Hải quan khu vực XI thu ngân sách nhà nước ước đạt hơn 97% dự toán

Hải quan khu vực XI chủ động hướng dẫn doanh nghiệp từ khâu đăng ký danh mục hàng hóa miễn thuế. Ảnh: Phan Trâm

Bám sát dòng hàng, nhận diện nguồn thu

Theo số liệu cập nhật của Chi cục Hải quan khu vực XI, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 13,16 tỷ USD với 169.935 tờ khai được thực hiện; trong đó xuất khẩu đạt 5,884 tỷ USD xuất khẩu và nhập khẩu đạt 7,276 tỷ USD.

Những con số này cho thấy quy mô hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là nền tảng quan trọng của nguồn thu, nhưng không phải mọi mức tăng kim ngạch đều chuyển hóa tương ứng thành số thu. Với Hải quan khu vực XI, bài toán quản lý nguồn thu vì thế được đặt vào việc theo dõi cơ cấu mặt hàng, doanh nghiệp, địa bàn và khả năng phát sinh thuế.

Báo cáo của Chi cục Hải quan khu vực XI cũng cho thấy, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh 8 tháng năm 2026 đạt 3,516 tỷ USD, tăng 20,5% so với cùng kỳ. Trong đó, nhập khẩu đạt 2,401 tỷ USD, tăng 41,15%; kim ngạch xuất nhập khẩu có thuế đạt 2,347 tỷ USD, tăng 39,07%. Số thu ngân sách tại địa bàn đạt 6.482,28 tỷ đồng, tăng 49,55%.

Còn tại địa bàn tỉnh Nghệ An, quy mô xuất nhập khẩu lớn hơn đáng kể. Tổng kim ngạch 8 tháng đạt 8,335 tỷ USD, tăng 71,58%; xuất khẩu đạt 4,455 tỷ USD, tăng 68,82%, nhập khẩu đạt 3,880 tỷ USD, tăng 74,87%. Đáng chú ý, kim ngạch xuất nhập khẩu có thuế tăng 83,76%, trong đó nhập khẩu có thuế tăng tới 101,15%. Số thu nộp ngân sách nhà nước đạt 2.048,53 tỷ đồng, tăng 70,45%.

Sự khác biệt giữa tốc độ tăng tổng kim ngạch và tốc độ tăng kim ngạch có thuế là một chỉ dấu quan trọng đối với công tác thu. Tại cả hai địa bàn, nhóm hàng có khả năng phát sinh thuế tăng nhanh hơn tổng kim ngạch, qua đó tạo tác động tích cực đến số thu.

Theo ông Nguyễn Thành Trung, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XI, trong bối cảnh cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu đang thay đổi, cơ quan Hải quan phải chuyển từ cách tiếp cận đơn thuần theo tờ khai sang bám sát chuỗi hoạt động của doanh nghiệp, dự án và từng dòng hàng. Với các dự án FDI, đơn vị chủ động hướng dẫn doanh nghiệp từ khâu đăng ký danh mục hàng hóa miễn thuế, phân loại mã HS đến tổ chức thủ tục theo tiến độ đầu tư, qua đó vừa bảo đảm yêu cầu quản lý vừa giúp doanh nghiệp đưa máy móc, thiết bị vào sản xuất đúng tiến độ.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa không chỉ với việc tạo thuận lợi thương mại mà còn với việc nuôi dưỡng nguồn thu. Khi doanh nghiệp mở rộng sản xuất, tăng công suất và phát sinh các dòng hàng mới, cơ quan Hải quan có thêm cơ sở để dự báo nguồn thu và tổ chức quản lý phù hợp.

Nhiều động lực tăng thu

Tại Hà Tĩnh, nguồn thu 8 tháng có mức độ tập trung cao. Ba doanh nghiệp lớn gồm Formosa Hà Tĩnh, VinFast Hà Tĩnh và Nhiệt điện Vũng Áng II đóng góp 5.198,6 tỷ đồng, tương đương khoảng 80% tổng số thu của địa bàn.

Trong đó, Formosa Hà Tĩnh đóng góp 3.843,6 tỷ đồng, chiếm 59% tổng thu và tăng 19,5% so với cùng kỳ. VinFast Hà Tĩnh đóng góp 929,8 tỷ đồng, chiếm 14,34%; Nhiệt điện Vũng Áng II đóng góp 425,2 tỷ đồng, chiếm 6,6%.

