Quản lý rủi ro giúp đổi mới phương thức quản lý hải quan

Hoạt động nghiệp vụ tại Hải quan Ninh Bình, Chi cục Hải quan khu vực IV. Ảnh: Quang Hùng

Nâng hiệu quả quản lý hải quan

Theo Cục Hải quan, công tác quản lý rủi ro hiện được áp dụng tương đối đầy đủ trong các khâu nghiệp vụ hải quan, từ tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế hàng hóa đến giám sát, kiểm tra sau thông quan và các hoạt động nghiệp vụ có liên quan.

Kết quả đánh giá rủi ro được sử dụng làm cơ sở để lựa chọn đối tượng, mức độ và hình thức kiểm tra, qua đó chuyển từ phương thức kiểm tra trên diện rộng sang kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm. Cách thức này vừa tạo thuận lợi cho hàng hóa của doanh nghiệp có mức độ tuân thủ tốt, vừa giúp cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực kiểm tra, kiểm soát đối với các trường hợp có nguy cơ vi phạm cao.

Trên cơ sở các quy định hiện hành, hệ thống quản lý rủi ro và phân luồng tự động được triển khai thống nhất trong toàn ngành Hải quan, hỗ trợ cơ quan Hải quan thu thập, xử lý, phân tích và đánh giá thông tin về người khai hải quan, doanh nghiệp, hàng hóa, tuyến đường, phương thức vận chuyển và các yếu tố liên quan để xác định hình thức, mức độ kiểm tra phù hợp.

Việc phân luồng hàng hóa theo mức độ rủi ro góp phần giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế đối với các lô hàng có rủi ro thấp, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của cơ quan Hải quan.

Theo thống kê của Cục Hải quan, số lượng tờ khai xuất nhập khẩu có xu hướng tăng đáng kể trong những năm gần đây.

Riêng trong giai đoạn 2023-2025, số lượng tờ khai tăng khoảng 2,5 triệu tờ khai mỗi năm, tương đương khoảng 15%.

Yêu cầu hoàn thiện quản lý rủi ro

Trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế và xuất nhập khẩu có nhiều thay đổi, Cục Hải quan đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 81/2019/TT-BTC và Thông tư số 06/2024/TT-BTC.

Theo Cục Hải quan, sự biến động của chuỗi cung ứng, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử cùng các phương thức giao dịch, vận chuyển hàng hóa ngày càng đa dạng đang đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý hải quan. Cùng với đó, các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ, khai sai mã số, trị giá, số lượng hàng hóa có xu hướng ngày càng tinh vi, đòi hỏi cơ quan Hải quan tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.

Trong nước, quy mô và phương thức hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng đa dạng, số lượng doanh nghiệp và loại hình xuất nhập khẩu tăng, cùng với yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi thương mại và chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan.

Những yếu tố này đòi hỏi công tác quản lý rủi ro phải thường xuyên được cập nhật, hoàn thiện theo hướng tăng cường thu thập, phân tích, khai thác thông tin; đánh giá mức độ tuân thủ của doanh nghiệp; đồng thời tập trung nguồn lực kiểm tra, kiểm soát vào các đối tượng, lô hàng có mức độ rủi ro cao.

Việc ban hành và triển khai Thông tư số 81/2019/TT-BTC, sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 06/2024/TT-BTC, đã góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý rủi ro, đáp ứng yêu cầu quản lý hải quan, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa tạo thuận lợi thương mại với kiểm soát, phòng ngừa vi phạm pháp luật hải quan.

Tuy nhiên, cùng với những thay đổi của Luật Hải quan, Nghị định số 08/2015/NĐ-CP; sự thay đổi mô hình tổ chức bộ máy hải quan; yêu cầu chuyển đổi số, hiện đại hóa hải quan và triển khai Chiến lược phát triển Hải quan, một số quy định tại Thông tư số 81/2019/TT-BTC và Thông tư số 06/2024/TT-BTC đã bộc lộ những điểm không còn phù hợp với thực tiễn.

Do đó, việc nghiên cứu, xây dựng Thông tư thay thế hai Thông tư nêu trên nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý về quản lý rủi ro, đáp ứng yêu cầu quản lý hải quan trong tình hình mới.