Ngăn chặn hàng giả và trách nhiệm của sàn thương mại điện tử

Việc tăng cường các nghĩa vụ minh bạch và trách nhiệm quản lý nội dung trên sàn TMĐT nhằm hạn chế tình trạng lợi dụng nền tảng trực tuyến để tiêu thụ hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Nền tảng, sàn thương mại điện tử phải xác minh danh tính người bán

Luật TMĐT vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Để bảo đảm việc triển khai đồng bộ các quy định của Luật, Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật TMĐT.

Theo Cục TMĐT và Kinh tế số, dự thảo Nghị định có các quy định mới tập trung vào việc nâng cao trách nhiệm của nền tảng TMĐT, tăng tính minh bạch của giao dịch trực tuyến và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trong đó, yêu cầu xác minh danh tính người bán được xem là một trong những nội dung trọng tâm. Khi người bán tham gia kinh doanh trên các nền tảng TMĐT, sàn phải kiểm tra và xác thực thông tin nhận dạng.

Cơ chế này được thiết kế nhằm giúp cơ quan quản lý có thể truy xuất thông tin khi xảy ra tranh chấp hoặc khi phát hiện dấu hiệu vi phạm liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả hoặc hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Bên cạnh quy định về xác thực người bán, dự thảo Nghị định cũng bổ sung nhiều yêu cầu liên quan đến minh bạch thông tin trên nền tảng TMĐT. Các sàn phải công khai thông tin về chủ sở hữu nền tảng, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu người dùng, đồng thời nêu rõ quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch.

Ngoài ra, các nền tảng phải thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý khiếu nại của người tiêu dùng. Đây được xem là kênh quan trọng giúp người mua phản ánh các vấn đề phát sinh trong quá trình giao dịch, đặc biệt đối với những trường hợp nghi ngờ sản phẩm không đúng mô tả, có dấu hiệu giả mạo hoặc không rõ nguồn gốc.

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu đối với hoạt động giám sát nội dung trên sàn TMĐT. Theo đó, các nền tảng phải kiểm soát thông tin được đăng tải trên hệ thống và xử lý các nội dung vi phạm trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện hoặc khi nhận được yêu cầu từ cơ quan chức năng. Quy định này nhằm hạn chế việc lợi dụng môi trường TMĐT để kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc hoặc thực hiện các hành vi gian lận thương mại.

Đề xuất linh hoạt trong quy định vận hành nền tảng

Trong quá trình góp ý đối với dự thảo Nghị định, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực TMĐT cho rằng, một số quy định cần được thiết kế linh hoạt hơn để phù hợp với đặc thù vận hành của nền tảng số cũng như thực tiễn hoạt động tại Việt Nam.

Đại diện nền tảng Shopee cho rằng, dự thảo cần tính đến sự khác biệt giữa giao diện trên thiết bị di động và giao diện trên máy tính. Theo doanh nghiệp này, phần lớn người dùng hiện nay truy cập và thực hiện giao dịch bằng điện thoại di động. Vì vậy, cách hiển thị thông tin, bố cục chức năng và quy trình thao tác trên thiết bị di động có nhiều điểm khác so với môi trường máy tính truyền thống.

Shopee cũng góp ý đối với quy định liên quan đến cơ chế thanh toán. Dự thảo nêu rằng trong trường hợp nền tảng giữ tiền của người bán trong giao dịch, hợp đồng dịch vụ phải được chứng thực bởi tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử. Theo đại diện doanh nghiệp, yêu cầu này có thể làm phát sinh thêm chi phí vận hành và thủ tục cho các nền tảng.

Đối với quy định về trách nhiệm báo cáo dữ liệu, đại diện Lazada cho rằng, dự thảo yêu cầu cung cấp nhiều nhóm thông tin liên quan đến cả người bán và người mua trên sàn. Theo doanh nghiệp này, cần làm rõ mức độ chi tiết của dữ liệu phải cung cấp, bởi đây là những thông tin nhạy cảm và liên quan đến vấn đề bảo mật.

Lazada cũng đề xuất xem xét lại chu kỳ báo cáo dữ liệu, các nền tảng TMĐT quy mô dữ liệu rất lớn, việc tổng hợp và gửi báo cáo với tần suất như vậy có thể tạo ra khối lượng công việc đáng kể. Do đó, doanh nghiệp kiến nghị cơ quan soạn thảo cân nhắc điều chỉnh chu kỳ báo cáo theo quý hoặc 6 tháng một lần nhằm giảm áp lực vận hành nhưng vẫn bảo đảm cung cấp đầy đủ thông tin phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Trong khi đó, đại diện Viettel Post đề nghị dự thảo làm rõ hơn các tiêu chí khi nền tảng TMĐT hợp tác với đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán và dịch vụ logistics. Đồng thời, doanh nghiệp cũng đề xuất bổ sung quy định khẳng định quyền của người bán trong việc quyết định hàng hóa kinh doanh, giá bán, chương trình khuyến mại cũng như lựa chọn đơn vị vận chuyển.