Doanh nghiệp kiến nghị tháo gỡ "khoảng trống tài chính" cho xuất khẩu

Đại diện Ngân hàng Nhà nước giải đáp vướng mắc cho doanh nghiệp. Ảnh: P.Q

Ưu đãi vốn cho xuất khẩu

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại HộI nghị là khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp chế biến nông sản, xuất khẩu và nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp.

Ông Phạm Đông Huy, Giám đốc Công ty TNHH Sa Kê Toàn Cầu - Sa Kê Việt, cho biết là doanh nghiệp khởi nghiệp với dự án phát triển cây sa kê trong khoảng 14 năm qua và gặp không ít khó khăn. Vài năm gần đây, Công ty đã có kết quả bước đầu là có hợp đồng xuất khẩu sản phẩm đi Mỹ, Nhật Bản, Đức… nhưng lại thiếu tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng. Việc khó tiếp cận vốn khiến Công ty chưa thể đầu tư thêm trang thiết bị, máy móc đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc Công ty cổ phần Hasa Bio Food - doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực chế biến nông sản công nghệ cao - cho biết doanh nghiệp đang có nhu cầu vay vốn để mở rộng sản xuất. Hiện khoảng 70% doanh thu của công ty đến từ xuất khẩu, 30% tiêu thụ trong nước. Doanh thu năm 2025 đạt gần 2 triệu USD và dự kiến tăng lên khoảng 4 triệu USD trong năm 2026.

Theo ông Hùng, các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp và chế biến thực phẩm thường gặp khó khăn khi tiếp cận vốn vay do phải đáp ứng yêu cầu có báo cáo tài chính liên tục trong ba năm, chứng minh phương án kinh doanh hiệu quả và nguồn thu ổn định. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp khởi nghiệp ở giai đoạn đầu chưa đủ điều kiện đáp ứng các tiêu chí này.

Từ thực tế đó, doanh nghiệp kiến nghị cần sớm tháo gỡ “khoảng trống tài chính” cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao đang trong giai đoạn tiền thương mại hóa nhưng thiếu nguồn vốn để mở rộng sản xuất.

Trao đổi với các doanh nghiệp, ông Văn Công Bình, Giám đốc Phát triển bền vững HDBank cho biết các ngân hàng thương mại đã từng bước chuyển từ mô hình đánh giá chủ yếu dựa trên tài sản thế chấp sang đánh giá năng lực dự án, khả năng tiêu thụ sản phẩm và tiềm năng xuất khẩu.

Theo ông Bình, nhiều ngân hàng hiện đã triển khai các sản phẩm tài trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, tài trợ chuỗi cung ứng; xem xét cấp tín dụng trên cơ sở hiệu quả dự án, hợp đồng bao tiêu, đơn hàng xuất khẩu, uy tín của đối tác và năng lực điều hành của chủ doanh nghiệp. Với các mô hình này, doanh nghiệp có thể được cấp tín dụng theo chuỗi mà không nhất thiết phải có tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, ông Bình cũng lưu ý ngoài các quy định của Ngân hàng Nhà nước, mỗi ngân hàng có khẩu vị rủi ro khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động làm việc trực tiếp với ngân hàng để được tư vấn giải pháp tài chính phù hợp. Hiện HDBank đang triển khai gói tín dụng 5.000 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa mở rộng sản xuất, kinh doanh trong nhiều lĩnh vực, trong đó có nông nghiệp công nghệ cao và các dự án xanh.

Bên cạnh đó, ngân hàng cũng có thể nghiên cứu các hình thức hỗ trợ vốn khởi tạo như cấp hạn mức thấu chi cho doanh nghiệp mới thành lập chưa có đủ ba năm báo cáo tài chính. Các doanh nghiệp cũng được khuyến nghị tận dụng các chương trình tín dụng xanh và tài chính phát triển bền vững để tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý.

