Thanh toán không dùng tiền mặt: Giảm thiểu rủi ro, bảo đảm quyền lợi người nộp thuế

Cán bộ thuế cơ sở 2 Thuế thành phố Đà Nẵng hướng dẫn người nộp thuế sử dụng ứng dụng Etax Mobile. Ảnh: TĐN.

Hình thành thói quen minh bạch trong giao dịch

Hiện nay, khi công nghệ phát triển mạnh mẽ, thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến và mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Hình thức này giúp người mua và người bán giao dịch nhanh chóng, an toàn, đồng thời giúp cơ quan thuế và Nhà nước quản lý hiệu quả hơn, minh bạch nguồn thu và giảm rủi ro thất thu ngân sách.

Đối với người tiêu dùng, thanh toán không dùng tiền mặt thuận tiện, an toàn, nhanh chóng, giúp tiết kiệm thời gian và quản lý chi tiêu dễ dàng. Người dân có thể thanh toán tiền điện, nước, học phí, mua sắm, đặt dịch vụ… chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại, đồng thời kiểm soát các giao dịch và tài chính cá nhân minh bạch hơn.

Với doanh nghiệp và hộ kinh doanh, việc đa dạng phương thức thanh toán giúp mở rộng tập khách hàng, giảm rủi ro mất mát, thất thoát tiền mặt, đồng thời quản lý dòng tiền hiệu quả hơn. Giao dịch qua ngân hàng hoặc ví điện tử giúp các đơn vị kinh doanh chứng minh được doanh thu, chi phí hợp lệ, tránh rủi ro bị nghi ngờ gian lận hoặc bị ấn định thuế.

Còn đối với Nhà nước và cơ quan thuế, thanh toán không dùng tiền mặt giúp minh bạch hóa dòng tiền, giảm chi phí in ấn, vận chuyển, kiểm đếm, bảo quản tiền mặt, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tăng cường phòng chống tham nhũng và thúc đẩy phát triển chính phủ điện tử – nền tài chính số hiện đại.

Hiện nay, ngành Thuế đang tăng cường ứng dụng dữ liệu điện tử, kết nối hệ thống ngân hàng và hóa đơn điện tử để phát hiện, ngăn chặn các hành vi thanh toán tiền mặt bất hợp pháp. Đây là nền tảng quan trọng để quản lý thuế minh bạch, công bằng, hiệu quả và thân thiện với người dân, doanh nghiệp.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 124/CĐ-TTg về thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ, vừa qua Cục Thuế đã yêu cầu toàn ngành tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và hỗ trợ người nộp thuế thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, minh bạch hóa hoạt động, phòng ngừa rủi ro và bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho người nộp thuế.

Hiện nay, cùng với việc hướng dẫn đầy đủ quy định pháp luật về thuế, hóa đơn và thanh toán không dùng tiền mặt, giúp người nộp thuế hiểu rõ và thực hiện đúng, tránh rủi ro vi phạm pháp luật, cơ quan Thuế đẩy mạnh hỗ trợ người nộp thuế thực hiện kê khai, nộp thuế, phí, lệ phí và các dịch vụ thuế điện tử thông qua Cổng thông tin điện tử ngành Thuế, ứng dụng Etax Mobile và các phương thức thanh toán điện tử hiện đại khác.

Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế mà còn góp phần quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số ngành Tài chính.

Những rủi ro khi thanh toán bằng tiền mặt

Theo quy định của Luật Thuế TNDN 2025, Luật Thuế GTGT 2024 và Nghị định số 181/2025/NĐ-CP của Chính phủ, các khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ từ 5 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế GTGT) phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí hợp lệ hoặc được khấu trừ, hoàn thuế.

Ứng dụng Etax Mobile: cho phép nộp thuế, lệ phí trước bạ, tra cứu nghĩa vụ thuế mọi lúc, mọi nơi. Ảnh: TL.

Doanh nghiệp, hộ kinh doanh vẫn thanh toán bằng tiền mặt rất có thể đối mặt với các rủi ro. Cụ thể như không được tính chi phí hợp lệ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN; không được khấu trừ hoặc hoàn thuế GTGT đầu vào nếu không có chứng từ thanh toán điện tử hợp pháp; dễ bị nghi ngờ trốn thuế hoặc kê khai sai doanh thu, do giao dịch tiền mặt không để lại dấu vết điện tử.

Ngoài ra, doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thể gặp rủi ro về hóa đơn, chứng từ, có thể bị coi là không hợp pháp nếu không chứng minh được tính thực tế của giao dịch. Nguy cơ bị xử lý hình sự nếu có dấu hiệu gian lận, trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Theo quy định tại khoản 4, Điều 6 Luật Quản lý thuế 2019 (sửa đổi, bổ sung 2024), trốn thuế là hành vi vi phạm nghiêm trọng, bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ quan thuế có quyền ấn định thuế, truy thu và xử phạt đối với phần doanh thu, chi phí hoặc thu nhập khai sai, khai thiếu, hoặc không có chứng từ chứng minh tính trung thực, hợp pháp.

Bên cạnh đó, từ ngày 1/6/2025, theo quy định tại Nghị định số 70/2025/NĐ-CP của Chính phủ, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên, thuộc nhóm cung cấp hàng hóa, dịch vụ trực tiếp tới người tiêu dùng (như cửa hàng tạp hóa, quán ăn, nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại...) phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.

Đây là bước đi quan trọng nhằm xóa bỏ cơ chế thuế khoán, chống thất thu và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.

Nếu hộ kinh doanh cố tình chỉ nhận tiền mặt, không chấp nhận chuyển khoản, kê khai thiếu doanh thu hoặc ghi hóa đơn sai, sẽ bị xử lý nghiêm: truy thu, ấn định thuế, phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự khi có dấu hiệu trốn thuế.

Tại Tọa đàm trực tuyến với chủ đề “Thanh toán không dùng tiền mặt và hóa đơn điện tử – Xu hướng tất yếu trong thời đại công nghệ số” diễn ra mới đây, ông Ngô Đình Hùng, Phó Trưởng Thuế Thành phố Đà Nẵng cho biết, cùng với thanh toán không dùng tiền mặt, hóa đơn điện tử là mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái số của thành phố.

Thuế Thành phố Đà Nẵng đang phối hợp với các ngân hàng thương mại và tổ chức trung gian thanh toán để khuyến khích người nộp thuế, hộ kinh doanh sử dụng thanh toán điện tử trong kê khai, nộp và hoàn thuế.

Việc nộp thuế bằng hình thức điện tử cũng giúp người nộp thuế dễ dàng tra cứu, theo dõi, lưu trữ chứng từ, hạn chế sai sót và rủi ro trong quá trình nộp tiền, đồng thời góp phần xây dựng một môi trường thuế công bằng, minh bạch, thân thiện với người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ông Hùng cho biết, vẫn còn một bộ phận hộ kinh doanh nhỏ chưa nhận thức đầy đủ lợi ích của hóa đơn điện tử, còn ngại chi phí đầu tư thiết bị hoặc gặp khó trong thao tác công nghệ. Vì vậy, ngành Thuế Đà Nẵng đang triển khai nhiều chương trình miễn phí, tập huấn ngắn gọn, dễ hiểu, theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, giúp hộ kinh doanh làm quen dần với quy trình mới.

Cơ quan thuế còn phối hợp với UBND các phường, xã, các nhà cung cấp phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử để tổ chức tập huấn, hỗ trợ kỹ thuật, duy trì đường dây nóng, hộp thư điện tử, kênh Zalo nhằm giải đáp nhanh chóng mọi vướng mắc cho người nộp thuế.