Hình thành mạng lưới kiểm nghiệm đa tầng để kiểm soát hàng giả, hàng kém chất lượng

Có thêm 26 “chốt chặn” hàng giả, hàng kém chất lượng

Hình thành mạng lưới kiểm nghiệm đa tầng

Theo danh sách cơ sở kiểm nghiệm cập nhật đến ngày 31/3/2026 của Bộ Y tế cho thấy, hệ thống kiểm nghiệm ATTP ở Việt Nam đang được mở rộng cả về số lượng và phân cấp quản lý.

Cụ thể, ngoài 26 cơ sở do Bộ Y tế công bố, từ ngày 1/7/2025, thẩm quyền chỉ định cơ sở kiểm nghiệm đã được phân cấp về địa phương theo Nghị định số 148/2025/NĐ-CP. Điều này đồng nghĩa với việc mạng lưới kiểm nghiệm thực tế còn rộng hơn, khi 34 tỉnh, thành phố đã tham gia chỉ định các đơn vị phục vụ quản lý nhà nước.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh công tác hậu kiểm ngày càng đóng vai trò quan trọng. Khi cơ chế tiền kiểm được nới lỏng để tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh, thì hậu kiểm trở thành “chốt chặn” nhằm kiểm soát chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường.

Danh sách do Bộ Y tế vừa cập nhật gồm nhiều loại hình cơ sở, từ các viện đầu ngành, trung tâm kiểm soát bệnh tật, đến doanh nghiệp kiểm nghiệm độc lập. Trong đó, có thể kể đến Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia, Viện Y tế công cộng TP. Hồ Chí Minh, Viện Pasteur Nha Trang, cùng nhiều trung tâm kiểm nghiệm thuộc sở y tế các địa phương.

Bên cạnh khu vực công lập, nhiều doanh nghiệp tư nhân cũng tham gia hệ thống này như: Công ty SGS Việt Nam TNHH, Công ty TNHH Tentamus Việt Nam, Công ty TNHH Bureau Veritas AQ Việt Nam hay các đơn vị phân tích, kiểm nghiệm công nghệ cao. Việc xã hội hóa hoạt động kiểm nghiệm được thể hiện rõ qua sự góp mặt của các doanh nghiệp có năng lực kỹ thuật, góp phần tăng năng lực phát hiện vi phạm.

Các cơ sở này được chỉ định kèm theo mã số và quyết định cụ thể, cho thấy tính pháp lý rõ ràng trong hoạt động kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước.

Việc phân quyền cho địa phương là điểm thay đổi đáng chú ý. Trước đây, Bộ Y tế giữ vai trò chủ đạo trong chỉ định cơ sở kiểm nghiệm nhưng từ giữa năm 2025, trách nhiệm này được giao cho cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh hoặc đơn vị được ủy quyền.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính chủ động trong quản lý, đặc biệt khi các vấn đề ATTP thường mang tính địa bàn. Tuy nhiên, việc phân cấp cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực chuyên môn và trách nhiệm của địa phương trong tổ chức hậu kiểm.

5/26 cơ sở kiểm nghiệm an toàn thực phẩm được Bộ Y tế chỉ định cập nhật đến ngày 31/3/2026.

Theo TS, Luật sư Lê Bá Thường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu pháp luật và Văn hóa doanh nghiệp, trong chuỗi quản lý ATTP, kiểm nghiệm đóng vai trò then chốt ở khâu hậu kiểm. Đây là công đoạn kiểm tra, đánh giá chất lượng sản phẩm sau khi đã lưu thông trên thị trường, qua đó phát hiện các hành vi gian lận như sử dụng phụ gia cấm, sai nhãn mác, hoặc không đạt tiêu chuẩn công bố.

Danh sách các cơ sở kiểm nghiệm cho thấy năng lực kiểm tra trải rộng trên nhiều vùng miền, từ Hà Nội, TP. Hồ Chí minh đến các tỉnh như Bắc Giang, Quảng Trị, Quảng Bình, Vĩnh Phúc hay Đắk Lắk. Điều này giúp việc lấy mẫu, kiểm tra được thực hiện kịp thời, hạn chế tình trạng “khoảng trống kiểm soát”.

Áp lực từ thực tế thị trường

Theo TS Lê Bá Thường, trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, đặc biệt với sự phát triển của thương mại điện tử và chuỗi cung ứng phức tạp, nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng len lỏi là hiện hữu. Khi đó, hậu kiểm không chỉ là công cụ phát hiện vi phạm, mà còn là cơ sở để đưa ra cảnh báo, truy xuất nguồn gốc và xử lý theo quy định.

“Hệ thống kiểm nghiệm, với các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình phân tích, trở thành căn cứ khoa học cho các quyết định quản lý. Kết quả kiểm nghiệm là bằng chứng quan trọng trong xử lý vi phạm hành chính, thậm chí trong các vụ việc có dấu hiệu hình sự”, ông Thường nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, việc công bố danh sách các cơ sở kiểm nghiệm được chỉ định cũng góp phần nâng cao tính minh bạch. Doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người dân có thể tra cứu, lựa chọn đơn vị phù hợp khi cần kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, danh sách này chỉ là một phần của hệ thống hậu kiểm. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào việc phối hợp giữa các lực lượng như: Y tế, Quản lý thị trường, Công an và chính quyền địa phương. Việc lấy mẫu, kiểm nghiệm, công bố kết quả và xử lý vi phạm cần được thực hiện đồng bộ, đúng quy trình.

Danh sách 26 cơ sở kiểm nghiệm do Bộ Y tế chỉ định, cùng với mạng lưới do địa phương phân cấp, cho thấy hệ thống hậu kiểm an toàn thực phẩm đang được củng cố. Trong bối cảnh hàng giả, hàng kém chất lượng vẫn là thách thức, vai trò của kiểm nghiệm không chỉ dừng ở kỹ thuật mà còn gắn với hiệu lực quản lý nhà nước.