Chuyển đổi số thực chất sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng suất

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đánh giá cao sáng kiến tổ chức Diễn đàn thường niên về chính sách thuế, hải quan do Tạp chí Kinh tế - Tài chính phối hợp với Cục Thuế và Cục Hải quan thực hiện.

Lấy hiệu quả thực tế và sự phát triển của doanh nghiệp làm thước đo cải cách

Ngày 8/10/2026, tại Hà Nội, Tạp chí Kinh tế - Tài chính phối hợp với Cục Thuế và Cục Hải quan (Bộ Tài chính) tổ chức Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số”.

Diễn đàn tập trung trao đổi những kết quả cải cách, hiện đại hóa công tác quản lý thuế, hải quan; đồng thời thảo luận các giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi số, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhấn mạnh, thời gian qua, ngành Tài chính, trong đó có ngành Thuế và ngành Hải quan, đã có nhiều nỗ lực trong cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa phương thức quản lý và đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số là yêu cầu rất cao, đòi hỏi sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Trong bối cảnh đó, yêu cầu phát triển đất nước tiếp tục đặt ra những nhiệm vụ cao hơn đối với ngành Tài chính, đặc biệt là ngành Thuế và ngành Hải quan.

Đối với lĩnh vực thuế, công tác quản lý đang chuyển mạnh từ phương thức truyền thống sang quản lý hiện đại, dựa trên dữ liệu, công nghệ và mức độ tuân thủ của người nộp thuế. Chính sách thuế không chỉ nhằm bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước mà ngày càng được sử dụng như một công cụ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy đầu tư, đổi mới sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực hải quan, quá trình cải cách, hiện đại hóa được triển khai liên tục nhằm tạo thuận lợi thương mại, nâng cao hiệu quả quản lý thông qua đơn giản hóa quy trình, thủ tục và ứng dụng công nghệ.

“Với tinh thần lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, ngành Thuế và Hải quan đang nỗ lực tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, hành động quyết liệt hơn nữa, lấy hiệu quả thực tế và sự phát triển của doanh nghiệp làm một trong những thước đo quan trọng của công tác quản lý”, Thứ trưởng Trần Quốc Phương nhấn mạnh.

Tại Diễn đàn, tham luận từ các đại diện đến từ cơ quan quản lý nhà nước đã cho thấy kết quả chuyển đổi số của ngành Thuế, ngành Hải quan đã chuyển dịch từ cải cách từng thủ tục riêng lẻ sang đổi mới phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, kết nối và tự động hóa. Đây là những chuyển biến mạnh mẽ góp phần giảm thời gian, chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Thuế và Hải quan đẩy mạnh kết nối dữ liệu, giảm chi phí tuân thủ

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, cải cách thủ tục hành chính luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong quá trình hiện đại hóa ngành Thuế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành Thuế tập trung rà soát hệ thống quy định, thành phần hồ sơ và trình tự giải quyết; cắt giảm giấy tờ không cần thiết, đồng thời tăng cường khai thác dữ liệu dùng chung từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh VNeID và Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Đến nay, ngành Thuế đã hoàn thành mục tiêu cắt giảm tối thiểu 50% chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết thủ tục hành chính so với trước đây.

Kết quả khảo sát công bố ngày 5/3/2026 với sự tham gia của 228.651 người nộp thuế tại 34 tỉnh, thành phố cho thấy mức độ hài lòng chung đối với sự phục vụ của ngành Thuế đạt 92,3%.

Phiên thảo luận 2 diễn ra với chủ đề: “Chuyển đổi số trong lĩnh vực thuế, hải quan - giảm chi phí tuân thủ của người dân, doanh nghiệp”.

Phó Cục trưởng Mai Sơn khẳng định, mục tiêu cuối cùng của cải cách thủ tục hành chính và hoàn thiện chính sách không phải là tạo thêm hệ thống, quy trình hay quy định mới, mà là làm cho việc thực hiện nghĩa vụ thuế đơn giản hơn, thuận tiện hơn, minh bạch hơn và dễ tuân thủ hơn.

Cùng với cải cách thủ tục, ngành Thuế đang thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo và khai thác dữ liệu để nâng cao chất lượng phục vụ. Bà Trần Thị Xuân, đại diện Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hóa, Cục Thuế cho biết, cơ quan Thuế đang tập trung nâng cao năng lực hạ tầng kỹ thuật, làm sạch, đối soát và đồng bộ dữ liệu, đồng thời tăng cường hỗ trợ người nộp thuế trên môi trường số.

Từ ngày 5/10/2026, Cục Thuế chính thức đưa vào vận hành chức năng hỏi đáp chính sách pháp luật thuế trên hệ thống Chatbot AI - Hỗ trợ người nộp thuế, tích hợp trên ứng dụng eTax Mobile và Cổng Dịch vụ công ngành Thuế.

