Hải quan khu vực III tạo đột phá trong chuyển đổi số

Hoạt động nghiệp vụ tại Chi cục Hải quan khu vực III. Ảnh: Thái Bình.

Chuyển đổi số đi vào chiều sâu, tạo chuyển biến thực chất

Là địa bàn cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của miền Bắc, Hải Phòng giữ vai trò đặc biệt trong chuỗi cung ứng, logistics và hoạt động xuất nhập khẩu của cả nước. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động thương mại, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý nhà nước về hải quan ngày càng cao, không chỉ về tốc độ xử lý thủ tục mà còn ở tính minh bạch, hiệu quả kiểm soát và khả năng thích ứng với những phương thức thương mại hiện đại.

Trong bối cảnh đó, Chi cục Hải quan khu vực III xác định cải cách hành chính, hiện đại hóa hải quan và chuyển đổi số là những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, đồng thời là giải pháp có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ cộng đồng doanh nghiệp.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng các chương trình, kế hoạch của Chính phủ, Bộ Tài chính và Cục Hải quan, Chi cục Hải quan khu vực III đã chủ động xây dựng kế hoạch hành động, cụ thể hóa nhiệm vụ chuyển đổi số phù hợp với đặc điểm địa bàn.

Một trong những kết quả nổi bật là việc đẩy mạnh số hóa chứng từ trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan. Theo lãnh đạo Ban CNTT và Thống kê hải quan (Cục Hải quan), đến nay, tỷ lệ chứng từ được số hóa thành công tại Chi cục đạt 100%. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển từ kiểm tra hồ sơ theo phương thức thủ công sang xử lý dựa trên dữ liệu điện tử.

Thông qua việc tự động hóa một phần hoạt động đối chiếu, kiểm tra, công chức hải quan có điều kiện giảm bớt những thao tác lặp lại, tập trung nguồn lực vào phân tích, đánh giá và xử lý các trường hợp có dấu hiệu rủi ro. Đối với doanh nghiệp, việc chuẩn hóa dữ liệu, số hóa chứng từ góp phần hạn chế sai sót trong khai báo, giảm thời gian hoàn thiện hồ sơ và nâng cao tính chủ động khi thực hiện thủ tục.

Cùng với số hóa chứng từ, Chi cục Hải quan khu vực III còn tích cực nghiên cứu, thử nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động nghiệp vụ.

Việc ứng dụng AI trong giám sát hàng hóa mở ra khả năng nâng cao hiệu quả theo dõi, nhận diện và cảnh báo những tình huống bất thường, hỗ trợ công chức thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn có lưu lượng hàng hóa, phương tiện lớn.

Đáng chú ý, Chi cục còn nghiên cứu sử dụng AI để bóc tách dữ liệu hóa chất từ nội dung mô tả hàng hóa khai báo và tài liệu an toàn hóa chất (MSDS), phục vụ đối chiếu với các danh mục quản lý, qua đó hỗ trợ cảnh báo rủi ro đối với hàng hóa có chứa tiền chất.

Dù đang trong giai đoạn thử nghiệm, những ứng dụng này cho thấy hướng tiếp cận mới trong công tác quản lý hải quan: khai thác công nghệ để nâng cao năng lực phân tích, nhận diện rủi ro, thay vì chỉ sử dụng công nghệ như công cụ hỗ trợ tác nghiệp thông thường.

Đặc biệt, việc đẩy mạnh chuyển đổi số còn gắn với yêu cầu bảo đảm hoạt động thông quan hàng hóa ổn định, thông suốt, không để quá trình đổi mới công nghệ làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Hoạt động nghiệp bụ tại Hải quan khu vực III. Ảnh: Thái Bình.

Tiên phong thông quan tập trung, hướng tới Hải quan thông minh

Nếu số hóa chứng từ và ứng dụng AI tạo nền tảng về công nghệ, thì việc triển khai mô hình thông quan tập trung được xem là bước chuyển quan trọng trong đổi mới phương thức quản lý tại Chi cục Hải quan khu vực III.

