Chính sách thuế hộ kinh doanh: Tạo dư địa phát triển, nuôi dưỡng nguồn thu

Với quy định mới, cả nước có 2,5 triệu hộ, cá nhân kinh doanh không phải nộp thuế.

Khoảng 83,3% số hộ, cá nhân kinh doanh không thuộc diện phải nộp thuế

Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Quốc hội ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, các hính sách thuế liên quan đến hộ kinh doanh cũng đã được ban hành, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và khuyến khích phát triển minh bạch, bền vững.

Theo đó, để hỗ trợ cho hộ, cá nhân kinh doanh giảm chi phí đầu vào, phát triển sản xuất kinh doanh, Bộ Tài chính đã tham mưu trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều chính sách thuế quan trọng, trong đó nâng mức doanh thu năm không phải nộp thuế TNCN của cá nhân kinh từ 100 triệu đồng lên 1 tỷ đồng/năm.

Không chỉ nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế, chính sách mới còn thay đổi cách xác định nghĩa vụ thuế theo hướng linh hoạt hơn.

Cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng được lựa chọn 1 trong 2 phương pháp tính thuế: tính thuế theo thuế suất 15% nhân với thu nhập (doanh thu - chi phí); hoặc thuế theo tỷ lệ trên doanh thu (với các mức tỷ lệ là 0,5%, 1%, 1,5%, 2%, 5% tùy ngành, nghề). Cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng/năm, thì áp dụng thuế suất 17% trên thu nhập; doanh thu năm trên 50 tỷ thì áp dụng thuế suất 20% trên thu nhập.

Ngoài ra, cá nhân áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập sẽ được trừ các khoản chi phí như nguyên liệu, vật liệu, nhiên liệu, năng lượng, hàng hóa sử dụng vào sản xuất, kinh doanh; chi phí tiền lương, tiền công, tiền thưởng, các khoản phụ cấp, bảo hiểm bắt buộc và các khoản chi trả cho người lao động có đóng bảo hiểm bắt buộc theo quy định; chi phí khấu hao tài sản cố định phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh; chi phí dịch vụ mua ngoài như điện, nước, điện thoại, internet, vận chuyển, thuê tài sản, sửa chữa, bảo dưỡng, chi phí trả lãi…

Đồng thời, cá nhân kinh doanh cũng được áp dụng các khoản giảm trừ gia cảnh như đối với người có thu nhập từ tiền lương, tiền công.

Đây được xem là điểm mới đáng chú ý bởi với những hộ kinh doanh có tỷ suất lợi nhuận thấp, chi phí đầu vào lớn hoặc thường xuyên phát sinh chi phí thuê mặt bằng, nhân công, vận chuyển, việc lựa chọn phương pháp tính thuế trên thu nhập sẽ phản ánh sát hơn hiệu quả kinh doanh thực tế.

Đồng thời, giúp thu hẹp đáng kể số hộ thuộc diện phải thực hiện nghĩa vụ thuế, giảm áp lực đối với các hộ kinh doanh quy mô nhỏ, mới khởi nghiệp hoặc có mức lợi nhuận thấp.

Bên cạnh đó, chính sách thuế giá trị gia tăng cũng được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ hộ kinh doanh khi hàng hóa, dịch vụ của hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng, thay cho ngưỡng 200 triệu đồng/năm trước đây.

Theo Bộ Tài chính, những thay đổi này đã tạo ra bước điều chỉnh khá toàn diện đối với chính sách thuế áp dụng cho hộ, cá nhân kinh doanh.

Cả nước hiện có trên 2,5 triệu hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống. Với các quy định mới, khoảng 83,3% số hộ, cá nhân kinh doanh không còn thuộc diện phải nộp thuế thu nhập cá nhân.

Không chỉ giảm nghĩa vụ thuế, để hỗ trợ hộ kinh doanh thích ứng phương thức quản lý mới, ngành Thuế còn triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ.

Theo Phó Cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn, quá trình chuyển từ thuế khoán sang kê khai được thực hiện cùng với việc cung cấp phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số và nhiều giải pháp công nghệ phù hợp với từng quy mô hộ kinh doanh.

Kết quả bước đầu thực hiện cho thấy, khoảng 98% hộ thuộc diện triển khai đã thực hiện kê khai; cơ quan Thuế cũng liên tục theo dõi để tháo gỡ khó khăn trong quá trình thực hiện.

Từ thực tiễn trong triển khai cho thấy, chính sách hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh đã nhận được sự đồng tình, ủng hộ.

Đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và ổn định của chính sách

Theo các chuyên gia, cải cách thuế đối với hộ kinh doanh không chỉ nhằm thay đổi phương thức thu thuế mà còn hướng tới các mục tiêu lớn, như minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

Trong văn bản trả lời kiến nghị của cử tri TP. Hồ Chí Minh liên quan đến đề xuất nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế của hộ kinh doanh lên 3 tỷ đồng/năm, đồng thời nghiên cứu quy định lại cách tính thuế phù hợp tránh tình trạng cào bằng và khuyến khích hộ, cá nhân kinh doanh phát triển ổn định, minh bạch, lâu dài, Bộ Tài chính cho biết, chính sách thuế của mỗi quốc gia phải được xây dựng trên cơ sở tổng thể nhiều yếu tố như trình độ phát triển kinh tế - xã hội, quy mô nền kinh tế, cơ cấu nguồn thu ngân sách, hệ thống pháp luật và yêu cầu quản lý thuế.

