 |
| Trong giai đoạn 2022-2025, Cục Thuế đã thực hiện rà soát 2.519 trường hợp kê khai hoạt động chuyển nhượng vốn. |
Những thương vụ lớn và bài toán chống thất thu
Trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập sâu rộng, hoạt động đầu tư, mua bán, sáp nhập doanh nghiệp diễn ra ngày càng đa dạng, kéo theo nhiều giao dịch chuyển nhượng vốn xuyên biên giới, làm gia tăng thách thức đối với công tác quản lý thuế.
Ban Kiểm tra cho biết, bên cạnh các hành vi vi phạm về kê khai, hóa đơn, chuyển giá, việc lập doanh nghiệp trung gian tại nước ngoài để thực hiện chuyển nhượng vốn hoặc chuyển lợi nhuận ra nước ngoài cũng là một trong những hoạt động có thể gây thất thu ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh.
Cơ quan Thuế xác định đây lĩnh vực có rủi ro cao về thuế, cần chủ động nắm bắt thông tin, kiểm tra và hướng dẫn cơ quan Thuế địa phương tăng cường quản lý.
Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều thương vụ chuyển nhượng vốn quy mô lớn đã phát sinh nghĩa vụ thuế đáng kể tại Việt Nam.
Một số trường hợp điển hình được cơ quan Thuế viện dẫn như trường hợp Metro Đức sở hữu Công ty TNHH Metro Việt Nam và thực hiện chuyển nhượng vốn cho đối tác Thái Lan năm 2015; Tập đoàn Casino của Pháp, thực hiện chuyển nhượng Big C Việt Nam cho Central Group của Thái Lan năm 2016; Tập đoàn LefargeHolcim của Thụy Sỹ chuyển nhượng vốn tại Công ty Xi măng Holcim Việt Nam cho Tập đoàn Siam City Cement của Thái Lan năm 2017… với số thuế thu ngân sách hàng nghìn tỷ đồng.
Đáng chú ý, năm 2025, Công ty Coca-Cola Việt Nam kê khai và đề nghị miễn số thuế thu nhập doanh nghiệp 2.924 tỷ đồng liên quan giao dịch chuyển nhượng cổ phần trong hệ thống Coca-Cola. Qua rà soát hồ sơ và kiểm tra, cơ quan Thuế xác định không được áp dụng miễn thuế theo Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa Việt Nam và Nhật Bản; đồng thời tiến hành truy thu, phạt và tính tiền chậm nộp gần 4.500 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước.
Từ thực tiễn này, Ban Kiểm tra nhận định, hoạt động chuyển nhượng vốn của các doanh nghiệp nước ngoài, dù trực tiếp hay gián tiếp, đều tiềm ẩn rủi ro gây thất thu ngân sách nhà nước. Vì vậy, việc chủ động nắm bắt thông tin, phân tích hồ sơ, kiểm tra tính phù hợp của việc áp dụng hiệp định thuế là yêu cầu quan trọng, nhằm bảo đảm thu đúng, thu đủ và ngăn ngừa kịp thời các hành vi lợi dụng chính sách để giảm nghĩa vụ thuế.
Mở rộng diện rà soát chuyển nhượng vốn gián tiếp
Trên cơ sở kết quả triển khai trong các năm qua, ngay từ tháng 1/2026, Cục Thuế đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý thuế, chống thất thu ngân sách nhà nước.
Đối với hoạt động chuyển nhượng vốn gián tiếp, Cục Thuế đã thực hiện rà soát 2.519 trường hợp kê khai hoạt động chuyển nhượng vốn từ năm 2022 đến năm 2025. Trong đó, cơ quan Thuế tập trung phân tích các trường hợp có hoạt động chuyển nhượng vốn gián tiếp, đặc biệt là 82 trường hợp có doanh thu chuyển nhượng trên 1.000 tỷ đồng và 93 trường hợp đề nghị miễn, giảm theo Hiệp định.
Đây là nhóm hồ sơ cần được phân tích kỹ bởi giao dịch chuyển nhượng vốn gián tiếp thường có cấu trúc phức tạp, liên quan đến nhiều pháp nhân, nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ và có thể phát sinh tranh luận về quyền đánh thuế.
Trong các trường hợp doanh nghiệp đề nghị miễn, giảm theo Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, việc xác định bản chất giao dịch, điều kiện hưởng ưu đãi và nghĩa vụ kê khai tại Việt Nam có ý nghĩa quyết định đối với số thu ngân sách.
Ban Kiểm tra cho rằng, trong bối cảnh các giao dịch liên kết, chuyển nhượng vốn và hoạt động xuyên biên giới ngày càng phức tạp, công tác kiểm tra thuế cần dựa vào phân tích dữ liệu, phối hợp liên ngành và nhận diện rủi ro từ sớm.
Theo đó, để bám sát việc thực hiện công tác kiểm tra thuế tại cơ quan Thuế các cấp, Cục Thuế đã chủ động rà soát, lập kế hoạch kiểm tra tại 9 tỉnh, thành phố có số lượng doanh nghiệp và số thu lớn nhất cả nước, đồng thời thực hiện tập huấn, chỉ đạo, bám sát kế hoạch triển khai đối với từng chuyên đề chống thất thu ngân sách, chống chuyển giá. Trên cơ sở đó, đến năm 2027 sẽ triển khai lập kế hoạch kiểm tra và giám sát việc triển khai thực hiện kế hoạch kiểm tra của đối với toàn bộ 34 Thuế tỉnh, thành phố.
Trường hợp qua kiểm tra phát hiện doanh nghiệp có vi phạm pháp luật về thuế và có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan công an để điều tra, xử lý theo đúng quy định pháp luật.
Có thể thấy, từ các thương vụ chuyển nhượng vốn quy mô lớn đã được xử lý đến việc rà soát hàng nghìn hồ sơ trong giai đoạn 2022-2025, công tác quản lý thuế đối với chuyển nhượng vốn đang chuyển mạnh từ xử lý sau phát sinh sang chủ động nhận diện rủi ro. Đây là hướng đi cần thiết để bảo vệ nguồn thu ngân sách, nâng cao tính tuân thủ của người nộp thuế và góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, công bằng hơn.
