dùng. Nhiều công cụ quen thuộc như email, tin nhắn, văn bản hay cuộc gọi trở thành kênh thao túng, dẫn dụ nạn nhân. Một số khảo sát mới đây cho thấy, 27% nạn nhân bị đánh lừa bởi nội dung tạo ra từ GenAI, trong khi khả năng người dùng nhận diện hình ảnh, video giả mạo chỉ đạt 62%, thậm chí giảm còn 24,5% với video chất lượng cao.
Mặc dù dự thảo Luật TMĐT đã dành một mục riêng quy định về nền tảng TMĐT và trách nhiệm chủ thể liên quan, nhưng theo đại biểu, vẫn còn nhiều lỗ hổng. Trách nhiệm của bên trung gian chưa được quy định đầy đủ; nhiều quảng cáo được gắn vào sản phẩm âm nhạc, phim ảnh nhưng khi gây hậu quả thì chỉ bị xử lý hành chính.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Thủy đề nghị, cần phải quy định chặt chẽ hơn về trách nhiệm xác minh thông tin quảng bá. Theo đó, bên trung gian chỉ được giới thiệu, đánh giá hoặc quảng cáo sản phẩm, dịch vụ sau khi đã xác minh đầy đủ về nguồn gốc, chất lượng và tính pháp lý.
Đại biểu Thủy nhấn mạnh, các nền tảng và chủ thể trung gian tuyệt đối không được sử dụng hình ảnh, nội dung gây hiểu lầm, thổi phồng công dụng hoặc tạo nhận thức sai lệch. Đồng thời, cần yêu cầu công khai quan hệ thương mại, thỏa thuận tài chính, hợp tác hoặc tài trợ giữa các bên trung gian và doanh nghiệp. Trường hợp quảng bá sai sự thật hoặc gây thiệt hại, người trung gian phải chịu xử lý tương ứng, từ phạt hành chính, gỡ nội dung, xin lỗi công khai đến bồi thường.
Đề xuất bắt buộc ẩn thông tin cá nhân trên sàn TMĐT
Một nội dung quan trọng được đại biểu Nguyễn Thị Thu Thủy đặc biệt nhấn mạnh, đó là bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đại biểu đề xuất bổ sung quy định bắt buộc ẩn các dữ liệu nhận dạng trong giao dịch trên TMĐT; đồng thời làm rõ trách nhiệm doanh nghiệp trong cảnh báo rủi ro và bảo đảm an toàn cho người dùng.
Theo đại biểu Thủy, các sàn TMĐT cần hiển thị mức độ uy tín của người bán, lịch sử khiếu nại và đánh giá xác thực, tương tự lý lịch tư pháp của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần thiết lập hệ thống tra cứu uy tín doanh nghiệp, bao gồm danh sách bị tố cáo lừa đảo, sàn vi phạm hoặc website giả mạo, nhằm giúp người tiêu dùng nhận diện nguy cơ và chủ động phòng tránh.
Dựa trên báo cáo của Bộ Công Thương năm 2024, đại biểu Trần Chí Cường (Đoàn đại biểu TP. Đà Nẵng) cho biết lực lượng quản lý thị trường đã xử lý 3.124 vụ vi phạm TMĐT, thu giữ hàng hóa trị giá 34 tỷ đồng và xử phạt 48 tỷ đồng.
Phần lớn vi phạm xuất phát từ giao dịch qua chat, tin nhắn trên Zalo, Facebook. Tuy nhiên, dự thảo Luật TMĐT mới chỉ yêu cầu tách chuyên mục mà chưa đặt ra nghĩa vụ cảnh báo rủi ro hoặc lưu trữ nội dung trao đổi. Vì vậy, đại biểu đề xuất bổ sung quy định hiển thị cảnh báo bắt buộc đối với giao dịch qua các kênh liên lạc trực tuyến như Zalo, Messenger, gồm cảnh báo lừa đảo, cảnh báo thanh toán ngoài nền tảng và các khuyến cáo của cơ quan quản lý. Đồng thời, nền tảng phải lưu trữ tối thiểu 6 tháng nội dung trao đổi để phục vụ điều tra khi có yêu cầu.
Một nội dung nữa cũng được nhiều đại biểu quan tâm, đó là yêu cầu xác thực danh tính điện tử của người bán. Dự thảo Luật TMĐT giữ nguyên khoản 2 Điều 16, quy định người bán phải xác thực ngay khi tạo tài khoản. Tuy nhiên, theo đại biểu Trần Chí Cường, quy định này chưa khả thi. Số lượng website và ứng dụng bán hàng tăng nhanh, từ 3.470 (năm 2014) lên 54.949 nền tảng (năm 2024), tức tăng 15,6 lần.
Bộ Công Thương cho biết, các nền tảng chưa thể kiểm soát được người bán hoạt động trên bao nhiêu kênh, trong khi đa số người bán thuộc nhóm siêu nhỏ, bán thời vụ. Nếu bắt buộc xác thực ngay, nhiều người bán có thể rời bỏ nền tảng, gây khó khăn cho công tác quản lý thuế và kiểm soát giao dịch. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị cho phép, xác thực danh tính theo lộ trình, dựa trên ngưỡng doanh thu, ngưỡng chịu thuế hoặc mức độ rủi ro giao dịch; đồng thời giao Chính phủ quy định tiêu chí phân loại người bán và biện pháp xác thực phù hợp.
Đại biểu Trần Chí Cường cũng đề cập vấn đề chia sẻ dữ liệu giữa nền tảng và cơ quan quản lý. Mặc dù Điều 38 và Điều 39 của dự thảo Luật TMĐT đã quy định nguyên tắc, song vẫn chưa xác định rõ tần suất và loại dữ liệu phải chia sẻ. Trong khi đó, quy mô TMĐT tăng nhanh: năm 2024 đạt 25 tỷ USD, tăng 22% và chiếm 10% tổng mức bán lẻ; số website cung cấp dịch vụ TMĐT tăng 26,9 lần sau 10 năm. Việc thiếu dữ liệu theo thời gian thực khiến cơ quan quản lý khó kiểm soát thuế, truy vết gian lận hoặc bảo vệ người tiêu dùng.
Đại biểu Trần Chí Cường kiến nghị, bổ sung quy định yêu cầu chủ quản nền tảng chia sẻ dữ liệu giao dịch theo thời gian thực hoặc theo tần suất tối thiểu do Chính phủ quy định. Dữ liệu chia sẻ phải bao gồm đơn hàng, doanh thu, thông tin người bán, logistics và thanh toán; đồng thời tuân thủ chuẩn kết nối kỹ thuật, bảo đảm liên thông với cơ quan thuế, công an và các cơ quan có thẩm quyền.
