 |
| Ảnh minh hoạ có sự hỗ trợ bởi AI. |
Sức mua càng lớn, hàng giả càng dễ len vào thị trường
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 8 tháng năm 2026 đạt 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ năm 2025.
|
Những tháng cuối năm, sức mua và hoạt động bán hàng trực tuyến thường tăng mạnh, kéo theo nguy cơ hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc trà trộn vào thị trường.
Áp lực này thể hiện rõ qua công tác xử lý vi phạm.
Từ ngày 16/7/2026 đến 15/8/2026, các đơn vị thuộc Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả Bộ Công Thương kiểm tra 4.469 vụ, xử lý 3.529 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách hơn 39,9 tỷ đồng.
Tại Hà Nội, trong 8 tháng năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra, xử lý 242 vụ liên quan thương mại điện tử, xử phạt hơn 5,5 tỷ đồng, trị giá tang vật vi phạm gần 1,9 tỷ đồng.
Đáng chú ý, nhiều vụ việc có quy mô lớn cho thấy phương thức vi phạm ngày càng gắn với môi trường số như: đường dây kinh doanh hơn 5.000 sản phẩm mực in giả mạo nhãn hiệu Epson, Canon và vụ việc liên quan hơn 53.000 sản phẩm phụ tùng ô tô mang nhãn Asahi.
Theo bà Phạm Thị Xuân, Viện trưởng Viện Phát triển bền vững và Kinh tế số, quản lý thị trường trong giai đoạn mới buộc phải đồng thời theo dõi dòng hàng, dòng tiền và dòng dữ liệu, thay vì chỉ dựa vào kiểm tra trực tiếp.
Thực tế, một gian hàng có thể nhanh chóng đổi tên, chuyển nền tảng hoặc mở tài khoản mới; hàng hóa lại được tập kết, vận chuyển qua nhiều địa điểm. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới và các nhóm kín trên Zalo, Telegram vẫn gây khó khăn cho việc xác định người bán, nguồn hàng và các chủ thể liên quan.
Vì vậy, khi sức mua dịp cuối năm tăng, việc nhận diện hàng giả trên môi trường số không chỉ dừng ở một sản phẩm hay một gian hàng. Dữ liệu về người bán, sản phẩm, đơn hàng, thanh toán và quá trình giao nhận có thể trở thành những đầu mối quan trọng để xác minh toàn bộ giao dịch.
Trách nhiệm không còn dừng ở một gian hàng
Trước diễn biến của thị trường, lực lượng Quản lý thị trường cho biết sẽ tập trung kiểm tra những lĩnh vực, mặt hàng có nguy cơ cao xảy ra buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và vi phạm an toàn thực phẩm; trước mắt chú trọng các nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng cao trong dịp tết Trung thu.
Trên môi trường số, việc phát hiện vi phạm có thêm những khó khăn riêng. Một sản phẩm có thể xuất hiện đồng thời trên nhiều tài khoản, được quảng bá qua livestream, chuyển qua nhiều kho và giao đến người mua bằng nhiều phương thức. Vì vậy, việc kiểm tra một gian hàng không phải lúc nào cũng đủ để nhận diện toàn bộ đường đi của hàng hóa.
| Vụ việc gần 100.000 sản phẩm keo xịt tóc Make Sense bị lực lượng chức năng thu giữ do không có hóa đơn, chứng từ, trong khi Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) xác định sản phẩm chưa có hồ sơ công bố, là trường hợp cho thấy vấn đề cần được nhìn nhận từ nhiều khâu trong chuỗi cung ứng. Tài liệu gốc ghi nhận sản phẩm từng được bán trên TikTok Mall và xuất hiện trong các hoạt động livestream. |
Theo ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, dữ liệu của một giao dịch trực tuyến, từ đường link, hình ảnh sản phẩm, nội dung livestream, thông tin người bán đến mức giá, dữ liệu đơn hàng và chứng từ thanh toán, đều có thể là những đầu mối quan trọng trong quá trình xác minh.
Từ góc nhìn này, khi sức mua cuối năm tăng, vấn đề đặt ra không chỉ là phát hiện sản phẩm vi phạm mà còn phải xác định được những mối liên hệ phía sau giao dịch. Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong bối cảnh hoạt động mua bán ngày càng dịch chuyển lên môi trường điện tử.
