Thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu: Đòn bẩy từ nhóm hàng sản xuất

Biến động chu kỳ

Nhìn vào số liệu báo cáo từ Cục Hải quan, số thu ngân sách nhà nước tháng 2/2026 dừng lại ở con số 28.696 tỷ đồng, giảm tới 30,7% (tương ứng giảm 12.693 tỷ đồng) so với tháng trước đó. Tuy nhiên, Ban Nghiệp vụ thuế hải quan nhận định đây là sự sụt giảm mang tính kỹ thuật và chu kỳ, không phản ánh sự suy yếu của nội lực kinh tế.

Nguyên nhân tiên quyết nằm ở quỹ thời gian làm việc bị thu hẹp đáng kể. Với kỳ nghỉ Tết kéo dài 9 ngày (từ 14/2 đến 22/2), số ngày làm việc thực tế trong tháng chỉ còn 15 ngày, giảm gần 30% so với tháng 1.

Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan cho rằng, điều này tạo ra độ trễ tự nhiên trong việc thông quan hàng hóa và thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Song hành với đó là áp lực từ các khoản hoàn thuế linh kiện ô tô theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP với số tiền lên tới 1.288 tỷ đồng tại các Chi cục Hải quan khu vực II, III, IV và XII, trực tiếp làm giảm con số thực nộp trong ngắn hạn.

NK phục vụ sản xuất chiếm vai trò chủ đạo.

Xét về cơ cấu mặt hàng chịu thuế trong tháng 2, sự sụt giảm diễn ra đồng loạt ở các nhóm hàng có thuế suất và trị giá cao. Điển hình là máy móc, thiết bị và phụ tùng giảm thu 2.085 tỷ đồng, giảm 33,1% trị giá; sắt thép các loại giảm thu 997 tỷ đồng; linh kiện ô tô giảm thu 989 tỷ đồng. Những con số này tương ứng với mức sụt giảm 26,1% tổng kim ngạch XNK chịu thuế của riêng tháng 2 so với tháng 1.

Sức bật từ kim ngạch chịu thuế

Dù tháng 2 ghi nhận mức giảm, nhưng bức tranh tổng thể 2 tháng đầu năm lại cho thấy những tín hiệu đảo chiều mạnh mẽ. Tổng kim ngạch XNK đạt 155,7 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đặc biệt, tổng thu ngân sách đạt 70.085 tỷ đồng, hoàn thành 15,5% dự toán năm và tăng 12,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan phân tích, động lực chính thúc đẩy số thu tăng thêm 7.688 tỷ đồng so với 2 tháng đầu năm 2025 đến từ nhóm hàng NK nguyên liệu, máy móc thiết bị và phụ tùng. Nhóm này hiện chiếm tới 49,3% tổng kim ngạch NK chịu thuế và ghi nhận mức tăng trưởng 19,5%, đóng góp vào ngân sách khoảng 6.043 tỷ đồng. Điều này khẳng định năng lực sản xuất công nghiệp, đặc biệt là ngành chế biến, chế tạo đang phục hồi rõ nét, kích thích nhu cầu NK tư liệu sản xuất tăng cao.

Bên cạnh đó, các nhóm mặt hàng tiêu dùng và năng lượng cũng đóng góp đáng kể vào đà tăng thu. Ô tô nguyên chiếc tăng thu 1.667 tỷ đồng nhờ trị giá NK tăng tới 42,6%; xăng dầu các loại với mức tăng 57,6% về lượng đã mang về thêm 970 tỷ đồng.

Một điểm nhấn khác trong 2 tháng qua là nhóm mặt hàng phân bón. Sau khi Luật thuế GTGT mới có hiệu lực (từ 1/7/2025), dù lượng NK biến động nhưng số thu từ mặt hàng này đã tăng thêm 254 tỷ đồng. Ngoài ra, việc siết chặt quản lý thuế GTGT đối với hàng hóa trị giá nhỏ cũng mang lại nguồn thu bổ sung 215,5 tỷ đồng.

Linh hoạt chính sách tài khóa

Dưới góc độ điều hành, Ban Nghiệp vụ thuế hải quan nhấn mạnh rằng kết quả thu ngân sách đạt được diễn ra trong bối cảnh cơ quan Hải quan đang triển khai đồng loạt các gói hỗ trợ thuế quy mô lớn để đồng hành cùng doanh nghiệp.

Cụ thể, việc thực hiện giảm 2% thuế GTGT theo Nghị định số 174/2025/NĐ-CP đã trực tiếp làm giảm số thu khoảng 9.200 tỷ đồng trong 2 tháng đầu năm. Đồng thời, các đợt điều chỉnh thuế suất XNK ưu đãi theo Nghị định số 144/2024/NĐ-CP, Nghị định số 73/2025/NĐ-CP và Nghị định số 108/2025/NĐ-CP cũng làm giảm thêm khoảng 600 tỷ đồng tiền thuế.

Sự mâu thuẫn giữa số thuế giảm nhưng tổng thu tăng đã minh chứng cho hiệu quả của các chính sách tài khóa đang được triển khai linh hoạt và hiệu quả. Trong đó, việc giảm áp lực thuế giúp doanh nghiệp giải phóng dòng tiền, mở rộng quy mô kinh doanh, từ đó tạo ra nền tảng kim ngạch lớn hơn để bù đắp và vượt mức số thuế đã miễn giảm được đánh giá cao. Với đà tăng trưởng 20,6% của kim ngạch NK chịu thuế trong 2 tháng đầu năm, ngành Hải quan đang sở hữu tiền đề vững chắc để hiện thực hóa các mục tiêu thu ngân sách và phấn đấu trong các quý tiếp theo của năm 2026.