Vận chuyển hàng cấm núp bóng tạm nhập tái xuất sẽ không còn đất sống?

Siết lại là giải pháp tối ưu

Theo đó, dự thảo nghị định thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP đang được xây dựng theo hướng hàng tạm nhập - tái xuất được lưu tại Việt Nam không quá 60 ngày, kể từ ngày hoàn thành thủ tục hải quan tạm nhập. Trường hợp cần kéo dài thời hạn, chỉ được gia hạn không quá 2 lần với mỗi lần không quá 30 ngày, thay vì để DN kéo dài vô thời hạn như trước đây.

Quá thời hạn nêu trên, thương nhân phải tái xuất hàng hóa ra khỏi Việt Nam hoặc tiêu hủy và chịu trách nhiệm tiêu hủy.

Thứ hai, dự thảo nghị định thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP yêu cầu hàng hóa tạm nhập - tái xuất chỉ được vận chuyển qua cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính. Việc qua cửa khẩu phụ hoặc lối mở chỉ được phép nếu có quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Đây là bước đi mạnh tay nhằm giảm đường tiểu ngạch, vốn là “điểm nóng” buôn lậu, hàng giả.

Hàng hóa thông quan qua đường chuyên dụng vận tải cửa khẩu Chi Ma. Ảnh: H.Nụ

Đồng thời, dự thảo nghị định thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP cũng bổ sung yêu cầu giấy phép cho những mặt hàng nhạy cảm, bị cấm hoặc thuộc diện quản lý đặc biệt. Với mặt hàng thông thường, DN chỉ cần thực hiện thủ tục hải quan.

Theo PGS-TS Đinh Trọng Thịnh, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển, nhiều đối tượng đã lợi dụng hình thức tạm nhập tái xuất để vận chuyển, buôn bán hàng cấm, việc dự thảo nghị định thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP đưa vào quy định này là rất cần thiết. Trong đó, siết chặt các quy định về hàng quá cảnh, đặc biệt quy định chỉ được vận chuyển qua cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính là một trong những biện pháp giảm tình trạng buôn lậu, gây thất thoát thuế cho nhà nước.

Còn theo đánh giá một số cán bộ công chức đang làm việc tại cửa khẩu, thời gian tối đa cho phép tạm nhập - tái xuất mà Bộ Công Thương đề xuất là hợp lý, bởi đã là tạm nhập thì không thể quá lâu, để tránh các rủi ro về xuất xứ. Lý giải điều này cho thấy, thời gian cho phép DN thực hiện loại hình tạm nhập - tái xuất quá lâu, rất dễ tạo điều kiện cho DN có thời gian thực hiện các công đoạn gia công, thay đổi mẫu mã, hình dáng và xuất xứ của hàng hóa. .

Cần thống nhất quy định và công tác phối hợp

Dưới góc độ của cơ quan quản lý, đại diện Cục Hải quan đánh giá cao những quy định mới này tại dự thảo nghị định thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP. Bởi việc áp dụng quản lý rủi ro chuỗi cung ứng và bảo vệ xuất xứ cho hàng hóa trong thời đại công nghệ thông tin là vô cùng quan trọng.

Trong đó, khi rút ngắn thời gian lưu tại Việt Nam không quá 60 ngày và bắt buộc đi qua cửa khẩu quốc tế/chính đã thu hẹp “khoảng mờ” về hành trình hàng hóa, hạn chế tình trạng chuyển cửa khẩu lòng vòng để thay đổi chứng từ.

Ngoài ra, việc áp dụng truy xuất theo lô, e-seal, giám sát qua Hệ thống quản lý hải quan tự động tại cảng biển (VASSCM) và Hệ thống Xử lý trước khi đến (PAPS) sẽ nâng tín nhiệm đối tác NK, giảm xác suất bị điều tra chống lẩn tránh và cải thiện tỷ lệ thông quan luồng Xanh ở các thị trường khó tính.

Đáng chú ý, việc DN tuân thủ nghiêm các quy định cũng được hưởng môi trường cạnh tranh công bằng; thị trường logistics và kho ngoại quan cũng trở nên minh bạch hơn, giảm rủi ro Chống rửa tiền (AML)/Quy trình Nhận biết khách hàng (KYC) trong thanh toán quốc tế.

Hải quan Quảng Ninh đẩy mạnh công tác tuyên truyền về hậu quả, tác hại của việc buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cho rằng, để “siết mà không nghẽn”, cần lưu ý việc thu hẹp cửa khẩu có thể gây nên ùn ứ tại một số cửa khẩu trọng điểm, tăng thời gian thông quan 0,5– 1,5 /ngày ở những thời gian cao điểm. Chi phí logistics biên mậu cũng có thể tăng, đặc biệt với DN nhỏ phụ thuộc thương mại biên giới.

Do đó, để bảo đảm các quy định mới được thực thi hiệu quả, đại diện Cục Hải quan nhấn mạnh cần có sự phối hợp chặt chẽ trong hoạt động giám sát giữa các cơ quan quản lý. Theo đó, tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu và công nghệ số, với hệ thống dữ liệu liên thông giữa cơ quan Hải quan (Bộ Tài chính), Bộ Công Thương, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước, đặc biệt trong quản lý kho ngoại quan, luồng tiền và chứng từ thanh toán.

Đáng chú ý, các cơ quan quản lý nhà nước cần nhanh chóng ứng dụng e-seal gắn GPS, camera AI tại cửa khẩu, hệ thống quản lý tập trung như VASSCM hay blockchain truy xuất nguồn gốc sẽ giúp theo dõi hành trình hàng hóa từ nhập đến tái xuất, đồng thời giám sát rủi ro động và cảnh báo kịp thời các lô hàng bất thường.

Đẩy mạnh công tác quản lý rủi ro trọng điểm theo hồ sơ DN, giám sát chặt những mặt hàng nhạy cảm, áp dụng cơ chế bảo lãnh để đảm bảo tái xuất đúng hạn; phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan là yếu tố then chốt như: Bộ Công Thương chủ trì chính sách, Cục Hải quan tổ chức thực thi, Công an kinh tế và Quản lý thị trường xử lý gian lận thương mại, Ngân hàng Nhà nước giám sát dòng tiền; đồng thời nên có cơ chế “một đầu mối” để tránh chồng chéo và đùn đẩy trách nhiệm.

Đặc biệt, cần tăng cường hợp tác quốc tế và minh bạch thông tin, như trao đổi dữ liệu trước khi hàng đến với cơ quan Hải quan các nước NK lớn, ký biên bản ghi nhớ về truy xuất nguồn gốc và phòng chống lẩn tránh thuế, công khai danh sách DN vi phạm để răn đe, đồng thời bảo vệ DN tuân thủ.

Song song với đó, các cơ quan quản lý cần hỗ trợ DN nắm bắt các quy định thông qua công tác tập huấn quy định mới, đầu tư hạ tầng cửa khẩu và thiết lập cơ chế phản hồi nhanh để nâng cao năng lực thực thi.