Lời giải cải cách từ nỗ lực số hóa của ngành Hải quan

Cục Hải quan đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Mạnh tay bãi bỏ, phân cấp triệt để cho cơ sở

Trong tiến trình cải cách thể chế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026, công tác cải cách hành chính (CCHC) trong lĩnh vực hải quan được xem là một trong những mắt xích trọng yếu nhất.

Bám sát các mục tiêu, yêu cầu khắt khe từ Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ, Cục Hải quan đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) cùng các điều kiện đầu tư kinh doanh (ĐKKD).

Tính đến thời điểm hiện tại, tổng số TTHC thuộc phạm vi quản lý của lĩnh vực hải quan là 186 thủ tục. Trong đó, có 11 thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan liên ngành khác và 175 thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết trực tiếp của cơ quan hải quan (bao gồm 35 thủ tục cấp cục và 149 thủ tục cấp chi cục, hải quan cửa khẩu).

Việc công khai minh bạch TTHC ngày càng được nâng cao, công tác hỗ trợ, giải đáp vướng mắc cho doanh nghiệp được thực hiện thường xuyên, góp phần tạo thuận lợi thương mại.

Điểm nhấn Cục Hải quan đã thực thi triệt để phương án phân cấp từ cấp cục xuống thẳng cấp chi cục đối với thủ tục xác nhận nợ thuế. Đối với nhóm 4 TTHC từng gây nhiều áp lực quy trình trước đây liên quan đến nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, cơ quan Hải quan đã gộp lại thành 1 thủ tục duy nhất tại Thông tư số 25/2026/TT-BTC.

Tinh thần phân quyền tiếp tục được phát huy tối đa khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP và Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 1292/QĐ-BTC bãi bỏ hoàn toàn các điều kiện và thủ tục về đại lý và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan, chuyển dịch sang cơ chế quản lý bằng tiêu chuẩn hoạt động do Bộ Tài chính ban hành.

Song song với trục phân cấp, tư duy nới lỏng rào cản để nuôi dưỡng nguồn thu và thu hút dòng vốn công nghệ cao được thể hiện rõ nét qua việc triển khai Luật sửa đổi số 90/2025/QH15 và Nghị định số 167/2025/NĐ-CP. Việc cắt giảm tới 2 điều kiện công nhận so với doanh nghiệp thông thường là không phân biệt quy mô và kim ngạch xuất nhập khẩu đã mở toang cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) trong lĩnh vực công nghệ cao được thụ hưởng chính sách ưu tiên.

Đánh giá về bước tiến này, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan nhấn mạnh, việc bãi bỏ quy định về quy mô vốn và kim ngạch đối với doanh nghiệp khoa học công nghệ là một bước đi đột phá. Điều đó tạo cơ hội bình đẳng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ làm công nghệ cao tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, giúp doanh nghiệp tiết kiệm tối đa chi phí tuân thủ ngay từ giai đoạn đầu đầu tư.

Số hóa dựa trên dữ liệu, hướng tới quản lý hiện đại

Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa nhằm tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh theo Nghị quyết số 66/NQ-CP đã được Cục Hải quan thúc đẩy với tốc độ và hiệu suất vượt trội trong 6 tháng đầu năm 2026.

Sự chuyển đổi mang tính bản lề này được minh chứng bằng những số liệu thực thi pháp lý cụ thể và toàn diện. Theo đó, cơ quan Hải quan đã thực hiện đơn giản hóa 11 TTHC, đồng thời bãi bỏ 17 TTHC thuộc lĩnh vực hải quan thông qua Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP của Chính phủ, vốn được công bố chi tiết tại các Quyết định số 1075/QĐ-BTC, 964/QĐ-BTC và 1109/QĐ-BTC.

Cuộc cách mạng chuyển đổi số của ngành Hải quan đã bước vào chiều sâu.

Song song đó, 5 ĐKKD cũng được cắt giảm, đưa vào Nghị quyết số 24/2026/NQ-CP và công bố tại Quyết định số 1161/QĐ-BTC của Bộ Tài chính. Đối với việc cắt giảm ngành, nghề phụ trợ, cơ quan quản lý đã mạnh tay bãi bỏ 2 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện mang tính cốt lõi là “Đại lý làm thủ tục hải quan” tại Luật Đầu tư và “Kinh doanh hàng miễn thuế” tại Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP.

Tinh thần cải cách này tiếp tục được đẩy mạnh khi ngành cắt giảm thêm 9 ĐKKD và 6 TTHC liên quan đến kho bảo thuế, kinh doanh hàng miễn thuế thông qua Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP.

Hiệu suất thực thi các quyết định chiến lược của đơn vị cũng ghi nhận những kết quả vượt bậc. Đối với phương án tại Quyết định số 1848/QĐ-TTg, Cục Hải quan đã hoàn thành thực thi 33 trên tổng số 39 TTHC trong kế hoạch, đồng thời chủ động triển khai thêm 13 TTHC phát sinh, đưa hiệu suất chung đạt mức 117,94%, riêng chỉ tiêu về ĐKKD đã hoàn thành cắt giảm 16 trên 16 điều kiện, đạt tỷ lệ tuyệt đối 100%. Đối với Quyết định số 2421/QĐ-BTC của Bộ Tài chính, đơn vị cũng đã thực thi xong 25 trên 39 TTHC, đạt 64,1% kế hoạch đề ra.

Đặc biệt, cuộc cách mạng chuyển đổi số của ngành Hải quan đã bước vào chiều sâu khi thực thi phương án tái cấu trúc TTHC dựa trên dữ liệu tại Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP. Trên cơ sở đó, Cục Hải quan đã tiến hành tái cấu trúc đối với 12 TTHC trọng điểm, bảo đảm triển khai kết nối, chia sẻ dữ liệu số giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành, từ đó triệt tiêu hoàn toàn việc yêu cầu doanh nghiệp nộp hồ sơ giấy rườm rà.

Hệ thống công nghệ thông tin lõi tiếp tục được duy trì và vận hành hiệu quả, bảo đảm toàn bộ việc tiếp nhận, xử lý, trả kết quả TTHC đều diễn ra thông suốt trên môi trường điện tử nhờ khai thác tối đa Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, Hệ thống VNACCS/VCIS và Cổng Dịch vụ công trực tuyến. Cơ cấu dịch vụ công trực tuyến (DVCTT) hiện tại đã đạt mức độ trưởng thành cao với 111 TTHC được cung cấp DVCTT toàn trình, 47 TTHC cung cấp một phần và 23 TTHC cung cấp thông tin trực tuyến.

Cùng với đó, chương trình nộp thuế điện tử và thông quan 24/7 tiếp tục được duy trì ổn định. Hệ thống thanh toán thông minh ghi nhận kết quả ấn tượng khi tỷ lệ thu ngân sách nhà nước thông qua phương thức nộp thuế điện tử đã chạm mốc 100% đối với tất cả các khoản thu phát sinh tại đơn vị.

Ông Trần Đức Hùng nhấn mạnh, những kết quả thực tế này đã giúp ngành Hải quan thực hiện chuẩn xác mục tiêu cốt lõi của Chính phủ, đó là giảm tối thiểu 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết, 30% thời gian giải quyết và 30% chi phí tuân thủ cho người dân lẫn cộng đồng doanh nghiệp.