Hệ thống hoạt động 24/7, tiếp nhận câu hỏi bằng tiếng Việt và tiếng Anh, thông qua văn bản hoặc giọng nói; đồng thời cung cấp câu trả lời có trích dẫn căn cứ pháp lý để người nộp thuế tra cứu.

Đáng chú ý, việc kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử với cơ sở dữ liệu quản lý thuế đã cho phép hệ thống tự động tổng hợp, lập sẵn tờ khai thuế cho hộ kinh doanh. Người nộp thuế chỉ cần kiểm tra, rà soát thông tin và thực hiện thao tác nộp. Chuyển đổi số không chỉ tạo thuận tiện mà còn làm thay đổi phương thức quản lý, chuyển từ xử lý thủ công sang quản lý dựa chủ yếu vào dữ liệu.

Đối với ngành Hải quan, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng nhấn mạnh ba trụ cột trọng tâm trong đổi mới quản lý gồm hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và tạo thuận lợi thương mại, với định hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Trong quý III/2026, ngành Hải quan đã thực hiện cắt giảm, đơn giản hóa 35/39 thủ tục hành chính theo kế hoạch và thêm 13 thủ tục ngoài kế hoạch, đạt 123,1% kế hoạch. Đồng thời, hoàn thành phương án cắt giảm đối với 16/16 điều kiện kinh doanh.

Cải cách thủ tục được triển khai đồng thời với đổi mới phương thức kiểm tra, kiểm soát dựa trên mức độ tuân thủ và rủi ro của doanh nghiệp. Trong thời gian từ ngày 15/6 đến 14/9/2026, hệ thống hải quan đã xử lý hơn 5,95 triệu tờ khai, trong đó luồng Xanh chiếm 71,54%, luồng Vàng 26,38% và luồng Đỏ 2,08%.

Ở góc độ chuyển đổi số chuyên sâu, ông Trần Quốc Định, Phó Trưởng ban thường trực Ban Đổi mới và Chiến lược hải quan, Cục Hải quan cho biết, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, kiểm soát quyền truy cập và tăng cường chia sẻ dữ liệu là những nhiệm vụ quan trọng của Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số. Ngành Hải quan đang nghiên cứu, thử nghiệm các ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ nghiệp vụ, như chatbot, nhận diện tên hàng, phân loại mã số HS và phân tích hình ảnh. Mô hình hướng tới tiếp nhận, kiểm tra tập trung tại một đầu mối, hạn chế giấy tờ và tiếp xúc trực tiếp, đồng thời tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu, mức độ tuân thủ và rủi ro.

Hiện, mô hình thông quan tập trung được thí điểm từ ngày 1/6/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III đã bước đầu mang lại kết quả tích cực, thời gian thông quan bình quân giảm khoảng 12% so với tháng 5/2026 và 14% so với quý I/2026.

Những kết quả từ ngành Thuế và ngành Hải quan cho thấy điểm chung trong định hướng cải cách là chuyển từ số hóa từng thủ tục sang tái thiết kế quy trình, khai thác dữ liệu và nâng cao hiệu quả phục vụ. Đây cũng là nền tảng để thúc đẩy kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp, tiến tới hình thành hệ sinh thái thương mại số liên thông, trong đó dữ liệu được kế thừa và tái sử dụng thay vì phải khai báo nhiều lần.

“Một lần khai báo - Nhiều lần sử dụng”: Chuyển đổi số để tạo ra nhiều giá trị hơn

Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp Doanh nghiệp số, Tổng Công ty Viễn thông Viettel khẳng định các doanh nghiệp công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc đồng hành cùng cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp triển khai các giải pháp kết nối, liên thông dữ liệu, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, với kinh nghiệm thực tiễn đồng hành cùng Chính phủ, các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp, Viettel có lợi thế khi đồng thời làm chủ hạ tầng viễn thông, hạ tầng số, nền tảng dữ liệu và các giải pháp công nghệ số chuyên sâu. Đây là cơ sở để Viettel xây dựng hệ sinh thái kết nối xuyên suốt, an toàn và hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp.

Đại diện Viettel cho rằng, một hệ sinh thái số thực sự hiệu quả phải tạo lập được chuỗi liên thông dữ liệu khép kín, trong đó dữ liệu được khởi tạo từ một khâu nghiệp vụ sẽ tiếp tục được kế thừa, tái sử dụng ở các khâu tiếp theo, hiện thực hóa mục tiêu “Một lần khai báo - Nhiều lần sử dụng; Một dữ liệu - Nhiều giá trị”.

