 |
| Ngành Thuế đẩy mạnh chiến dịch làm sạch mã số thuế gỡ nút thắt để doanh nghiệp rời khỏi thị trường một cách minh bạch |
Gia nhập thị trường thì dễ, rời bỏ thì khó
Theo số liệu thống kê mới nhất, cả nước hiện có khoảng 963.000 người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký nhưng vẫn còn nợ thuế. Trong đó có khoảng 325.000 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh. Đáng lo ngại là trên hồ sơ pháp lý, các đơn vị này vẫn đang tồn tại, dù thực tế họ đã ngừng mọi giao dịch, không còn nhân viên và thậm chí đã tháo dỡ biển hiệu từ lâu.
Ghi nhận thực tế cho thấy nhiều địa chỉ kinh doanh giờ chỉ còn là những cánh cửa đóng kín. Có những trường hợp doanh nghiệp thực sự thua lỗ, mất khả năng thanh toán và buộc phải ngừng hoạt động. Tuy nhiên, cũng không ít trường hợp chủ doanh nghiệp chủ động rời bỏ địa chỉ đăng ký để trốn tránh nghĩa vụ. Đặc biệt, cơ quan Thuế đã phát hiện nhiều doanh nghiệp “ma” được thành lập chỉ với mục đích duy nhất là mua bán hóa đơn, lợi dụng sự thông thoáng của pháp luật về đăng ký kinh doanh.
Theo Phó trưởng Thuế TP. Hà Nội Vũ Hồng Long, việc người nộp thuế “biến mất” khỏi địa chỉ đăng ký kinh doanh gây ra khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc liên hệ, đôn đốc kê khai và thu hồi nợ thuế.
Qua công tác quản lý cho thấy người nộp thuế lợi dụng sự thông thoáng trong chính sách, nhiều người nộp thuế đã thành lập các doanh nghiệp không phải để sản xuất kinh doanh mà để mua bán hoá đơn bất hợp pháp.
Một trong những nguyên nhân chính khiến số lượng doanh nghiệp “tồn tại trên giấy” gia tăng là do quy trình pháp lý để rút lui khỏi thị trường còn quá phức tạp và kéo dài.
Chủ tịch Công ty Luật SBLaw Nguyễn Thanh Hà, chỉ ra một vòng lặp luẩn quẩn: Để giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn tất thủ tục quyết toán thuế với cơ quan Thuế. Tuy nhiên, quá trình quyết toán thuế thường kéo dài và đòi hỏi nhiều loại hồ sơ, khiến nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp nản lòng. Thay vì kiên trì theo đuổi thủ tục giải thể đúng pháp luật, họ chọn giải pháp tiêu cực là “bỏ đấy” rồi tìm cách thành lập một pháp nhân mới để tiếp tục hoạt động.
Thực tế, việc gia nhập thị trường hiện nay rất thuận lợi, nhưng việc rời đi lại là một hành trình gian nan. Sự chênh lệch về thời gian giữa việc thành lập (vài ngày) và giải thể (hàng năm) đã tạo ra một lượng lớn dữ liệu “rác” trong hệ thống quản lý.
Trao quyền cho cơ quan Thuế nộp đơn yêu cầu phá sản
Để giải quyết dứt điểm tình trạng này, Bộ Tài chính đã đưa ra đề xuất quan trọng trong dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025: Trao quyền cho cơ quan thuế được nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp trong hai trường hợp cụ thể:
Doanh nghiệp đã bỏ địa chỉ kinh doanh từ 3 năm trở lên mà không thực hiện khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Doanh nghiệp bị cưỡng chế nợ thuế nhưng các biện pháp cưỡng chế đã áp dụng trong hơn 3 năm vẫn không mang lại kết quả thu hồi nợ.
Mốc thời gian 3 năm được đại diện Cục Thuế giải thích là nhằm tạo khoảng thời gian hợp lý cho các doanh nghiệp gặp khó khăn tạm thời có cơ hội phục hồi. Đề xuất này được kỳ vọng sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để thanh lọc các doanh nghiệp không còn khả năng hoạt động, từ đó làm sạch dữ liệu người nộp thuế.
Bên cạnh việc tăng quyền cho cơ quan quản lý, các chuyên gia nhấn mạnh rằng cần có một cơ chế phân loại doanh nghiệp để xử lý thấu tình đạt lý. Theo đó, đối với doanh nghiệp không còn tài sản, không còn địa điểm: Cần nhanh chóng thanh lý và tuyên bố phá sản để họ rút khỏi thị trường nhanh nhất có thể.
Đối với doanh nghiệp thực sự khó khăn nhưng có thiện chí: Nên tạo điều kiện giãn nợ thuế hoặc cho cam kết trả nợ để giúp họ có cơ hội phục hồi sản xuất kinh doanh.
Cùng với đó cần thiết lập một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa ba bên: Cơ quan Thuế, Cơ quan Đăng ký kinh doanh và Bảo hiểm xã hội. Mục tiêu là đối với những doanh nghiệp không còn nợ nghĩa vụ tài chính, quy trình giải thể cần được rút ngắn xuống chỉ còn từ 5 đến 7 ngày. Quan điểm xuyên suốt là: Doanh nghiệp vào thị trường nhanh thế nào thì khi ra cũng cần thuận lợi như vậy.
Đại diện Cục Thuế cũng cho biết việc rà soát và xử lý người nộp thuế bỏ địa chỉ kinh doanh hiện là trọng tâm của chiến dịch “Làm sạch mã số thuế, tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” của ngành Thuế. Cơ quan Thuế sẽ áp dụng phương thức quản lý dựa trên rủi ro. Đối với nhóm không có dấu hiệu rủi ro sẽ được phối hợp rút ngắn tối đa thời gian xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế để giải thể.
Đối với nhóm có yếu tố rủi ro sẽ tiến hành kiểm tra theo quy định nhưng vẫn đảm bảo đẩy nhanh tiến độ xử lý.
Dù việc xử lý khối lượng lớn hồ sơ tồn đọng nhiều năm sẽ tiêu tốn nhiều nguồn lực và thời gian, nhưng đây là nhiệm vụ bắt buộc để đảm bảo dữ liệu doanh nghiệp phản ánh đúng thực trạng sức khỏe của nền kinh tế. Một môi trường kinh doanh thực sự minh bạch không chỉ cần những doanh nghiệp được khai sinh nhanh chóng, mà còn cần một lộ trình “rút lui” rõ ràng và đúng pháp luật.
