Cải cách thủ tục hải quan và cắt giảm điều kiện kinh doanh: Tạo đà bứt phá cho doanh nghiệp

Ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan.

Phóng viên: Sự chủ động cắt giảm và bãi bỏ các thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan thời gian qua đang nhận được sự quan tâm rất lớn từ cộng đồng doanh nghiệp. Ông có thể phân tích sâu hơn về tầm nhìn và tư duy quản trị cốt lõi đằng sau những cải cách mang tính bước ngoặt này?

Ông Trần Đức Hùng:

Cốt lõi của những cải cách này không đơn thuần là giảm số lượng thủ tục, mà là cuộc cách mạng về tư duy quản trị, chuyển dịch mạnh mẽ từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý hành chính cứng nhắc sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu rủi ro và niềm tin số.

Chúng tôi xác định mỗi thủ tục hay điều kiện kinh doanh được bãi bỏ chính là một nút thắt được tháo gỡ cho dòng chảy thương mại quốc tế. Sự quyết liệt thể hiện ở việc rà soát toàn diện và mạnh dạn kiến nghị bãi bỏ những quy định không còn phù hợp với thực tiễn.

Trọng tâm là dỡ bỏ các giấy phép con và những rào cản vô hình trong các quy định về điều kiện kinh doanh kho bãi, địa điểm kiểm tra giám sát hay các quy trình xét miễn giảm thuế. Cơ quan Hải quan cũng đang nỗ lực chuyển dịch từ cơ chế phê duyệt cấp phép sang cơ chế thông báo tự động ghi nhận.

Khi hệ thống số đóng vai trò là màng lọc tự động, doanh nghiệp tuân thủ pháp luật chính là những chủ thể được hưởng hành lang ưu tiên để bứt phá. Mục tiêu cuối cùng là triệt tiêu hoàn toàn sự can thiệp chủ quan, cảm tính của con người, tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, nơi sự thượng tôn pháp luật là tấm vé thông hành nhanh nhất.

Phóng viên: Theo ông, Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP đã hóa giải nghịch lý giữa ưu đãi thuế và gánh nặng thủ tục như thế nào để chuyển dịch sang quản trị bằng niềm tin số?

Ông Trần Đức Hùng:

Nghị quyết 66.16/2026/NQ-CP có hiệu lực từ ngày 15/4/2026 là gỡ bỏ tư duy quản lý cũ để thiết lập mô hình quản trị dựa trên mức độ tuân thủ. Bộ Tài chính và cơ quan Hải quan đã rà soát, bãi bỏ và sửa đổi đối với 28 thủ tục hành chính trọng yếu, trong đó bãi bỏ hoàn toàn 17 thủ tục mang tính định danh cũ kỹ và sửa đổi bổ sung 11 thủ tục.

Đối với các ngành công nghiệp mũi nhọn như ô tô và công nghệ thông tin trọng điểm quy trình áp dụng thuế suất 0% được chuyển hẳn sang cơ chế thông báo và hậu kiểm xóa bỏ hoàn toàn khâu thẩm định danh mục thủ công để rút ngắn thời gian xử lý xuống còn từ 3 đến 10 ngày làm việc.

Đây chính là đòn bẩy để tối ưu hóa dòng vốn ngay từ khâu nhập khẩu nguyên liệu sản xuất cho doanh nghiệp.

Theo đó, cắt giảm chứng từ, liên thông dữ liệu để doanh nghiệp đáp ứng mục tiêu “doanh nghiệp không phải cung cấp lại những gì Nhà nước đã có”. Xóa bỏ rào cản từ bản sao giấy tờ. Một cải cách mang tính thực tiễn cao là việc người khai hải quan không phải nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong thành phần hồ sơ, nếu cơ quan Hải quan có thể khai thác thông tin này từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

Đây là kết quả của nỗ lực liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành, giúp loại bỏ gánh nặng về thủ tục hành chính giấy tờ vốn đã tồn tại lâu nay.

Phóng viên: Các đợt cải cách liên tục từ Nghị quyết 66.16, 66.17 và 66.18 đã khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại về sự chồng chéo. Xin ông cho biết, việc cải cách liên tục có làm thay đổi lộ trình đã thực hiện từ trước hay không?

