Phân tích dữ liệu lớn hóa đơn điện tử: Giúp nâng cao hiệu quả quản lý tuân thủ thuế

Việc đẩy mạnh chuyển đổi số của ngành Thuế thời gian qua đã không chỉ ngăn chặn hóa đơn bất hợp pháp mà còn giúp nâng cao tính tuân thủ pháp luât thuế của người nộp thuế.

Triển khai nhiều ứng dụng phòng, chống và ngăn chặn gian lận HĐĐT

Trong thời gian qua, các ban nghiệp vụ của Cục Thuế đã xây dựng và triển khai chức năng cảnh báo sử dụng HĐĐT (hệ số K) trên Ứng dụng quản lý HĐĐT áp dụng trên toàn quốc. Ứng dụng này tổng hợp dữ liệu HĐĐT, báo cáo tài chính, và tờ khai thuế GTGT hàng ngày để đưa ra danh sách người nộp thuế (NNT) thuộc diện cảnh báo.

Để tăng cường hiệu quả, ứng dụng đã được nâng cấp theo chỉ đạo của lãnh đạo Cục Thuế, bao gồm việc hỗ trợ ghi nhận kết quả và xử lý kết thúc các cảnh báo đối với trường hợp NNT đã giải trình và không có rủi ro hoặc đã hoàn thành xử lý. Đặc biệt, hệ số cảnh báo đang được mở rộng áp dụng cho tất cả các ngành nghề kinh doanh của NNT, không chỉ giới hạn ở nhóm sản xuất và thương mại.

Ban Quản lý tuân thủ (QLTT) đã phân tích, rà soát và phân đoạn NNT theo 7 nhóm ngành nghề lĩnh vực chính để xây dựng phương án hệ số K cảnh báo theo đặc thù từng ngành nghề, bao gồm: thương mại, sản xuất, dịch vụ, xây dựng lắp đặt, bất động sản, tài chính và vận tải. Đồng thời, nghiên cứu và xây dựng chức năng ngừng xuất hóa đơn theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP và Thông tư số 32/2025/TT-BTC.

Đến nay, Ban QLTT đã hoàn thiện dự thảo Quyết định ban hành "Bộ chỉ số tiêu chí và Quy trình áp dụng quản lý rủi ro trong việc đánh giá, xác định NNT có dấu hiệu rủi ro rất cao trong sử dụng HĐĐT". Hiện Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa (CĐS) cũng đang xây dựng Ứng dụng để chạy kiểm thử Bộ chỉ số tiêu chí này.

Song với xây dựng chức năng ngừng xuất hóa đơn, ứng dụng đối chiếu chênh lệch tờ khai và hóa đơn điện tử được nâng cấp để hỗ trợ công tác tổng hợp, báo cáo kết quả thực hiện. Các chức năng mới bao gồm báo cáo chi tiết, tổng hợp kết quả đối chiếu với các mẫu biểu hồ sơ khai thuế (01/GTGT, 03/GTGT, 04/GTGT, 01/CNKD), và chức năng báo cáo kết quả đối chiếu chi tiết đánh giá theo thời điểm thực hiện.

Cùng với đó, ngành Thuế tiếp tục bổ sung chức năng đánh giá nhóm NNT mua – bán liên quan đến NNT không còn hoạt động tại địa điểm đã đăng ký kinh doanh nhưng chưa kê khai nộp thuế, hỗ trợ cập nhật kết quả rà soát NNT có chênh lệch lên ứng dụng.

Ban QLTT đã chủ động nghiên cứu các giải pháp phân tích dữ liệu lớn (big data), AI và máy học để phát hiện vi phạm, gian lận. Các bài toán đã được xử lý bao gồm: Phân tích HĐĐT theo các mặt hàng rủi ro để phát hiện hóa đơn có giá bất thường; Phân tích chuỗi mua bán hóa đơn. Việc triển khai chạy Chuỗi hóa đơn rủi ro theo mặt hàng tinh bột sắn đã được thực hiện và tập huấn.

Ứng dụng quản lý rủi ro hóa đơn điện tử tự động chấm điểm và cảnh báo doanh nghiệp vi phạm.

Một số kết quả bước đầu

Về kết quả cảnh báo HĐĐT (Hệ số K): Trong thời gian giám sát từ 01/12/2025 đến 07/12/2025, trung bình 17.310 NNT vượt cảnh báo hàng ngày trên cả nước.

Tính đến ngày 10/12/2025, có 150.407 NNT thuộc diện cảnh báo. Cơ quan Thuế các cấp đã nỗ lực rà soát, kiểm tra, xử lý NNT vượt cảnh báo bằng các biện pháp nghiệp vụ quản lý thuế đạt kết quả như sau:

Đã ra thông báo không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký đối với 4.469 NNT; chấm dứt hiệu lực MST cho 815 NNT. Đã ra thông báo DN rủi ro, dừng sử dụng hóa đơn, cưỡng chế ngừng sử dụng hóa đơn đối với 770 NNT.

Cơ quan Thuế đã ban hành 151 quyết định truy thu với tổng số tiền thuế truy thu, tiền phạt là trên 25,6 tỷ đồng. Đã có 63.745 NNT (khoảng 42% NNT thuộc diện cảnh báo hệ số K) đã được chấp nhận giải trình do xét thấy không hoặc chưa có rủi ro.

Về kết quả đối chiếu tờ khai – hóa đơn. nhóm Tờ khai 01/GTGT đã có 28.125 NNT thực hiện điều chỉnh tăng thuế GTGT đầu ra với tổng số tiền 5.853,843 tỷ đồng.

Đã có 23.535 NNT thực hiện điều chỉnh giảm thuế GTGT đầu vào với tổng số tiền 5.669,190 tỷ đồng.

Định hướng trong thời gian tới

Trong thời gian tới, Ban QLTT sẽ tiếp tục phối hợp với Ban Chuyển số đổi để tham mưu trình lãnh đạo Cục Thuế phương án và yêu cầu nghiệp vụ để thuê chuyên gia công nghệ hỗ trợ các giải pháp áp dụng AI.

Mục tiêu là áp dụng AI vào phân đoạn NNT, phân cụm dữ liệu, xác định biến ngoại lai, và áp dụng AI vào phân tích dữ liệu “Tên hàng hóa, dịch vụ” để tự động phân cụm, phân nhóm hàng hóa, ngăn chặn ngay từ khâu xuất hóa đơn điện tử.

Song song đó là việc tăng cường tuyên truyền tuân thủ pháp luật thuế để nâng cao nhận thức của NNT. Bên cạnh đó, ngành Thuế sẽ kiểm soát chặt, phát hiện sớm NNT có dấu hiệu rủi ro ngay từ khi mới thành lập. Kiểm soát về nhân thân, vốn, ngành nghề kinh doanh, và số lượng lao động.

Hoàn thiện, nâng cấp ứng dụng quản lý rủi ro: hoàn thiện mở rộng các ngành nghề thuộc diện giám sát của ứng dụng cảnh báo xuất HĐĐT. Tăng cường trao đổi thông tin, làm giàu cơ sở dữ liệu để đáp ứng yêu cầu phân tích, quản lý rủi ro theo các dấu hiệu mới.

Đẩy mạnh ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu hoá đơn để xác định các hoạt động mua bán lòng vòng và hỗ trợ cán bộ thuế xác định nhanh chóng các F liên quan tới NNT cần kiểm tra. Thuê chuyên gia công nghệ hỗ trợ các giải pháp áp dụng AI vào phân đoạn NNT, phân cụm dữ liệu,.