"Bộ lọc" ngăn chặn hiệu quả hàng giả trên không gian mạng

Việc chia sẻ thông tin nhận biết hàng giả được nhiều doanh nghiệp quan tâm thực hiện. Ảnh: T.H

Gian lận thương mại trá hình

Trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh doanh trên không gian mạng phát triển bùng nổ, gian lận thương mại trên môi trường điện tử đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với người tiêu dùng, doanh nghiệp chân chính và cơ quan quản lý nhà nước.

Tại Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cùng Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 22/1, ông Nguyễn Thuận Đạt – Giám đốc Điều hành Công ty TNHH Thời trang và Mỹ phẩm Duy Anh cho biết, thương mại điện tử phát triển nhanh đã kéo theo một thực tế, đó là hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc đang tràn lan trên không gian mạng, từ sàn thương mại điện tử, mạng xã hội đến KOL livestream.

Theo ông Đạt, kinh doanh hàng xách tay quy mô lớn trên môi trường số, không hóa đơn, không thuế, không kiểm soát chất lượng, thực chất là một dạng gian lận thương mại trá hình. Nếu không xử lý dứt điểm, “vùng xám” này sẽ tiếp tục phá vỡ môi trường cạnh tranh công bằng, trốn thuế, và đẩy rủi ro về phía người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Phương Sơn - Giám đốc đối ngoại Amway Việt Nam, cho biết một nguyên tắc cốt lõi trong mô hình của Amway là công ty chỉ phân phối sản phẩm duy nhất qua hệ thống trung tâm chức năng và một website chính thức, tuyệt đối không ủy quyền cho bất kỳ đại lý hay cá nhân nào đăng bán trên các sàn thương mại điện tử.

Tuy nhiên, chỉ cần một thao tác tìm kiếm đơn giản, hàng nghìn sản phẩm của hãng vẫn hiện diện công khai trên các nền tảng trực tuyến lớn. Đây không đơn thuần là hành vi vi phạm quy tắc hoạt động của công ty mà còn là một lỗ hổng pháp lý nghiêm trọng. Những cá nhân này đã cố tình lờ đi cam kết khi ký hợp đồng là không được phép kinh doanh trên môi trường kỹ thuật số, từ đó tạo ra một thị trường trôi nổi đầy rủi ro. Riêng năm 2025, doanh nghiệp này đã đề nghị các sàn thương mại điện tử gỡ bỏ 822 đường link vi phạm.

Khẳng định vấn nạn nghiêm trọng trên, bà Lê Thị Hà - Trưởng phòng quản lý hoạt động Thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương), cho biết chỉ tính riêng trong năm 2025, cơ quan chức năng đã phát hiện 47.800 sản phẩm có dấu hiệu hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ kinh doanh trên môi trường mạng - con số tăng mạnh so với các năm trước. Tính đến tháng12/2025, cơ quan chức năng đã yêu cầu gỡ bỏ hơn 13.700 gian hàng vi phạm.

“Gọng kìm” pháp lý ngăn chặn hàng giả

Bà Lê Thị Hà nhận định, Luật Thương mại điện tử vừa được thông qua và sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026, với 7 điểm mới nổi bật sẽ tạo khung pháp lý quan trọng để ngăn chặn các vấn nạn về hàng giả trên môi trường mạng. Đáng chú ý, luật mở rộng phạm vi điều chỉnh sang cả sản phẩm số, đồng thời tăng cường định danh điện tử nhằm làm rõ "mua của ai - mua cái gì - chất lượng ra sao". Luật yêu cầu một cơ chế định danh bắt buộc đối với người bán trên các nền tảng, ngăn chặn tình trạng các gian hàng giả mạo có thể tự ý thay đổi thông tin hoặc biến mất ngay sau khi thực hiện hành vi lừa đảo.

Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay là môi trường mạng biến động liên tục. Dù thông tin trên nền tảng có thể đúng, nhưng khi giao hàng, người bán vẫn có thể trà trộn hàng giả. Vì vậy bên cạnh công nghệ, việc tiếp nhận và xử lý khiếu nại cần có sự giám sát chặt chẽ của con người, cùng chế tài đủ mạnh để răn đe.

Theo ông Nguyễn Phương Sơn - Giám đốc đối ngoại Amway Việt Nam, mặc dù Nghị định 85/2021/NĐ-CP quy định các sàn phải gỡ bỏ thông tin vi phạm trong vòng 24 giờ sau khi nhận được yêu cầu, nhưng thực tế triển khai còn rất chậm chạp và mang tính đối phó. Trong năm qua, dù nỗ lực gỡ bỏ được hàng trăm link vi phạm nhưng con số đó chẳng thấm vào đâu so với gần 8.000 sản phẩm vi phạm mà doanh nghiệp tự rà soát được.

Cùng quan điểm này, bà Tạ Dịu Hương (Trưởng ban pháp chế Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam), quy trình xử lý hiện nay còn nhiều bất cập, việc gỡ link vi phạm có khi kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm. Các doanh nghiệp kiến nghị sàn thương mại điện tử cần siết điều kiện đăng bán, yêu cầu giấy ủy quyền phân phối hợp pháp với các sản phẩm đặc thù.

Để thực thi hiệu quả, bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh cho rằng, trong tương lai gần, sự đồng bộ giữa Luật Thương mại điện tử và các quy định chuyên ngành sẽ tạo ra một bộ lọc hiệu quả, dần loại bỏ những chủ thể trục lợi và làm sạch môi trường kinh doanh trên không gian mạng.