Hải quan khu vực XI: 6 tháng thu ngân sách đạt 6.014 tỷ đồng

Tàu nhập khẩu nguyên liệu của Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa cập cảng Sơn Dương. Ảnh: H.Nụ

Bứt phá nhờ nhóm hàng mới

Theo Chi cục Hải quan khu vực XI, 6 tháng đầu năm, đơn vị đã tiếp nhận và giải quyết thủ tục cho 1.059 doanh nghiệp (tăng 15% so với cùng kỳ năm 2025), chủ yếu thuộc loại hình công ty TNHH, doanh nghiệp tư nhân và công ty cổ phần. Tổng số tờ khai được thông quan hệ thống lên tới 115.084 tờ khai (tăng 49%); trong đó tờ khai xuất khẩu đạt 47.040 (tăng 44%) và tờ khai nhập khẩu đạt 68.044 (tăng 52,7%).

Đánh giá cho thấy, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cán mốc 8.652,7 triệu USD (tăng 46,2% so với cùng kỳ năm 2025). Cán cân thương mại nghiêng về nhập khẩu với giá trị đạt 4.791 triệu USD (tăng 47,7%), trong khi xuất khẩu đạt 3.861,7 triệu USD (tăng 44,4%).

Đáng chú ý, cơ cấu mặt hàng đã định hình rõ nét xu hướng công nghiệp hóa. Ở chiều xuất khẩu, sắt thép các loại dẫn đầu với 633 triệu USD; theo sau là máy móc thiết bị (333,5 triệu USD); điện thoại và linh kiện (286,6 triệu USD); máy vi tính và linh kiện điện tử (281 triệu USD); hàng dệt may (263 triệu USD); giày dép (136 triệu USD) và gỗ (135 triệu USD).

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp trên địa bàn tập trung nhập khẩu nguyên liệu sản xuất cao cấp, bao gồm máy vi tính và sản phẩm điện tử (747,6 triệu USD); than các loại (533,4 triệu USD); máy móc thiết bị (454,5 triệu USD); quặng và khoáng sản khác (445,3 triệu USD) và sắt thép (184,3 triệu USD).

Sự gia tăng của các dòng hàng có thuế đạt 2.244,6 triệu USD, tăng 27,9% đã đóng góp nguồn thu ngân sách nhà nước lên 6.014,57 tỷ đồng, đạt 65,2% dự toán được giao (9.250 tỷ đồng) và tăng 34,63% so với cùng kỳ năm 2025. Chi tiết các sắc thuế thu được cho thấy cấu trúc thu chủ yếu dựa vào sản xuất nội địa:

Phân tích sâu từng địa bàn thấy rõ, tại Hà Tĩnh, hoạt động của Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh đóng vai trò quyết định khi nộp ngân sách 2.818,6 tỷ đồng, chiếm tới 62,3% nguồn thu của tỉnh và 47% tổng số thu toàn Chi cục nhờ duy trì chuỗi cung ứng quặng, than, hợp kim ổn định.

Điểm sáng mới giúp Hà Tĩnh bứt phá là Chi nhánh Công ty CP Sản xuất và Kinh doanh VinFast đã vận hành ổn định, tập trung sản xuất các dòng xe điện đô thị cỡ nhỏ (VF3, Minio Green, EC Van...). Nhóm linh kiện ô tô nhập khẩu phục vụ nhà máy này tăng dần qua các tháng, trở thành dòng hàng mới có đóng góp đặc biệt quan trọng.

Sự chuyển dịch này giúp Hải quan cửa khẩu cảng Vũng Áng thu về 1.282,6 tỷ đồng từ than và 1.368,8 tỷ đồng từ quặng; Hải quan cửa khẩu quốc tế Cầu Treo đạt 47,82 tỷ đồng từ quặng sắt, 22,77 tỷ đồng từ gỗ xẻ.

Còn tại địa bàn tỉnh Nghệ An, tốc độ tăng trưởng thu đạt tới 80,9% nhờ sự bùng nổ của dòng hàng thép nhập khẩu qua Hải quan cửa khẩu cảng Cửa Lò (463 tỷ đồng), Hải quan Vinh (251,6 tỷ đồng) và nguồn thu năng lượng điện qua Hải quan cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn (74,86 tỷ đồng).

Áp lực hạ tầng và bài toán chống thất thu

Trái ngược với đà tăng trưởng tại khu vực cảng biển, khu vực cửa khẩu đường bộ đang chịu áp lực rất lớn về hạ tầng cơ sở. Điển hình tại cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn, dòng quặng quá cảnh từ Lào và nông sản nhập khẩu tăng đột biến, kết hợp dòng vật liệu xây dựng (xi măng, sắt thép) xuất khẩu tạo nên hiện tượng ùn ứ. Có thời điểm gần 200 phương tiện vận tải cùng tập kết chờ làm thủ tục trong khi diện tích bãi giao nhận tại cửa khẩu quá nhỏ hẹp, dẫn đến tình trạng ùn đọng, ách tắc thường xuyên.

Công chức Chi cục Hải quan khu vực XI giám sát hàng hóa qua hệ thống trực tuyến. Ảnh: H.Nụ

Bên cạnh nút thắt hạ tầng, bài toán quản lý thuế những tháng cuối năm của Chi cục cũng đối mặt với thách thức lớn từ khối nợ đọng quá hạn tích tụ lên tới hơn 41.132 triệu đồng. Dù trong năm 2026 đơn vị không bị giao chỉ tiêu thu hồi nợ, nhưng áp lực chuẩn hóa nghĩa vụ thuế đối với các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, chờ phá sản hoặc bỏ địa chỉ kinh doanh vẫn rất nặng nề.

Ông Bùi Thanh San, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XI nhận định, trong 6 tháng cuối năm, dư địa thu sẽ hẹp lại và áp lực từ biến động thị trường toàn cầu là rất lớn. Do đó, Chi cục yêu cầu các đơn vị trực thuộc chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ để bù đắp thiếu hụt nhân lực, đồng thời bám sát kịch bản thu ngân sách hàng tháng.

Để kiểm soát chặt chẽ nguồn thu, ông Bùi Thanh San yêu cầu các đơn vị phải tăng cường rà soát toàn bộ các tờ khai phát sinh để chấn chỉnh ngay các sai sót về phân loại hàng hóa, xác định xuất xứ và mã giá nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng thất thu thuế. Thường xuyên theo dõi, nắm bắt kịp thời tình hình hoạt động của các doanh nghiệp có số thu chủ yếu để chủ động làm việc, tháo gỡ khó khăn, thu hút họ về thực hiện thủ tục trên địa bàn.

Đặc biệt, trong quý III và quý IV, phải hoàn thành kiểm tra thực tế tình hình sử dụng hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục miễn thuế tại các doanh nghiệp trọng điểm. Đối với công tác quản lý nợ, các đơn vị phải thực hiện tuần tự các bước thu thập thông tin, áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ thuế ngay khi có thông tin về tiền, tài sản của đối tượng, hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét xử lý theo đúng quy trình quy định.

Song song với việc siết chặt quản lý thuế, Chi cục cũng lên kế hoạch tập trung rà soát và kiểm soát nghiêm ngặt quy trình đối với các mặt hàng nhạy cảm, có độ rủi ro cao mới phát sinh như đất hiếm xuất khẩu, cát tự nhiên nhập khẩu, các chất hạn ngạch HCFC, HFC và thủy sản nguồn gốc khai thác, bảo đảm giữ vững an ninh kinh tế và hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ năm 2026.