Hải quan khu vực XI chủ động theo sát các dự án FDI và những ngành sản xuất mới. Ảnh: Phan Trâm

Cơ cấu này giúp giải thích vì sao biến động nhập khẩu nguyên liệu, vật tư của một số doanh nghiệp lớn có thể tác động rõ đến số thu từng tháng. Riêng trong tháng 8, tại khu vực Vũng Áng, số thu giảm khi Formosa, Nhiệt điện Vũng Áng II và VinFast Hà Tĩnh giảm nhập khẩu phục vụ sản xuất. Lượng than nhập khẩu giảm 35,4%, phế liệu giảm 37,9%, hợp kim giảm 57,5%, linh kiện ô tô giảm 9,5% và nguyên liệu sản xuất pin giảm 30,4%.

Ở chiều ngược lại, những dòng hàng mới phát sinh đã tạo thêm dư địa cho nguồn thu. Tại cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, lượng nước giải khát nhập khẩu tăng giúp số thu tháng 8 tăng 18% so với tháng 7. Theo báo cáo, chỉ trong 2 tháng, nhóm hàng nước giải khát đã mang lại khoảng 93 tỷ đồng tiền thuế.

Đây cũng là một trong những điểm đáng chú ý trong cách tổ chức quản lý nguồn thu của Hải quan khu vực XI là không chỉ tập trung vào những khoản thu lớn đã hình thành, mà phải nhận diện những dòng hàng đang tăng trưởng để đưa vào diện theo dõi, dự báo và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện thủ tục thuận lợi.

Ghi nhận tại địa bàn tỉnh Nghệ An, động lực tăng thu có phần đa dạng hơn khi gắn với sự gia tăng mạnh của kim ngạch xuất nhập khẩu và sự xuất hiện của các nhóm hàng có khả năng tạo số thu lớn. Báo cáo của Hải quan khu vực XI xác định các nhóm hàng như điện, năng lượng, thép, dăm gỗ có đóng góp đáng kể vào tăng trưởng nguồn thu. Tại Hải quan Vinh, số thu tăng nhờ doanh nghiệp ưu tiên Hoa Sen; tại Hải quan cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn, nguồn thu tăng cùng với lượng điện, năng lượng nhập khẩu.

Trong khi đó, sự suy giảm ở một số địa bàn cũng cho thấy nguồn thu phụ thuộc trực tiếp vào diễn biến từng dòng hàng. Số thu tại Hải quan cửa khẩu cảng Cửa Lò giảm do lượng thép nhập khẩu và dăm gỗ xuất khẩu giảm; tại Hải quan cửa khẩu Thanh Thủy, số thu giảm do lượng điện nhập khẩu giảm. Điều này đòi hỏi công tác dự báo phải được thực hiện thường xuyên thay vì chỉ căn cứ vào kết quả thu của những tháng trước.

Đại diện lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực XI cho biết, đơn vị đang quản lý một địa bàn có quy mô giao thương lớn, với cơ cấu hàng hóa và doanh nghiệp khá khác biệt. Việc số thu đến ngày 14/9 đạt 8.984,37 tỷ đồng cho thấy hiệu quả của việc gắn quản lý thu với diễn biến thực tế của hoạt động xuất nhập khẩu.

Trong bối cảnh nguồn thu truyền thống có thể biến động theo chu kỳ sản xuất và thị trường, việc theo sát doanh nghiệp, đặc biệt là các dự án FDI và những ngành sản xuất mới, giúp Hải quan khu vực XI chủ động hơn trong dự báo. Cùng với đó, các biện pháp quản lý rủi ro, kiểm soát trị giá, mã số, chính sách thuế và kiểm tra sau thông quan được triển khai để bảo đảm thu đúng, thu đủ, chống thất thu, đồng thời không tạo thêm chi phí tuân thủ không cần thiết cho doanh nghiệp, ông Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh.

Từ góc độ quản lý nguồn thu, nhiệm vụ trong những tháng cuối năm không chỉ là gia tăng số thu, mà quan trọng hơn là tiếp tục kiểm soát chắc những nguồn thu hiện hữu, chủ động nhận diện dòng hàng mới và duy trì môi trường thông quan thuận lợi.

Với quy mô kim ngạch 13,16 tỷ USD và mạng lưới trải rộng trên địa bàn Hà Tĩnh, Nghệ An, Hải quan khu vực XI đang có cơ sở để tiếp tục khai thác nguồn thu từ hoạt động xuất nhập khẩu theo hướng quản lý chặt ở những khâu có rủi ro, đồng hành ở những khâu cần tạo thuận lợi và dự báo nguồn thu trên cơ sở dữ liệu thực tế của từng doanh nghiệp, mặt hàng và địa bàn.