Đa dạng hóa năng lượng để giảm phụ thuộc vào xăng, dầu nhập khẩu

Ảnh minh họa.

Chủ động ứng phó, tăng kiểm tra, ngăn đầu cơ và thẩm lậu

Theo các chuyên gia năng lượng quốc tế, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài và ảnh hưởng đến nguồn cung dầu mỏ, giá dầu thế giới có thể tăng lên mức 120-140 USD/thùng. Điều này có thể gây áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu.

Với Việt Nam, dù đã có hai nhà máy lọc dầu lớn là Nghi Sơn và Bình Sơn, nguồn cung trong nước vẫn chưa thể đáp ứng hoàn toàn nhu cầu tiêu thụ. Một phần xăng, dầu thành phẩm vẫn phải được bù đắp thông qua nhập khẩu. Vì vậy, biến động của thị trường năng lượng thế giới có ảnh hưởng trực tiếp đến cân đối cung-cầu trong nước. Trước tình hình này, cơ quan quản lý đang phối hợp với các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng, dầu để bảo đảm hoạt động nhập khẩu diễn ra ổn định, duy trì nguồn cung cho thị trường.

Cùng với việc bảo đảm nguồn cung, công tác điều hành giá cũng được thực hiện linh hoạt để giảm tác động đến nền kinh tế. Tại kỳ điều hành tối ngày 11/3/2026, liên Bộ Tài chính - Công Thương đã sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu nhằm hạn chế mức tăng của giá bán lẻ trong nước.

So với kỳ diều hành trước đó, giá bán lẻ xăng E5RON92 hiện không cao hơn 22.951 đồng/lít, giảm 3.619 đồng/lít; xăng RON95-III không cao hơn 25.240 đồng/lít, giảm 3.880 đồng/lít; dầu điêzen không cao hơn 26.470 đồng/lít, giảm 4.247 đồng/lít; dầu hỏa không cao hơn 24.419 đồng/lít, giảm 7.966 đồng/lít; dầu mazút không cao hơn 19.001 đồng/kg, giảm 5.706 đồng/kg.

Việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá trong giai đoạn thị trường biến động có vai trò quan trọng đối với hoạt động điều hành giá, theo TS Võ Thy Trang (Khoa Kinh tế, Học viện Tài chính), phương án điều hành giá kết hợp giữa bình ổn và điều chỉnh theo thị trường nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể tham gia thị trường, đồng thời giảm tác động đến chi phí sản xuất và vận tải.

Bên cạnh việc tăng nguồn cung từ nhập khẩu, linh hoạt trong điều hành giá, công tác giám sát thị trường xăng dầu cũng được các cơ quan chức năng đặc biệt chú trọng. Bộ Công Thương đề nghị các địa phương tăng cường kiểm tra hoạt động kinh doanh xăng, dầu, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi đầu cơ, găm hàng hoặc buôn lậu xăng, dầu qua biên giới.

Theo ông Vũ Dũng, chuyên gia của Hội Chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu TP. Hà Nội, biến động của giá dầu thế giới có thể tạo ra những rủi ro đối với thị trường trong nước, nếu không kiểm soát chặt, tình trạng đầu cơ có thể gây thiếu hụt cục bộ, làm rối loạn thị trường dù nguồn cung tổng thể vẫn được bảo đảm.

Ngoài nguy cơ đầu cơ, các chuyên gia cũng lưu ý đến rủi ro buôn lậu và thẩm lậu xăng, dầu qua biên giới khi giá năng lượng biến động. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến nguồn cung trong nước.

Đa dạng hóa nguồn năng lượng trong dài hạn

Song song với các giải pháp trước mắt nhằm ổn định thị trường xăng, dầu, cơ quan quản lý cũng đặt ra định hướng dài hạn là đa dạng hóa nguồn năng lượng, trong đó có việc phát triển nhiên liệu sinh học.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, ngày 7/11/2025, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 50/2025/TT-BCT quy định áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam.

Tiếp đó, ngày 26/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 07/CT-TTg về việc đẩy mạnh sản xuất, phối trộn, phân phối và sử dụng nhiên liệu sinh học.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, phát triển nhiên liệu sinh học là một trong những giải pháp quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Giải pháp này không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện các cam kết quốc tế về ứng phó biến đổi khí hậu, mà còn giúp đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu, tăng khả năng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Từ góc độ hiệp hội ngành hàng, ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho rằng, phát triển nhiên liệu sinh học có ý nghĩa chiến lược khi nguồn cung xăng, dầu toàn cầu chịu tác động của nhiều yếu tố địa chính trị.

Ông Tuấn cho biết, hiện nay Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 32% xăng, dầu thành phẩm, trong khi nguồn cung trong nước cũng phụ thuộc đáng kể vào dầu thô nhập khẩu. Vì vậy, phát triển nhiên liệu sinh học được xem là một hướng đi nhằm tăng khả năng tự chủ năng lượng.

Theo tính toán, để triển khai lộ trình xăng E10, mỗi tháng Việt Nam cần khoảng 92.000-100.000 m³ ethanol. Trong khi đó, năng lực sản xuất của các nhà máy nhiên liệu sinh học trong nước hiện đạt khoảng 25.000 m³/tháng, tương đương gần 30% nhu cầu. Phần còn lại sẽ phải bổ sung từ nguồn nhập khẩu.

Từ phía doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, ông Trịnh Quang Khanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội xăng dầu Việt Nam cho biết, các thương nhân đầu mối hiện có đủ năng lực pha chế và phối trộn xăng sinh học theo lộ trình.

Theo tổng hợp của Hiệp hội, năng lực pha chế của các doanh nghiệp lớn hiện đạt khoảng 965.000 m³/tháng, đủ khả năng đáp ứng nhu cầu phối trộn xăng sinh học trên phạm vi toàn quốc.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng cho rằng, việc chuyển đổi sang kinh doanh xăng sinh học có thể làm phát sinh thêm chi phí đầu tư hệ thống pha chế, lưu trữ và vận chuyển ethanol. Do đó, doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý nghiên cứu một số chính sách liên quan đến chi phí kinh doanh định mức, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng khoáng dùng để pha chế xăng sinh học và chính sách thuế bảo vệ môi trường nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình triển khai.

Bên cạnh các giải pháp ngắn và trung hạn, Chính phủ cũng đang nghiên cứu những dự án lớn nhằm tăng khả năng tự chủ năng lượng. Trong đó, Bộ Công Thương được giao phối hợp với tỉnh Quảng Ngãi và Petrovietnam hoàn thiện Đề án thành lập Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất.

Theo định hướng, dự án này có tổng mức đầu tư từ 16,1-20,5 tỷ USD và dự kiến triển khai theo 2 giai đoạn, từ năm 2025 đến năm 2045. Khi hoàn thành, trung tâm có thể đáp ứng tối thiểu khoảng 30% nhu cầu xăng, dầu của cả nước, đồng thời bảo đảm mức dự trữ tương đương khoảng 30 ngày cung ứng cho thị trường.