 |
| Bảo vệ tài sản trí tuệ không chỉ là bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp mà còn góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh. |
Phóng viên: Thưa ông, nhiều ý kiến cho rằng, xâm phạm quyền SHTT đã và đang trở thành thách thức lớn đối với doanh nghiệp trên môi trường số. Ông đánh giá như thế nào về mức độ nghiêm trọng của thực trạng này?
|
ThS, Luật sư Bùi Văn Đức: Có thể thấy, nếu trước đây tài sản trí tuệ chủ yếu gắn với sản phẩm hữu hình hoặc hoạt động kinh doanh truyền thống, thì hiện nay các giá trị này xuất hiện ở hầu hết các nền tảng trực tuyến, từ nhãn hiệu, hình ảnh sản phẩm, nội dung quảng cáo đến các sản phẩm số.
Đi cùng với đó là nguy cơ bị sao chép, giả mạo hoặc khai thác trái phép ngày càng gia tăng. Các hành vi vi phạm hiện nay diễn ra dưới nhiều hình thức như: sử dụng trái phép nhãn hiệu, sao chép hình ảnh sản phẩm, nội dung website, giả mạo thương hiệu để kinh doanh hoặc lợi dụng uy tín của các chủ thể quyền nhằm trục lợi.
Thực trạng này đang được phản ánh khá rõ qua các số liệu kiểm tra, xử lý vi phạm gần đây. Trong đợt cao điểm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện và xử lý 1.438 vụ việc xâm phạm quyền SHTT. Trong đó, 1.146 vụ bị xử lý hành chính, 28 vụ bị khởi tố hình sự; tổng số tiền xử phạt hơn 12,6 tỷ đồng, giá trị hàng hóa vi phạm khoảng 35,7 tỷ đồng.
Đáng chú ý, trên các nền tảng TMĐT, hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng hoặc xâm phạm quyền SHTT đã bị ngăn chặn; hơn 9.100 sản phẩm vi phạm bị gỡ bỏ khỏi các sàn giao dịch trực tuyến.
Những con số trên cho thấy, áp lực ngày càng lớn đối với công tác bảo vệ quyền SHTT trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh và môi trường TMĐT mở rộng.
Phóng viên: Khi dữ liệu số và AI ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi của nền kinh tế, các hành vi xâm phạm quyền SHTT trên môi trường mạng cũng diễn biến phức tạp hơn. Theo ông, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật SHTT năm 2025 đã có những thay đổi đáng chú ý nào để đáp ứng thực tiễn này và nâng cao hiệu quả bảo vệ tài sản trí tuệ trong thời đại số?
ThS, Luật sư Bùi Văn Đức: Điểm nổi bật là Luật sửa đổi đã cập nhật, điều chỉnh phù hợp với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và các mô hình kinh doanh mới.
Nếu như trước đây nhiều quy định được xây dựng trong bối cảnh hoạt động thương mại chủ yếu diễn ra theo phương thức truyền thống, thì hiện nay sự phát triển của TMĐT, dữ liệu số và AI đang làm thay đổi cách thức tạo ra, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật cũng phải có những điều chỉnh tương ứng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Luật SHTT năm 2025 tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến xác lập, khai thác và bảo vệ quyền SHTT, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý những vấn đề mới phát sinh trong quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số.
Một điểm đáng chú ý khác là Luật đã bước đầu đề cập đến việc xác lập quyền đối với các đối tượng được tạo ra có sự tham gia của hệ thống AI. Đây là lĩnh vực đang phát triển rất nhanh, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề pháp lý mới liên quan đến quyền sở hữu, quyền khai thác và bảo vệ thành quả sáng tạo.
Bên cạnh đó, Luật SHTT năm 2025 cũng hướng đến mục tiêu khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ, đồng thời tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, thực thi quyền SHTT. Có thể nói, những điều chỉnh này góp phần tạo nền tảng pháp lý phù hợp hơn với yêu cầu phát triển của nền kinh tế số trong giai đoạn mới.
Phóng viên: Theo ông, để các quy định mới của Luật SHTT năm 2025 thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn, đặc biệt trên môi trường số và TMĐT, cần tập trung tháo gỡ những khó khăn nào và các chủ thể liên quan cần thực hiện những giải pháp gì?
ThS, Luật sư Bùi Văn Đức: Khó khăn lớn nhất xuất phát từ chính đặc thù của môi trường số. Nếu như trong hoạt động kinh doanh truyền thống, hàng hóa, địa điểm kinh doanh hay chủ thể vi phạm tương đối rõ ràng thì trên không gian mạng, các đối tượng có thể dễ dàng thay đổi tài khoản, thay đổi thông tin gian hàng hoặc hoạt động trên nhiều nền tảng khác nhau chỉ trong thời gian ngắn.
Thậm chí, có trường hợp lợi dụng giao dịch xuyên biên giới hoặc sử dụng hạ tầng kỹ thuật đặt ở nước ngoài, khiến việc xác minh và xử lý vi phạm trở nên phức tạp hơn.
Bên cạnh đó, quyền SHTT là lĩnh vực có tính chuyên môn cao. Để xử lý một vụ việc, cần xác định rõ phạm vi quyền được bảo hộ, đối chiếu các dấu hiệu vi phạm, đánh giá mức độ xâm phạm cũng như chứng minh thiệt hại thực tế.
Trong khi đó, dữ liệu trên môi trường số có thể bị chỉnh sửa hoặc xóa bỏ rất nhanh. Nếu doanh nghiệp không kịp thời phát hiện và lưu giữ chứng cứ thì việc bảo vệ quyền lợi sẽ gặp nhiều khó khăn.
Luật SHTT năm 2025 là bước đi cần thiết, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số. Tuy nhiên, để quyền SHTT được bảo vệ hiệu quả, cần có sự tham gia đồng bộ của nhiều chủ thể. Cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi; các nền tảng TMĐT nâng cao trách nhiệm trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin vi phạm; doanh nghiệp chủ động bảo vệ tài sản trí tuệ của mình; còn người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức khi lựa chọn sản phẩm trên môi trường mạng.
Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành động lực phát triển kinh tế, bảo vệ tài sản trí tuệ không chỉ là bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp mà còn góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của TMĐT.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!
