Đưa sản phẩm làng nghề lên sàn - đón đầu xu thế xuất khẩu số

Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng mây tre, cói, thảm của Việt Nam đạt hơn 804 triệu USD.

“Xuất khẩu số” - con đường sống còn của làng nghề Việt

Khi xu hướng tiêu dùng toàn cầu thay đổi, TMĐT trở thành “tấm vé” để hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam vươn ra thế giới. Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), kim ngạch xuất khẩu của các mặt hàng truyền thống từ làng nghề Việt tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây.

Đến hết năm 2024, kim ngạch xuất khẩu của gỗ và các sản phẩm gỗ đạt hơn 16.282 triệu USD, tăng 20,9% so với năm 2023. Gốm sứ xuất khẩu thu về hơn 674 triệu USD, tăng 9%. Các sản phẩm thủy tinh đạt 1,18 tỷ USD, tăng tới 42,49%. Riêng nhóm hàng mây tre, cói, thảm đạt hơn 804 triệu USD, tăng 9,66%.

Tổng kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ trong năm 2025 dự kiến đạt 2 tỷ USD, với thị trường trải rộng khắp 163 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, Mỹ dẫn đầu với 35% tổng kim ngạch, tiếp đến là Nhật Bản, châu Âu và các thị trường mới nổi như Nga, Hàn Quốc, Úc, Đài Loan...

Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho biết, các đơn hàng theo hình thức ODM (thiết kế gốc) và OEM (sản xuất theo đơn đặt hàng) đang có xu hướng tăng mạnh, với yêu cầu cao về mẫu mã, chất lượng, khả năng giao hàng đúng hạn và đặc biệt là yếu tố trách nhiệm xã hội trong sản xuất.

“Thị trường xuất khẩu có xu hướng chuộng các sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường, mang yếu tố văn hóa bản địa. Các sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu thường đến từ các làng nghề có truyền thống lâu đời như Bát Tràng (gốm), Vạn Phúc (lụa), Phú Vinh (mây tre đan), Đồng Kỵ (gỗ mỹ nghệ)…”, bà Yến chia sẻ.

Thực tế cho thấy, sản phẩm thủ công mỹ nghệ đang trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn. Chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề giai đoạn 2021-2030 đặt mục tiêu đến năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công từ làng nghề đạt 4 tỷ USD và đến năm 2030 là 6 tỷ USD.

Theo thống kê và đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc thực hiện Nghị định số 52/2018/NĐ-CP và Quyết định số 801/QĐ-TTg đã góp phần tích cực thay đổi bộ mặt làng nghề, tạo sinh kế bền vững và thúc đẩy xuất khẩu.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh hiện nay, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách là cần thiết để làng nghề có thể hòa nhịp với nền kinh tế số và tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới như EVFTA, CPTPP.

Các ngành nghề nông thôn trong giai đoạn mới cần phát triển theo hướng xanh hơn, số hơn, vươn xa hơn. “Xuất khẩu số” là xu hướng tất yếu, con đường sống còn của làng nghề Việt Nam trong tương lai.

Xây dựng “gian hàng quốc gia” trên sàn TMĐT

Để bắt nhịp xu thế kinh tế số hiện nay, đưa làng nghề tham gia vào TMĐT quốc tế là yêu cầu cấp bách. Nhiều chuyên gia đồng thuận rằng, cần nhanh chóng xây dựng “gian hàng quốc gia” trên các sàn TMĐT quốc tế như Amazon, Alibaba, Etsy, để định vị thương hiệu và mở rộng kênh tiêu thụ toàn cầu cho hàng thủ công mỹ nghệ, sản phẩm làng nghề Việt Nam.

TS Khúc Đại Long (Khoa Marketing, Đại học Thương mại) cho rằng, thời gian tới, cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, làng nghề chuyển đổi số; tham gia triển lãm số và ứng dụng công nghệ để tái hiện, giới thiệu không gian làng nghề đến khách hàng quốc tế; tăng cường marketing, bán hàng trên các nền tảng livestream, mạng xã hội, sàn TMĐT.

Theo ông Long, việc đưa sản phẩm thủ công mỹ nghệ của các làng nghề Việt Nam lên nền tảng số không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu cấp thiết, nếu muốn tiếp cận các thị trường lớn.

Xây dựng “gian hàng quốc gia” trên các sàn TMĐT quốc tế như Amazon, Alibaba, Etsy… không chỉ là bước đi chiến lược mà còn là cách khẳng định thương hiệu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.

"Xây dựng “gian hàng quốc gia” không thể chỉ do doanh nghiệp tự thân vận động, mà cần phối hợp đồng bộ từ chính sách Nhà nước, sự vào cuộc của các hiệp hội ngành hàng, sự hỗ trợ từ các sàn TMĐT và sự chủ động của cộng đồng làng nghề”, ông Long cho hay.

Sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và công nghệ hiện đại sẽ là chìa khóa giúp làng nghề Việt giữ được bản sắc, đồng thời chinh phục người tiêu dùng toàn cầu bằng chính đặc sản văn hóa của mình.

Tuy nhiên, để làm được điều này, theo TS Khúc Đại Long, các làng nghề cũng cần nâng cao nhận thức về TMĐT, đầu tư cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, đồng thời tích cực tiếp cận các công cụ bán hàng hiện đại như livestream, quảng cáo số, phân tích dữ liệu khách hàng…

Đặc biệt, để tận dụng hiệu quả các FTA, sản phẩm của các làng nghề cũng cần phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường…

“Thị trường toàn cầu đang rộng mở, người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng sản phẩm có yếu tố văn hóa, thân thiện với môi trường. Làng nghề Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội, nếu không nhanh chóng chuyển mình, tận dụng TMĐT, khó có thể bắt kịp với nhịp điệu mới của kinh tế toàn cầu”, ông Long nhấn mạnh.