Vì vậy, việc xác định ngưỡng doanh thu không chịu thuế của hộ, cá nhân kinh doanh cần phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu quản lý của Việt Nam.

Đối với đề xuất quy định mức doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân của cá nhân kinh doanh cần phân biệt giữa khu vực đô thị đặc biệt và các khu vực khác, Bộ Tài chính cho rằng chưa thực sự phù hợp.

Việc quy định một mức doanh thu thống nhất đã được áp dụng xuyên suốt trong Luật thuế Thu nhập cá nhân nhiều năm qua. Nếu quy định mức doanh thu không nộp thuế ở khu vực nông thôn thấp hơn khu vực đô thị vô hình trung tạo ra sự khác biệt về nghĩa vụ thuế giữa các địa bàn, không khuyến khích hoạt động sản xuất, kinh doanh tại những khu vực còn khó khăn.

Bên cạnh đó, pháp luật thuế thu nhập cá nhân của nhiều quốc gia cũng quy định một mức doanh thu thống nhất trên phạm vi cả nước, không phân biệt theo địa bàn.

Chưa kể, các chính sách đối với hộ, cá nhân kinh doanh được Quốc hội, Chính phủ ban hành trong năm 2025 và 2026, do đó, cần được áp dụng trong thực tiễn một thời gian. Sau đó sẽ được tổng kết, đánh giá tính phù hợp, hiệu quả và rà soát bao quát toàn diện các vấn đề bất cập, vướng mắc trong thực tiễn để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, đảm bảo tính thống nhất, tổng thể và ổn định của chính sách.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín, những thay đổi về chính sách thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh trong đó có việc nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 1 tỷ đồng theo Nghị định số 141/2026/NĐ-CP không chỉ mang ý nghĩa giảm nghĩa vụ thuế.

Ông Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín.

Điều quan trọng hơn chính sách còn tạo thêm dư địa để hộ kinh doanh tích lũy vốn, mở rộng đầu tư, gia tăng thu nhập khả dụng và kích thích tiêu dùng. Khi khu vực hộ kinh doanh phát triển ổn định hơn, nguồn thu ngân sách từ thuế giá trị gia tăng và các sắc thuế khác cũng sẽ được nuôi dưỡng trong trung và dài hạn.

Mặt khác, song song với việc nâng ngưỡng doanh thu không phải chịu thuế lên 1 tỷ đồng, không phát sinh nghĩa vụ thuế, các hộ kinh doanh này đồng thời được giảm bớt các thủ tục về kê khai, nộp thuế và thực hiện các quy định liên quan.

Đối với đề xuất xác định ngưỡng doanh thu miễn thuế theo khu vực đô thị đặc biệt và các khu vực khác ông Nguyễn Văn Được cho rằng, cần được cân nhắc kỹ. Việc áp dụng các ngưỡng doanh thu khác nhau có thể làm giảm tính thống nhất của chính sách thuế và tạo ra sự khác biệt trong quản lý giữa các địa bàn.

Chưa kể, khu vực đô thị tuy có chi phí cao hơn nhưng cũng có nhiều lợi thế hơn về thị trường, quy mô tiêu dùng và khả năng tạo doanh thu. Vì vậy, việc đánh giá chính sách cần đặt trong tổng thể nhiều yếu tố thay vì chỉ căn cứ vào chi phí sinh hoạt của từng địa phương.

Cách tiếp cận về thuế hộ kinh doanh cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 18/11/2016 của Bộ Chính trị về chủ trương, giải pháp cơ cấu lại ngân sách nhà nước, quản lý nợ công để bảo đảm nền tài chính quốc gia an toàn, bền vững.

Theo đó, chính sách thuế cần hướng tới mở rộng cơ sở thu, huy động hợp lý các nguồn lực vào ngân sách nhà nước, đồng thời nuôi dưỡng nguồn thu để tạo nền tảng phát triển lâu dài. Do vậy, việc hoàn thiện chính sách cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá đầy đủ dữ liệu thực tiễn, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ hộ kinh doanh với yêu cầu phát triển bền vững của nền tài chính quốc gia.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy.

Đồng quan điểm về sự cần thiết của tính ổn định chính sách, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) đánh giá, những thay đổi trong chính sách thuế vừa qua phản ánh bước chuyển trong tư duy quản lý, từ quản lý hành chính sang kiến tạo môi trường phát triển.

Các chính sách như nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế, mở rộng quyền lựa chọn phương pháp tính thuế, bổ sung các khoản chi phí được khấu trừ hay đơn giản hóa thủ tục kê khai… đều hướng tới mục tiêu lấy người nộp thuế làm trung tâm, giảm chi phí tuân thủ và khuyến khích hộ kinh doanh từng bước minh bạch hóa hoạt động.

Khi các chính sách mới vừa đi vào cuộc sống, điều cần quan tâm không chỉ là số hộ được miễn thuế hay số thu ngân sách giảm, mà còn là khả năng khuyến khích hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận tín dụng, ứng dụng công nghệ và từng bước phát triển thành doanh nghiệp khi đủ điều kiện. Đó mới là mục tiêu dài hạn của cải cách thuế đối với hộ kinh doanh và cũng là nền tảng để khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.