Bên cạnh đó, theo ông Sinh, hàng hóa cung ứng ra thị trường phải tuân thủ đầy đủ quy định về tem, nhãn. Việc ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc cũng cần được đẩy mạnh để tăng khả năng kiểm tra, xác minh. Ông cho rằng, doanh nghiệp sử dụng phần mềm truy xuất nguồn gốc phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin được cung cấp trên hệ thống theo quy định.
Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã quy định cụ thể hơn trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh trên môi trường số.
Cụ thể, theo Điều 21 Luật Thương mại điện tử, người bán phải cung cấp thông tin phục vụ xác thực danh tính, công khai thông tin về tên, địa điểm kinh doanh hoặc nơi cư trú tùy từng loại hình; đồng thời cung cấp thông tin về hàng hóa, dịch vụ và chất lượng sản phẩm.
Với nền tảng có chức năng đặt hàng trực tuyến, người bán phải sử dụng tài khoản thanh toán của mình; trường hợp kinh doanh ngành, nghề có điều kiện, phải cung cấp giấy tờ chứng minh đủ điều kiện trước khi kinh doanh.
Theo ông Sinh, những yêu cầu này tạo cơ sở để hoạt động bán hàng trực tuyến gắn với một chủ thể cụ thể hơn, thay vì chỉ được nhận diện qua một tài khoản trên sàn. Khi có dấu hiệu vi phạm, việc xác định người bán, nguồn hàng, dòng tiền và các tài khoản có liên quan có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình xác minh, xử lý.
Thực tế cho thấy, trách nhiệm trong chuỗi giao dịch không chỉ thuộc về người bán. Sàn thương mại điện tử, người quảng bá sản phẩm, KOC/KOL và doanh nghiệp sở hữu thương hiệu đều có những vai trò khác nhau trong quá trình đưa hàng hóa đến người tiêu dùng.
Vụ việc gần 100.000 sản phẩm keo xịt tóc Make Sense bị lực lượng chức năng thu giữ do không có hóa đơn, chứng từ, trong khi Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) xác định sản phẩm chưa có hồ sơ công bố, là trường hợp cho thấy vấn đề cần được nhìn nhận từ nhiều khâu trong chuỗi cung ứng. Tài liệu gốc ghi nhận sản phẩm từng được bán trên TikTok Mall và xuất hiện trong các hoạt động livestream.
Bà Xuân cũng cho rằng, chúng ta cần làm rõ một nguyên tắc căn bản của thương mại: Bất kỳ sản phẩm nào đã là thành phẩm thì đều phải kèm theo hồ sơ của nhà sản xuất ra sản phẩm đó.
Đối với hoạt động quảng bá, livestream và chốt đơn, chuyên gia cũng lưu ý trách nhiệm của KOC/KOL không thể tách khỏi giao dịch hàng hóa khi có thu nhập phát sinh.
“Bất kỳ tổ chức hoặc cá nhân nào khi tham gia vào các hành vi liên quan đến hàng hóa (từ tiếp thị, quảng cáo, livestream, chốt đơn cho đến phân phối) mà có tính chất thương mại, dù dưới hình thức hoa hồng tiếp thị liên kết, tiền thù lao livestream hay doanh thu bán hàng thì đều phải phát hành hóa đơn bán hàng hóa, dịch vụ đó theo quy định”, bà Xuân nhấn mạnh.
Ở phía doanh nghiệp, việc bảo vệ thương hiệu cũng ngày càng gắn với khả năng nhận diện hàng hóa trên môi trường số. Được biết, một số doanh nghiệp đã sử dụng mã QR biến đổi, công nghệ Blockchain, tem chống giả và hệ thống truy xuất nguồn gốc để hỗ trợ người tiêu dùng kiểm tra sản phẩm, đồng thời nhận diện những luồng hàng bất thường.
Như vậy, cùng với các quy định mới về trách nhiệm của người bán, việc nhận diện và xử lý hàng giả trên thương mại điện tử còn phụ thuộc vào khả năng kết nối thông tin giữa các mắt xích của giao dịch. Khi một tài khoản có thể thay đổi nhanh, dấu vết về hàng hóa, người bán, đơn hàng và thanh toán trở thành những dữ liệu quan trọng để cơ quan chức năng tiếp tục xác minh vụ việc.
