Hải quan khu vực IX ứng dụng AI trong công tác “hậu kiểm”

Giải pháp công nghệ được kỳ vọng sẽ giảm khối lượng công việc thủ công, nâng cao hiệu quả tra cứu, đối chiếu và phân tích thông tin. Nguồn: Chi cục HQKV IX

Khi dữ liệu trở thành nguồn lực

Kiểm tra sau thông quan là hoạt động nghiệp vụ đòi hỏi công chức Hải quan phải xử lý khối lượng thông tin lớn, đa dạng. Nguồn dữ liệu không chỉ gồm tờ khai hải quan, hợp đồng, hóa đơn, phiếu đóng gói (packing list), chứng từ vận tải mà còn có báo cáo quyết toán, sổ sách kế toán, chứng từ thanh toán, hồ sơ quản lý nguyên liệu, vật tư và nhiều tài liệu liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Thực tế, hồ sơ KTSTQ của một doanh nghiệp có thể bao gồm hàng nghìn tờ khai, hàng trăm chủng loại nguyên liệu, sản phẩm cùng nhiều giao dịch phát sinh trong thời gian dài. Việc đọc, tổng hợp và đối chiếu thủ công toàn bộ dữ liệu đòi hỏi nhiều thời gian, nhân lực.

Đây là lĩnh vực AI có thể phát huy vai trò hỗ trợ. Công nghệ này giúp công chức tìm kiếm thông tin nhanh hơn, hệ thống hóa dữ liệu và gợi ý những dấu hiệu bất thường, rủi ro cần được kiểm tra, xác minh. AI không thay thế công chức trong việc đánh giá chứng cứ, xác định vi phạm hay đưa ra kết luận nghiệp vụ mà góp phần nâng cao hiệu quả khai thác thông tin, phục vụ quá trình kiểm tra.

Với phương thức kiểm tra truyền thống, công chức Đội Phúc tập và KTSTQ tại Chi cục Hải quan khu vực IX phải dành nhiều thời gian đọc, tổng hợp hồ sơ trước khi xác định những nội dung cần tập trung kiểm tra. Vì vậy, việc ứng dụng AI có thể giúp quy trình này trở nên khoa học, tinh gọn hơn.

Cụ thể, AI có thể hỗ trợ các đoàn kiểm tra tóm tắt hồ sơ, hệ thống hóa thông tin, phân loại chứng từ, trích xuất các trường dữ liệu quan trọng và đối chiếu thông tin giữa nhiều tài liệu. Đối với doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu, công nghệ này có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu về nguyên liệu nhập khẩu, định mức, sản phẩm xuất khẩu, hàng tồn kho, phế liệu, phế phẩm và tình hình sử dụng nguyên liệu.

Trên cơ sở dữ liệu được hệ thống hóa, các đoàn kiểm tra có thể tập trung phân tích những vấn đề cần lưu ý như biến động bất thường về lượng nguyên liệu sử dụng, chênh lệch giữa số liệu tồn kho và chứng từ liên quan hoặc các giao dịch cần làm rõ.

Đối với hồ sơ miễn thuế, AI có thể hỗ trợ phân loại danh mục hàng hóa, đối chiếu tên hàng, thông số kỹ thuật, mục đích sử dụng với hồ sơ dự án. Qua đó, công chức có thêm cơ sở để xác định những trường hợp cần nghiên cứu sâu, kiểm tra và xác minh theo quy định.

Đổi mới nhờ ứng dụng công nghệ

Với tinh thần chủ động học hỏi, mạnh dạn đổi mới và lấy hiệu quả công việc làm thước đo, Đội Phúc tập và KTSTQ đã nghiên cứu, xây dựng hai sản phẩm ứng dụng công nghệ thông tin và AI nhằm hỗ trợ hoạt động nghiệp vụ.

Thứ nhất, ứng dụng công nghệ hỗ trợ kiểm tra báo cáo quyết toán đối với doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu.

Thứ hai, ứng dụng AI Gemini kết hợp với công cụ lập trình tự động hóa nhằm chuẩn hóa dữ liệu Ecustoms, nâng cao hiệu quả công tác KTSTQ.

Việc nghiên cứu, triển khai các sản phẩm này thể hiện nỗ lực đổi mới phương pháp làm việc, từng bước đưa công nghệ vào hỗ trợ xử lý dữ liệu và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Các giải pháp được kỳ vọng sẽ giảm khối lượng công việc thủ công, nâng cao hiệu quả tra cứu, đối chiếu và phân tích thông tin, góp phần cải thiện chất lượng công tác KTSTQ.

Theo Chi cục Hải quan khu vực IX, mục tiêu của việc ứng dụng công nghệ thông tin và AI không phải là thay thế con người mà là hỗ trợ công chức thực hiện nghiệp vụ hiệu quả hơn. Những dấu hiệu do AI gợi ý chỉ mang tính tham khảo, phục vụ phân tích rủi ro. Việc xác định dấu hiệu vi phạm, phạm vi kiểm tra và đưa ra kết luận cuối cùng vẫn phải dựa trên hồ sơ, chứng từ, quy định pháp luật và kết quả xác minh thực tế của các đoàn kiểm tra.

Ứng dụng AI vào công tác KTSTQ là một hướng đi thiết thực, góp phần đổi mới phương pháp nghiệp vụ, nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu và đáp ứng yêu cầu quản lý hải quan trong thời đại số.