Kiến nghị tín dụng linh hoạt, phát triển nguồn vốn xanh

Ngoài vấn đề tiếp cận vốn, nhiều doanh nghiệp tại Hội nghị cũng kiến nghị Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng thương mại linh hoạt hơn về kỳ hạn vay để phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp dài hạn, đồng thời xây dựng các gói tín dụng ưu đãi riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã đầu tư hạ tầng chế biến sâu.

Đối với cơ chế tài sản bảo đảm và thẩm định tín dụng, Hội nghị ghi nhận những vướng mắc khi nhiều doanh nghiệp đã hết hạn mức dư nợ cá nhân nên gặp khó trong việc bổ sung tài sản bảo đảm theo phương thức truyền thống.

Các ý kiến đề xuất tiếp tục chuyển đổi phương thức thẩm định từ dựa trên tài sản thế chấp sang đánh giá năng lực dự án, căn cứ vào đơn hàng, khả năng tiêu thụ và tiềm năng xuất khẩu. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ vốn khởi tạo bằng hình thức thấu chi cho doanh nghiệp mới thành lập chưa có đủ ba năm báo cáo tài chính.

Doanh nghiệp nêu vướng mắc tại hội nghị đối thoại. Ảnh: L.T

Về tín dụng xanh và phát triển bền vững, nhiều doanh nghiệp cho biết đang chịu áp lực đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và đầu tư hạ tầng xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Vì vậy, các doanh nghiệp kiến nghị ngân hàng sớm ban hành tiêu chí thống nhất về “nguồn vốn xanh”, áp dụng ưu đãi lãi suất và kéo dài thời hạn vay đối với các dự án năng lượng tái tạo, hệ thống xử lý nước thải và các dự án giảm phát thải carbon.

Một nội dung khác được doanh nghiệp phản ánh là những bất cập trong quy trình giải ngân khi phải có hóa đơn ngay tại thời điểm giải ngân, gây khó khăn về dòng tiền trong trường hợp doanh nghiệp cần thanh toán trước cho bên bán. Đồng thời, doanh nghiệp cũng kiến nghị điều chỉnh quy định về đáo hạn và chu kỳ sử dụng vốn để phù hợp với chu kỳ thu hồi công nợ, hạn chế nguy cơ phát sinh nợ xấu ngoài ý muốn.

Trao đổi với các doanh nghiệp, bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước khu vực 2 cho biết, thời gian qua ngành Ngân hàng đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp.

Trong đó, nổi bật là gói tín dụng lâm sản và thủy sản quy mô 185.000 tỷ đồng dành cho hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp có dự án sản xuất, chế biến, thu mua, phân phối trong lĩnh vực lâm sản, thủy sản. Chương trình áp dụng lãi suất cho vay bằng đồng Việt Nam thấp hơn tối thiểu từ 1-2%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của từng ngân hàng và hiện có 18 ngân hàng thương mại tham gia.

Bên cạnh đó, Chương trình tín dụng nhà ở xã hội theo Nghị quyết số 33/NQ-CP quy mô 145.000 tỷ đồng với lãi suất cho người mua nhà là 6,5%/năm; gói tín dụng hạ tầng chiến lược quy mô 500.000 tỷ đồng dành cho các dự án điện, giao thông và công nghệ với lãi suất thấp hơn từ 1-1,5%/năm so với mức cho vay thông thường. Chương trình Bình ổn thị trường TP. Hồ Chí Minh cũng đang hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lương thực, thực phẩm thiết yếu và các đơn vị trong chuỗi cung ứng với mức lãi suất ưu đãi thấp hơn thông thường từ 0,5-1,5%/năm.

Theo bà Liên, khi có nhu cầu vay vốn ưu đãi, doanh nghiệp nên chủ động liên hệ các sở, ngành hoặc các ngân hàng tham gia chương trình để được tư vấn. Bên cạnh các chương trình của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, từng ngân hàng thương mại cũng đang xây dựng nhiều gói tín dụng chuyên biệt phù hợp với từng nhóm khách hàng và từng lĩnh vực kinh doanh, xuất khẩu.