Tăng cường chống buôn lậu thuốc lá
Theo đánh giá của các chuyên gia tại Hội nghị triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường phòng, chống buôn lậu, vận chuyển, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới ngày 6/8/2026, ngành thuốc lá đang đứng trước hai “cú sốc” mới: Thuế sẽ tăng mạnh từ năm 2027 và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề xuất không được trưng bày sản phẩm thuốc lá, hình ảnh sản phẩm thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào.
Lý giải về vấn đề trên, ông Đặng Văn Dũng, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia cho rằng, hơn 10 năm qua, dù Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành 2 chỉ thị (Chỉ thị số 30/CT-TTg và Chỉ thị số 25/CT-TTg) về tăng cường công tác đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, song thuốc lá nhập lậu vẫn diễn biến phức tạp, gây tác hại tới sức khỏe của người dân.
Số liệu thống kê cho thấy, sau hơn 10 năm thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg (từ năm 2014-2025), các lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 79.459 vụ với 59.257 đối tượng, thu giữ hơn 110,18 triệu bao thuốc lá điếu, 388.196 kg lá thuốc lá và 2,37 triệu đơn vị thuốc lá thế hệ mới. Kết quả này cho thấy, những nỗ lực rất lớn của các lực lượng chức năng trong kiểm soát thị trường và bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp trong nước.
Nguyên nhân là do qua hơn 10 năm thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg, trong nhiều trường hợp, chúng ta vẫn chủ yếu dừng lại ở việc xử lý người bán, người vận chuyển, người tàng trữ nhỏ lẻ, trong khi đó các đường dây lớn lại chưa phá được triệt để. Vì thế, tới đây các lực lượng chức năng không chỉ đấu tranh, triệt phá các đường dây, ổ nhóm, mà còn phải tập trung đánh trúng đối tượng “đầu sỏ” mới có thể giải quyết được vấn nạn thuốc lá lậu.
 |
| Quang cảnh Hội nghị triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường phòng, chống buôn lậu, vận chuyển, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới tại TP. Hồ Chí Minh (ngày 6/8/2026). Ảnh: Khải Nhân |
Một nguyên nhân khác được đại diện Ban Chỉ đạo 389 Quảng Ninh nêu ra là Chỉ thị số 30/CT-TTg được triển khai trong gần 12 năm mới tiến hành tổng kết và thay thế bằng Chỉ thị số 25/CT-TTg. Do đó, trong thời gian tới, cần tổ chức sơ kết định kỳ để kịp thời đánh giá diễn biến tình hình, nhận diện phương thức, thủ đoạn mới và điều chỉnh giải pháp triển khai cho phù hợp với tình hình thực tiễn cuộc sống.
Đặc biệt, từ nay đến năm 2031, khi Nhà nước triển khai lộ trình điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt tuyệt đối đối với thuốc lá, mỗi giai đoạn chính sách sẽ tạo ra những tác động khác nhau. Vì vậy, cần thực hiện sơ kết, đánh giá tác động của chính sách theo từng giai đoạn để kịp thời ban hành giải pháp quản lý, phòng ngừa và đấu tranh phù hợp, tránh để thuốc lá nhập lậu gia tăng.
“Chúng tôi cho rằng, việc quy định trách nhiệm của người đứng đầu tại Chỉ thị số 25/CT-TTg sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện”, ông Đặng Văn Dũng khẳng định.
 |
| Lực lượng chức năng thu giữ hơn 50.000 bao thuốc lá lậu với tổng giá trị lên đến 2 tỷ đồng. Ảnh: Công an tỉnh Quảng Ngãi |
Nên hạn chế hay cấm trưng bày
Báo cáo tại Hội nghị, ông Trần Lê Minh, Phó Trưởng ban Thị trường Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cho biết: Với ngành thuốc lá hợp pháp, hoạt động trưng bày hiện được quy định theo hướng mỗi điểm bán được trưng bày một bao, một tút hoặc một hộp của mỗi nhãn hiệu thuốc lá. Tuy nhiên, theo dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026, toàn bộ hoạt động trưng bày sản phẩm thuốc lá có thể bị cấm và tại điểm bán sẽ không còn hình ảnh hay sản phẩm thuốc lá nào được trưng bày.
“Việc trưng bày là một trong những căn cứ để người tiêu dùng nhận diện sản phẩm hợp pháp. Khi cấm toàn bộ hoạt động trưng bày, người tiêu dùng có thể không phân biệt được giữa sản phẩm hợp pháp và sản phẩm nhập lậu”, ông Trần Lê Minh bày tỏ quan điểm.
Các chuyên gia cho rằng, với đặc điểm thị trường bán lẻ Việt Nam phân tán và phần lớn điểm bán có quy mô nhỏ, các biện pháp hạn chế có mục tiêu có thể được cân nhắc cùng với một lộ trình chuyển đổi hợp lý từ 18-24 tháng là điều kiện để chính sách được thực hiện đồng bộ, hạn chế xáo trộn thị trường và tránh tạo ra khoảng trống mà các kênh kinh doanh bất hợp pháp có thể lợi dụng.
Trong giai đoạn chuyển đổi này, lực lượng chức năng sẽ hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức tập huấn, chuẩn hóa quy trình kiểm tra và giúp các điểm bán thích ứng trước khi quy định được áp dụng trên diện rộng.
Một số ý kiến khác cho rằng, các cấp có thẩm quyền có thể cân nhắc khả năng duy trì một mức nhận diện giới hạn bên trong điểm bán để phục vụ giao dịch kiểm chứng của người trưởng thành. Việc đặt phương án này cạnh mô hình cấm hoàn toàn sẽ giúp cơ quan xây dựng chính sách có thêm cơ sở so sánh về hiệu quả, khả năng thực thi và chi phí quản lý.
Đặc biệt, nên triển khai thí điểm trước khi áp dụng toàn quốc. Có thể lựa chọn ba nhóm địa bàn khác nhau: một đô thị lớn, một tỉnh biên giới và một địa phương có tỷ lệ bán lẻ truyền thống cao.
Việc thí điểm cần đo đồng thời cả chỉ số sức khỏe và chỉ số thực thi: mức độ tiếp xúc với sản phẩm, tỷ lệ tuân thủ, thời gian kiểm tra, số vụ vi phạm được phát hiện, chi phí của điểm bán và sự thay đổi giao dịch trên môi trường số. Nếu kết quả cho thấy cấm hoàn toàn mang lại lợi ích rõ ràng và có thể thực thi hiệu quả, đó sẽ là cơ sở bằng chứng vững chắc để nhân rộng. Ngược lại, nếu xuất hiện vấn đề, chính sách vẫn còn dư địa điều chỉnh trước khi tác động đến toàn bộ thị trường.