Ông Trần Đức Hùng:

Tôi khẳng định là không có sự chồng chéo mà đây là sự tiếp nối và nâng cấp đồng bộ thể chế đồng bộ. Các Nghị quyết này cộng hưởng sức mạnh để tạo ra sự bứt phá thực chất cho nền kinh tế.

Cụ thể, Nghị quyết 66.17/2026/NQ-CP từ ngày 1/7/2026 cắt giảm danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện từ 198 xuống còn 142, loại bỏ 56 ngành, nghề không cần thiết tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực cốt lõi như kho ngoại quan dịch vụ kiểm toán chứng khoán và bảo hiểm, trong đó lĩnh vực hải quan cắt giảm 2 ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Cơ quan Hải quan chủ động kiến nghị bãi bỏ những quy định không còn phù hợp với thực tiễn.

Tiếp nối đó, Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP tạo bước ngoặt trong vận hành tinh gọn với việc bãi bỏ 9 điều kiện kinh doanh trọng yếu, bao gồm: thủ tục công nhận đại lý hải quan, kinh doanh hàng miễn thuế và kho bảo thuế. Các thủ tục hành chính này đã được chuyển đổi sang hình thức thông báo trực tuyến qua Hệ thống dịch vụ công của Cục Hải quan.

Quan trọng hơn, Nghị quyết 66.18 là hành lang pháp lý để Bộ Tài chính thay đổi phương thức quản lý đối với đại lý hải quan, đảm bảo tính tự động hóa cao và thực thi nhất quán các quy định tại Luật Đầu tư 2025. Những thay đổi này không làm gián đoạn lộ trình của doanh nghiệp, mà ngược lại, giúp tinh gọn quy trình và giảm chi phí tuân thủ.

Phóng viên: Hướng tới lộ trình năm 2027, việc chuyển từ rào cản vật lý sang hệ sinh thái dữ liệu đòi hỏi sự nhập cuộc ra sao từ các đơn vị hải quan địa phương, thưa ông?

Ông Trần Đức Hùng:

Lộ trình hướng đến tháng 2/2027 là chiến dịch tái cấu trúc thể chế ở quy mô lớn nhất từ trước đến nay đặt ra yêu cầu rà soát và điều chỉnh toàn diện nội dung tại 4 Nghị định và 1 Quyết định then chốt thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính.

Định hướng mang tính bước ngoặt là dứt khoát chuyển từ quản lý không gian vật lý sang kiểm soát bằng luồng dữ liệu thời gian thực. Trong quản lý điều kiện kinh doanh kho bãi và hàng miễn thuế diện tích mặt bằng hay các rào cản cứng không còn là thước đo quản lý mà thay vào đó là tính tương thích của hệ thống phần mềm kết nối trực tiếp với cơ quan Hải quan.

Đặc biệt với hàng quá cảnh qua hệ thống ASEAN đích đến là cơ chế dữ liệu một lần trên nền tảng Cơ chế một cửa quốc gia. Để hiện thực hóa tầm nhìn vĩ mô này, Nghị quyết 66.16 đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ quyết liệt và sáng tạo từ cấp cục đến từng cán bộ thực thi tại cơ sở.

Sự quyết liệt không chỉ nằm ở các văn bản hướng dẫn mà phải chuyển hóa thành hành động cụ thể thông qua việc chuẩn hóa hạ tầng nâng cao năng lực vận hành số và chủ động triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tại từng điểm thông quan.

Đặc biệt kết luận của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã chỉ đạo rõ cải cách thể chế không được phép dừng lại ở văn bản mà phải chuyển hóa thành năng lực thực thi số hóa toàn diện.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn yêu cầu người đứng đầu các đơn vị phải chịu trách nhiệm trực tiếp dứt khoát loại bỏ tư duy quản lý cũ kỹ lấy sự hài lòng và hiệu quả chi phí của doanh nghiệp làm thước đo cao nhất cho thành công của quá trình chuyển đổi số.

Sự kết nối đồng bộ giữa hệ thống quản lý thông minh của cơ quan Hải quan và tiến trình số hóa của doanh nghiệp sẽ tối giản hóa thời gian lưu kho bãi đưa Việt Nam trở thành mắt xích logistics linh hoạt và có chi phí cạnh tranh cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!