 |
| Việc lựa chọn sản phẩm chính hãng, tìm hiểu kỹ nguồn gốc xuất xứ hay chủ động từ chối hàng hóa không rõ nguồn gốc của NTD sẽ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh online minh bạch hơn. |
Phóng viên: Thưa bà, nhiều tổ chức nghiên cứu dự báo Việt Nam sẽ trở thành một trong những thị trường TMĐT tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Điều đó mở ra cơ hội như thế nào cho doanh nghiệp Việt Nam, thưa bà?
Bà Phạm Thị Xuân: Có thể nói chúng ta đang đứng trước một thời kỳ đặc biệt. Nếu trước đây xuất khẩu thường là câu chuyện của những doanh nghiệp có quy mô lớn, có mạng lưới phân phối và nguồn lực tài chính mạnh, thì hiện nay TMĐT đang làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Một doanh nghiệp nhỏ ở một địa phương hoàn toàn có thể đưa sản phẩm của mình tiếp cận NTD ở nhiều quốc gia thông qua các nền tảng số. Đây là điều rất khó hình dung cách đây vài năm.
|
Số liệu nghiên cứu cho thấy, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT nhanh nhất thế giới, với quy mô thị trường đạt 31 tỷ USD vào năm 2025 và được dự báo có thể đạt 50-70 tỷ USD vào năm 2030.
Đáng chú ý, nhiều dự báo cho thấy Việt Nam có thể trở thành thị trường TMĐT tăng trưởng nhanh nhất ASEAN vào năm 2026. Những con số đó không chỉ phản ánh sức mua trong nước. Quan trọng hơn, nó cho thấy các doanh nghiệp Việt đang có thêm một “cửa ngõ” mới để tiếp cận khách hàng quốc tế.
Phóng viên: Bà vừa nhắc đến doanh nghiệp nhỏ. Theo bà, đây có phải là nhóm được hưởng lợi nhiều nhất từ TMĐT?
Bà Phạm Thị Xuân: Đúng vậy, điểm nổi bật hiện nay là khả năng thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ.
Dữ liệu tổng hợp của Công ty Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội cho thấy, TMĐT B2B (TMĐT bán lẻ trực tiếp tới NTD tại Việt Nam đang tăng trưởng, khoảng 21,75%, cao hơn tốc độ tăng trưởng chung của toàn thị trường. Sự phát triển của logistics, thanh toán số và các hiệp định thương mại tự do đang giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tiết kiệm đáng kể chi phí tiếp cận thị trường.
Đặc biệt, nguồn cung xuyên biên giới được mở rộng thông qua các hiệp định như CPTPP đang tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nói cách khác, TMĐT không chỉ là kênh bán hàng mà đang trở thành một công cụ hỗ trợ xuất khẩu rất hiệu quả.
Phóng viên: Sự phát triển nhanh của TMĐT cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Trong đó, hàng giả, hàng nhái đang là vấn đề gây lo ngại nhất. Bà nhìn nhận ra sao về thực trạng này?
Bà Phạm Thị Xuân: Đây là thách thức không nhỏ đối với sự phát triển của TMĐT hiện nay. Khi hoạt động mua bán trực tuyến ngày càng sôi động, các đối tượng vi phạm cũng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, tận dụng công nghệ và môi trường số để che giấu hành vi, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát.
Thực tế cho thấy, hàng giả, hàng nhái không còn xuất hiện đơn lẻ mà đang hình thành các đường dây sản xuất, phân phối với quy mô ngày càng lớn và thủ đoạn ngày càng tinh vi. Chỉ riêng trong 4 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, xử lý gần 44.000 vụ việc liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.
Đáng lo ngại hơn, không gian mạng đang trở thành một trong những “điểm nóng” của vấn nạn này. Với tốc độ lan truyền nhanh, khả năng tiếp cận rộng và tính ẩn danh cao, các nền tảng số đang bị một số đối tượng lợi dụng để kinh doanh hàng hóa vi phạm. Trong đó, xâm phạm quyền SHTT tiếp tục là lĩnh vực nổi cộm.
Chỉ sau gần một tháng triển khai đợt cao điểm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, lực lượng Quản lý thị trường cả nước xử lý 1.520 vụ vi phạm liên quan đến hành vi xâm phạm quyền SHTT, tăng 370,6% so với cùng kỳ năm trước và vượt gần 4 lần mục tiêu Chính phủ giao. Những con số này cho thấy, cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái và bảo vệ quyền SHTT trên môi trường số đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, nhất là trong bối cảnh TMĐT tiếp tục mở rộng với tốc độ rất nhanh.
