 | |
|
Theo đánh giá của Cục Thuế, rủi ro về thuế thường phát sinh thông qua việc xác định giá giao dịch đối với hàng hóa, dịch vụ, tài sản hữu hình và vô hình không theo nguyên tắc giao dịch độc lập. Các doanh nghiệp có thể lợi dụng chi phí bản quyền, chi phí quản lý, lãi vay và các giao dịch tài chính nội bộ để dịch chuyển lợi nhuận sang các vùng lãnh thổ có thuế suất thấp, từ đó làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp tại Việt Nam,.
Đặc biệt, trong kỷ nguyên kinh tế số, các giao dịch xuyên biên giới ngày càng gia tăng, tạo ra những kẽ hở mới cho việc tránh thuế. Điều này đòi hỏi một hành lang pháp lý đủ mạnh và sự giám sát chặt chẽ từ phía cơ quan quản lý.
Để đối phó với các thủ đoạn này, Cục Thuế đã chủ động tham mưu hoàn thiện khung pháp lý về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Các nỗ lực này không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trong nước mà còn để phù hợp với các thông lệ quốc tế và cam kết của Việt Nam về chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu (BEPS), báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR), và thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA).
Đáng chú ý, ngành Thuế đang khẩn trương xây dựng dự thảo Nghị định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết để đồng bộ với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Song song với đó, việc đào tạo đội ngũ công chức chuyên sâu về giá chuyển nhượng và khai thác cơ sở dữ liệu thương mại cũng được đẩy mạnh để tăng cường hiệu quả thực thi.
Với những nỗ lực quyết liệt của ngành Thuế nên đã mang lại những kết quả đáng ghi nhận. Trong giai đoạn 2021–2025, toàn ngành Thuế đã thực hiện thanh tra, kiểm tra tại 5.083 doanh nghiệp có giao dịch liên kết. Qua đó, đã truy thu, truy hoàn và xử phạt lên tới 12.195 tỷ đồng; giảm lỗ 97.502 tỷ đồng; giảm khấu trừ 450 tỷ đồng và điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế thêm 41.421 tỷ đồng.
Đà tăng cường quản lý này tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Chỉ trong 4 tháng đầu năm, ngành Thuế đã kiểm tra 36 doanh nghiệp có hoạt động giao dịch liên kết, thực hiện truy thu và phạt 457,3 tỷ đồng. Đặc biệt, công tác xác định lại giá thị trường đối với các giao dịch này đã giúp điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế hơn 1.143 tỷ đồng. Những con số này không chỉ đóng góp trực tiếp vào ngân sách nhà nước mà còn có tác dụng răn đe, nâng cao tính tuân thủ của cộng đồng doanh nghiệp.
Trong thời gian tới, cơ quan Thuế sẽ tập trung kiểm tra các doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao. Đó là các đơn vị có giao dịch liên kết giá trị lớn; giao dịch với các bên tại quốc gia có thuế suất thấp; hoặc các doanh nghiệp báo lỗ nhiều năm nhưng vẫn liên tục mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh. Các khoản chi phí dịch vụ nội bộ, lãi vay và tài sản vô hình cũng sẽ bị giám sát chặt chẽ để phát hiện các dấu hiệu dịch chuyển lợi nhuận.
Chiến lược dài hạn của ngành Thuế là đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông với các bộ ngành như ngân hàng, hải quan, công an và các cơ quan thuế quốc tế. Việc triển khai hiệu quả các chuẩn mực về thuế tối thiểu toàn cầu và các công cụ chống xói mòn cơ sở thuế sẽ là chìa khóa để bảo vệ quyền đánh thuế của Việt Nam,.
Mục tiêu cuối cùng của những biện pháp này không chỉ là chống thất thu ngân sách mà còn nhằm tạo dựng một môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng giữa các khu vực kinh tế, khẳng định uy tín của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư chân chính.