Với các hệ thống vận hành độc lập, doanh nghiệp phải nhập lại thông tin nhiều lần, gây lãng phí nguồn lực, kéo dài thời gian xử lý và tiềm ẩn nguy cơ sai sót. Ngược lại, khi dữ liệu được liên thông, thông tin từ giao dịch ban đầu có thể tiếp tục phục vụ lập hợp đồng điện tử, hoàn thiện hồ sơ đơn hàng, phát hành hóa đơn điện tử, kê khai thuế, thực hiện thủ tục hải quan, điều phối logistics và quản lý công nợ.

Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp Doanh nghiệp số, Tổng công ty Viễn thông Viettel - Chi nhánh Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội tham gia trao đổi tại Phiên thảo luận số 2.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Viettel tiếp cận hệ sinh thái số liên thông toàn diện với 4 lớp giải pháp trọng tâm, gồm giao dịch số; tài chính, kế toán; quản trị doanh nghiệp chuyên sâu; và kết nối với cơ quan quản lý cùng hệ sinh thái mở.

Trong đó, Viettel cung cấp các giải pháp hợp đồng điện tử vContract, chữ ký số MySign, hóa đơn điện tử vInvoice, nền tảng kế toán Tendoo cùng hệ sinh thái các giải pháp quản trị doanh nghiệp. Các giải pháp này hướng tới số hóa đồng bộ hoạt động giao dịch, tài chính, kế toán, quản trị và tạo điều kiện kết nối dữ liệu an toàn với các hệ thống bên ngoài.

Đặc biệt, lớp kết nối với cơ quan quản lý và hệ sinh thái mở được xây dựng trên nguyên tắc “Đúng dữ liệu - Đúng thẩm quyền - Đúng mục đích sử dụng”, giúp các hệ thống hóa đơn, thuế, bảo hiểm, logistics, hải quan và nền tảng doanh nghiệp có khả năng trao đổi dữ liệu theo phương thức tích hợp, chia sẻ và liên thông chuẩn hóa.

Theo Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, để thực hiện được yêu cầu này, doanh nghiệp công nghệ không chỉ đóng vai trò cung cấp phần mềm mà phải trở thành đơn vị tích hợp hệ sinh thái, am hiểu nghiệp vụ của từng loại hình doanh nghiệp cũng như các quy định, chuẩn mực quản lý của cơ quan nhà nước, từ đó xây dựng các hệ thống kết nối tương thích và an toàn. “Đây cũng là vai trò Viettel tự tin đảm nhận nhờ năng lực toàn diện từ hạ tầng kết nối, nền tảng dữ liệu đến chuỗi giải pháp số dành cho doanh nghiệp” – Đại diện Viettel khẳng định.

Về định hướng hợp tác cùng ngành Thuế, ngành Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp trong thời gian tới, Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình cho biết, Viettel xác định 3 cấp độ đồng hành chiến lược. Trước hết là kết nối hạ tầng an toàn, thông suốt, hỗ trợ các hệ thống và các bên liên quan kết nối nhanh chóng, ổn định, bảo mật cao.

Tiếp đến là tối ưu hóa dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thông qua chuyển dịch dữ liệu lên nền tảng điện toán đám mây, ứng dụng Big Data và AI để phân tích, dự báo luồng hàng, hỗ trợ công tác quản trị và ra quyết định kinh doanh.

Cấp độ thứ ba là bảo mật và an toàn dữ liệu toàn diện, xây dựng năng lực bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời giao dịch, từ thu thập, truyền dẫn, lưu trữ đến khai thác và chia sẻ.

Mục tiêu cốt lõi của mô hình này là hiện thực hóa tinh thần “Một lần khai báo - Nhiều lần sử dụng”, giúp doanh nghiệp tiết giảm thời gian xử lý thủ tục, hạ thấp chi phí tuân thủ và có nguồn dữ liệu chính xác phục vụ điều hành.

Đại diện Viettel khẳng định, doanh nghiệp mong muốn hợp tác chặt chẽ cùng ngành Thuế, ngành Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp để xây dựng môi trường kinh doanh số tin cậy, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, thương mại xuyên biên giới, hướng tới việc chữ ký số và thông điệp dữ liệu được công nhận lẫn nhau giữa các quốc gia, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và giao dịch.

Theo Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, việc kết nối dữ liệu giữa ngành Thuế, ngành Hải quan và doanh nghiệp là nền móng quan trọng để hình thành hệ sinh thái thương mại số. Trong hệ sinh thái đó, dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn trở thành tài sản quốc gia, nguồn lực giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Đây cũng là định hướng chiến lược của Viettel trong phát triển hạ tầng số: không chỉ tạo nền móng cho chuyển đổi số mà còn góp phần nâng cao năng suất, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững trong nền kinh tế số.