Phóng viên: Như vậy, NTD đối mặt với khá nhiều rủi ro khi mua sắm trực tuyến. Theo bà, trách nhiệm của các sàn TMĐT cần được đặt ra ở đâu trong câu chuyện này?
Bà Phạm Thị Xuân: Rủi ro lớn nhất với NTD là khoảng cách giữa hình ảnh và thực tế, đặc biệt là bẫy giá rẻ trên môi trường số. Trong câu chuyện này, sàn TMĐT cũng có phần trách nhiệm.
Hiện nay, vai trò của sàn TMĐT đã thay đổi rất nhiều. Họ không còn chỉ là nơi cung cấp hạ tầng kỹ thuật. Các nền tảng đang quản lý dữ liệu, gian hàng, thanh toán, quảng bá sản phẩm và kết nối logistics. Chính vì vậy, trách nhiệm của sàn cũng cần được nhìn nhận rộng hơn.
Các nghiên cứu pháp lý gần đây đều cho rằng, trách nhiệm của sàn không thể chỉ dừng ở vai trò trung gian kỹ thuật mà cần được xem là chủ thể tham gia quản trị môi trường giao dịch số. Điều đó đồng nghĩa với việc các sàn cần chủ động hơn trong việc xác thực thông tin người bán, giám sát sản phẩm, phát hiện dấu hiệu vi phạm và phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý.
Theo thông tin công bố, nhiều nền tảng đã ứng dụng AI và các thuật toán phân tích dữ liệu để nhận diện sản phẩm có dấu hiệu giả mạo. Hệ thống sẽ rà soát hình ảnh, nội dung mô tả, giá bán bất thường và nhiều chỉ số rủi ro khác.
Bên cạnh đó, các nền tảng còn có cơ chế phối hợp với chủ sở hữu thương hiệu thông qua các cổng tiếp nhận phản ánh chuyên biệt, giúp phát hiện và xử lý nhanh các hành vi xâm phạm quyền SHTT.
Đối với NTD, các công cụ tố cáo sản phẩm vi phạm, cơ chế hoàn tiền hoặc đổi trả cũng đang được tăng cường. Đây là những bước đi cần thiết để củng cố niềm tin của thị trường.
Phóng viên: Công nghệ liệu có thể giải quyết rốt ráo, tận gốc vấn nạn hàng giả không thưa bà?
Bà Phạm Thị Xuân: Công nghệ đang trở thành công cụ quan trọng giúp phát hiện và ngăn chặn hàng giả, hàng nhái trên môi trường số. Tuy nhiên, đây không phải là lời giải duy nhất. Suy cho cùng, hiệu quả của cuộc chiến này vẫn phụ thuộc rất lớn vào yếu tố con người, đặc biệt là ý thức và văn hóa tiêu dùng của mỗi cá nhân.
Thực tế cho thấy, không ít trường hợp NTD nhận thức được nguy cơ mua phải hàng giả, hàng nhái nhưng vẫn chấp nhận lựa chọn vì giá rẻ hoặc mong muốn sở hữu những sản phẩm mang hình thức tương tự các thương hiệu nổi tiếng. Chính tâm lý đó đã vô tình tạo ra “đất sống” cho hàng giả tồn tại và phát triển.
Theo tôi, chống hàng giả không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp hay các sàn TMĐT, mà còn bắt đầu từ những quyết định rất nhỏ của mỗi NTD. Mỗi lần lựa chọn sản phẩm chính hãng, tìm hiểu kỹ nguồn gốc xuất xứ hay chủ động từ chối hàng hóa không rõ nguồn gốc là thêm một lần góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch hơn.
Khi NTD đặt chất lượng, sự an toàn và tính xác thực của sản phẩm lên trên yếu tố giá rẻ, các doanh nghiệp làm ăn chân chính sẽ có thêm cơ hội phát triển. Ngược lại, không gian tồn tại của hàng giả, hàng nhái và các hành vi gian lận thương mại cũng sẽ dần bị thu hẹp. Đây không chỉ là câu chuyện của một giao dịch mua bán, mà còn là cách mỗi người góp phần định hình văn hóa tiêu dùng và diện mạo của thị trường trong tương lai.
TMĐT, xuất khẩu số Việt Nam đang có cơ hội rất lớn để vươn xa và tăng trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, để đi được đường dài, tốc độ tăng trưởng thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn cả là phải xây dựng được niềm tin. Và niềm tin ấy chỉ có thể được tạo dựng trên nền tảng của sự minh bạch, trung thực và trách nhiệm từ tất cả các bên tham gia thị trường.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà!
