Tạo cơ chế linh hoạt hơn để xử lý hàng tồn đọng thuộc địa bàn hải quan

Hải quan nỗ lực xử lý

Ngày 22/12/2014, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 203/2014/TT-BTC hướng dẫn xử lý hàng hóa tồn đọng thuộc địa bàn hoạt động hải quan. Thông tư ra đời đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng và chặt chẽ về thời gian, trình tự, thủ tục cũng như các công việc liên quan trong công tác xử lý hàng hóa tồn đọng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan hải quan và tăng thu NSNN.

Cũng kể từ ngày 5/2/2015 (ngày Thông tư 203/2014/TT-BTC có hiệu lực), Tổng cục Hải quan (nay là Cục Hải quan) đã chỉ đạo và triển khai thực hiện Thông tư 203/2014/TT-BTC một cách hiệu quả, giúp công tác xử lý hàng hóa tồn đọng tại các địa bàn hoạt động hải quan được thực hiện đồng bộ trên toàn quốc và góp phần tăng thu NSNN. Thực tế cho thấy, hầu hết các chi cục hải quan khu vực đều đã áp dụng Thông tư 203/2014/TT-BTC này để xử lý hàng hóa tồn đọng theo báo cáo tổng hợp của Cục Hải quan.

Hàng tồn đọng quá 90 ngày tại cảng Cát Lái TP HCM lên tới hàng nghìn container. Ảnh: T.H

Trong đó, tình hình hàng hóa tồn đọng trên các địa bàn hoạt động hải quan được cập nhật qua số lượng hàng đã xử lý và tồn đọng chưa giải quyết, với sự biến động qua các năm phản ánh sự nỗ lực xử lý tồn đọng của các cơ quan Hải quan trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, sau hơn 10 đi vào triển khai thực hiện, Thông tư 203/2014/TT-BTC đã bộc lộ một số hạn chế, chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu pháp lý trong bối cảnh tổ chức và chức năng của cơ quan Hải quan có nhiều thay đổi, đồng thời có sự ra đời của Nghị định 77/2025/NĐ-CP với quy định mới về xử lý hàng tồn đọng.

Mục tiêu rút ngắn thời gian

Trước thực tế đó, việc sửa đổi và bổ sung Thông tư 203/2014/TT-BTC trở nên cần thiết để tháo gỡ những tồn tại, đồng thời làm cho các quy định phù hợp hơn với cơ cấu tổ chức mới, bảo đảm công tác xử lý hàng hóa tồn đọng được thực hiện hiệu quả, đồng bộ và đúng pháp luật.

Một trong những nội dung sửa đổi quan trọng là mở rộng phạm vi điều chỉnh của Thông tư 203/2014/TT-BTC nhằm loại trừ các trường hợp hàng tồn đọng nằm ngoài địa bàn hoạt động hải quan, các tang vật, vật chứng của vụ án hoặc hàng hóa do người vận chuyển lưu giữ tại cảng biển Việt Nam theo quy định riêng, nhằm đảm bảo sự thống nhất với các văn bản pháp luật liên quan khác.

Đối tượng áp dụng cũng được mở rộng, bổ sung thêm “hãng hàng không” và “người vận chuyển” vào nhóm các chủ thể vận chuyển và quản lý thông tin hàng tồn đọng. Những bổ sung này nhằm đảm bảo việc quản lý chặt chẽ hơn và chi tiết hóa trách nhiệm của các bên liên quan trong quá trình xử lý hàng.

Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung các quy định hướng dẫn tại Thông tư 203/2014/TT-BTC cũng sửa đổi các quy định về thủ tục thông báo tìm chủ hàng và thời gian nhận hàng. Trong đó, thuật ngữ được điều chỉnh sao cho phù hợp hơn với thực tế và pháp luật hiện hành, đồng thời bổ sung bổ sung thời hạn nhận hàng rõ ràng đối với các khu vực thuộc địa bàn hoạt động hải quan.

Hoạt động khai và tiếp nhận khai hải quan tại Hải quan cửa khẩu Chi Ma (Chi cục Hải quan khu vực VI). Ảnh: H.Nụ

Trách nhiệm cung cấp thông tin của người vận chuyển được làm rõ nhằm xử lý kịp thời những khó khăn trong việc xác minh nguồn gốc và thông tin về chủ hàng, đặc biệt khi có sự thiếu phối hợp giữa các bên.

Ngoài ra, Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung các quy định hướng dẫn tại Thông tư 203/2014/TT-BTC tăng cường nghĩa vụ chi trả chi phí tiêu hủy hàng hóa tồn đọng đối với người vận chuyển và DN quản lý nhằm hạn chế các hành vi chây ỳ, kéo dài, gây tồn đọng hàng hóa hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

Hình thức và thời hạn thông báo tìm chủ hàng tồn đọng cũng được cụ thể hóa hơn, bao gồm việc đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử hải quan và niêm yết tại các trụ sở hải quan liên quan. Việc rút ngắn thời gian báo cáo xử lý hàng tồn đọng cũng giúp nâng cao hiệu quả thực thi công tác này.

Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung các quy định hướng dẫn tại Thông tư 203/2014/TT-BTC mở ra cơ chế xử lý linh hoạt hơn trong công tác tổ chức thực hiện. Theo đó, đối với Hội đồng xử lý hàng hóa tồn đọng, dự thảo cho phép thành lập theo từng vụ việc tại những địa bàn ít phát sinh, đồng thời có thể lập bộ phận chuyên môn hỗ trợ kiểm kê, phân loại, tiêu hủy và bán tài sản. Hội đồng được quyền ký hợp đồng thuê tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ để đẩy nhanh tiến độ xử lý.

Ngoài ra, quy định về quyền nhận lại hàng và thủ tục hải quan trong giai đoạn xác lập quyền sở hữu toàn dân cũng được làm rõ. Cụ thể, trong vòng 30 ngày kể từ khi hoàn tất thủ tục xác định chủ sở hữu, Hội đồng phải kiểm kê, phân loại và xác định giá trị hàng tồn. Trong giai đoạn này, chủ hàng hoặc người vận chuyển vẫn có quyền nhận hàng và làm thủ tục hải quan, trừ trường hợp hàng lưu kho ngoại quan quá hạn.

Mẫu biểu quản lý hàng tồn đọng cũng được cập nhật để bổ sung các tiêu chí thông tin và điều chỉnh tên gọi cơ quan nhận nhằm phù hợp với tổ chức bộ máy hải quan hiện tại.