Từ ngày 1/6/2026, Chi cục Hải quan khu vực III chính thức triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo loại hình kinh doanh vận chuyển bằng đường biển, phát sinh tại địa bàn 4 đơn vị hải quan cửa khẩu cảng biển.

Đây là đơn vị đầu tiên trong toàn ngành Hải quan được lựa chọn triển khai thí điểm mô hình cải cách quan trọng này.

Khác với phương thức xử lý hồ sơ phân tán tại từng đơn vị hải quan cửa khẩu trước đây, mô hình thông quan tập trung hướng tới tổ chức tiếp nhận, kiểm tra và xử lý hồ sơ tại một đầu mối, trên cơ sở chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và khai thác hiệu quả hệ thống công nghệ thông tin.

Sự thay đổi này không đơn thuần là điều chỉnh địa điểm giải quyết thủ tục mà còn tạo điều kiện tổ chức lại nguồn lực, nâng cao tính chuyên sâu trong xử lý hồ sơ, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng chính sách.

Đối với các đơn vị hải quan cửa khẩu, việc tập trung xử lý hồ sơ giúp giảm áp lực ở khâu thủ tục, tạo điều kiện dành nhiều nguồn lực hơn cho giám sát hàng hóa, kiểm soát địa bàn và quản lý rủi ro.

Đối với doanh nghiệp, mô hình hướng tới giảm các khâu trung gian, hạn chế tiếp xúc trực tiếp, nâng cao tính minh bạch và tính dự báo trong quá trình thực hiện thủ tục.

Qua 5 tháng thí điểm, mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III bước đầu vận hành ổn định, tạo chuyển biến trong xử lý hồ sơ, số hóa chứng từ và kiểm soát nguồn thu.

Kết quả này có ý nghĩa quan trọng bởi thông quan tập trung là mô hình mới, liên quan trực tiếp đến việc tổ chức lại quy trình nghiệp vụ, phân công trách nhiệm và phối hợp giữa các bộ phận.

Để triển khai hiệu quả, đơn vị phải đồng thời giải quyết nhiều yêu cầu về hạ tầng công nghệ, tổ chức nhân sự, năng lực nghiệp vụ, phương thức giám sát và khả năng xử lý những tình huống phát sinh trong thực tế.

Mục tiêu của thông quan tập trung không chỉ là thay đổi quy trình làm việc mà còn hướng tới đổi mới tư duy quản lý, xây dựng đội ngũ công chức chuyên nghiệp hơn, giải quyết công việc nhanh hơn, chính xác, minh bạch và hiệu quả hơn.

Có thể thấy, giá trị lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở những kết quả bước đầu mà còn ở khả năng hình thành phương thức quản lý thống nhất, chuyên sâu, dựa trên dữ liệu và sự phối hợp chặt chẽ giữa các khâu nghiệp vụ.

Đây cũng là tiền đề quan trọng để ngành Hải quan nghiên cứu, đánh giá và từng bước hoàn thiện mô hình quản lý phù hợp với yêu cầu xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh.

Thực tiễn tại Chi cục Hải quan khu vực III cho thấy, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với cải cách thủ tục hành chính và đổi mới tổ chức bộ máy.

Một hệ thống công nghệ hiện đại sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị nếu quy trình nghiệp vụ chưa được chuẩn hóa, dữ liệu chưa được kết nối hoặc phương thức phối hợp giữa các đơn vị vẫn mang tính phân tán.

Ngược lại, khi công nghệ, dữ liệu, quy trình và nguồn nhân lực được tổ chức đồng bộ, chuyển đổi số sẽ tạo ra những thay đổi thực chất trong hoạt động quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng phục vụ doanh nghiệp.

Thời gian tới, yêu cầu đặt ra đối với Chi cục Hải quan khu vực III là tiếp tục hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ trong mô hình thông quan tập trung; nâng cao chất lượng dữ liệu điện tử; tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin với các doanh nghiệp kinh doanh cảng, kho, bãi và các cơ quan liên quan.

Với những kết quả đã đạt được, nhất là vai trò tiên phong trong triển khai thông quan tập trung, Chi cục Hải quan khu vực III đang từng bước khẳng định vị thế của một đơn vị đi đầu trong cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số của ngành Hải quan.