Minh bạch quản lý thuế hộ kinh doanh, thúc đẩy tính tuân thủ

Minh bạch, công bằng và dễ dự báo

Chủ trương chuyển từ “thuế khoán” sang “phương pháp kê khai” là bước chuyển mang tính bản lề trong cơ chế quản lý thuế hộ kinh doanh. Thay vì ấn định, thuế tính trên doanh thu thực tế do người nộp thuế khai và cơ quan thuế xác thực trên nền tảng dữ liệu điện tử.

Đây là cốt lõi để tăng tính minh bạch mọi doanh thu, hóa đơn và giao dịch đều có thể được theo dõi, kiểm chứng, qua đó đảm bảo số thuế phải nộp tương ứng với quy mô và doanh thu của hộ kinh doanh.

Thực tế ban đầu cho thấy, sự chuyển dịch đã bắt đầu từ tháng 9/2025. Theo số liệu của cơ quan Thuế, trong tháng 9/2025 có hơn 18,5 nghìn hộ kinh doanh từ thuế khoán chuyển sang kê khai; gần 2.530 hộ chuyển lên mô hình doanh nghiệp; hơn 133 nghìn hộ đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Đáng chú ý, tỷ lệ hộ kê khai thực hiện khai, nộp thuế điện tử lên tới 98%, minh chứng cho việc công nghệ đang giúp giảm rào cản tiếp cận thủ tục.

Minh bạch quản lý thuế là điều kiện để hộ kinh doanh phát triển bền vững

Những con số kể trên cho thấy sự thay đổi tích cực đang diễn ra từng ngày, hộ kinh doanh đã từng bước tin tưởng, chủ động làm quen với phương pháp kê khai.

Minh bạch trong quản lý thuế và kê khai, nộp thuế còn đem lại lợi ích dự báo. Khi doanh thu và thuế được số hóa, cả hộ kinh doanh và cơ quan quản lý có dữ liệu đủ tin cậy để dự báo nguồn thu, lập kế hoạch tài chính và ra quyết định kinh doanh thay thế cho cách ước lượng thô ráp của mô hình khoán.

Đồng thời, mức thuế kê khai bình quân cao hơn mức khoán trung bình, phản ánh việc kê khai giúp phản ánh đúng quy mô hoạt động thực tế.

Giải pháp đồng hành và những thách thức cần xử lý

Để chuyển đổi thành công, Đề án “Chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán” của Bộ Tài chính (ban hành tại Quyết định số 3389/QĐ-BTC ngày 6/10/2025) nêu rõ 3 nhóm giải pháp trọng tâm gồm: hoàn thiện thể chế; đơn giản hóa thủ tục, phát triển dịch vụ thuế điện tử thông minh và đổi mới truyền thông, hỗ trợ trực tiếp người nộp thuế.

Việc rút gọn mẫu biểu, đưa tờ khai thông minh tự động gợi ý dữ liệu, cung cấp dịch vụ miễn phí qua cổng điện tử và ứng dụng eTax Mobile là những điểm then chốt nhằm giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh.

Cơ quan Thuế cũng đã chủ động thành lập các tổ công tác hỗ trợ tại địa phương, phối hợp với hiệp hội, doanh nghiệp cung cấp phần mềm và tổ chức tập huấn, nhằm giúp hộ kinh doanh làm quen với kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử và hệ thống quản trị cơ bản. Văn bản hướng dẫn chế độ kế toán đơn giản cũng được soạn thảo để hộ không phải thuê kế toán chuyên sâu.

Minh bạch quản lý thuế đối với hộ kinh doanh không phải là mục tiêu hành chính mà là điều kiện để hộ kinh doanh phát triển bền vững, có thu nhập minh bạch, tiếp cận dịch vụ tài chính dễ dàng và tham gia bình đẳng vào chuỗi giá trị. Với chính sách rõ ràng, hạ tầng số phù hợp và sự đồng hành thực chất của cơ quan Thuế, chuyển đổi sang kê khai có thể trở thành bước đột phá giúp hàng triệu hộ nâng cao năng lực quản trị và góp phần ổn định nguồn thu quốc gia.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn rõ rệt, điển hình là khoảng cách số khi nhiều hộ, đặc biệt ở nông thôn và vùng sâu vùng xa, thiếu thiết bị, kết nối và kỹ năng sử dụng nền tảng điện tử.

Điều này đặt ra yêu cầu cần có chính sách hỗ trợ thiết thực (hỗ trợ thiết bị đầu cuối, gói chuyển đổi số ưu đãi, đường dây hỗ trợ kỹ thuật).

Bên cạnh đó là thách thức về chi phí ban đầu để đầu tư máy POS, phần mềm bán hàng/hóa đơn điện tử. Những thách thức này có thể là rào cản đối với hộ kinh doanh siêu nhỏ, cần có cơ chế trợ giá hoặc miễn phí giai đoạn đầu.

Ngoài ra, để người dân tin rằng kê khai sẽ không đột ngột tăng tải thuế, cơ quan quản lý cần phải minh bạch lộ trình, cách tính và cam kết hỗ trợ chuyển tiếp.

Trước những thách thức vừa nêu, cần tiếp tục duy trì và đẩy mạnh gói hỗ trợ thiết bị/ứng dụng cho hộ có doanh thu thấp; đồng thời đẩy nhanh việc hoàn thiện khung pháp lý, mẫu tờ khai tối giản và tính năng “tự điền” trên tờ khai điện tử.

Cần tăng cường truyền thông rõ ràng, minh bạch về cách tính thuế và lộ trình áp dụng để tránh hoang mang đối với hộ và cá nhân kinh doanh. Tăng cường điểm hỗ trợ trực tiếp tại các phường/xã trong giai đoạn chuyển đổi. Những bước này sẽ giúp biến minh bạch thuế thành lợi thế: giảm tranh chấp, tăng nguồn thu ổn định và tạo môi trường kinh doanh công bằng cho hộ, cá nhân.

Minh bạch quản lý thuế đối với hộ kinh doanh không phải là mục tiêu hành chính mà là điều kiện để hộ kinh doanh phát triển bền vững, có thu nhập minh bạch, tiếp cận dịch vụ tài chính dễ dàng và tham gia bình đẳng vào chuỗi giá trị.

Với chính sách rõ ràng, hạ tầng số phù hợp và sự đồng hành thực chất của cơ quan Thuế, chuyển đổi sang kê khai có thể trở thành bước đột phá giúp hàng triệu hộ nâng cao năng lực quản trị và góp phần ổn định nguồn thu quốc gia.