Hải quan khu vực II: Chủ động chuyên sâu trong công tác hậu kiểm

Công tác kiểm tra sau thông quan giúp giảm áp lực thông quan tại cửa khẩu. Ảnh: T.H

Chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”

Trong lộ trình cải cách, hiện đại hóa hải quan, công tác kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) tại Chi cục Hải quan khu vực II đang ngày càng khẳng định vai trò là công cụ quản lý trọng tâm, vừa bảo đảm kiểm soát chống thất thu NSNN, vừa nâng mức độ tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp.

Ông Tống Quốc Thịnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực II cho biết, công tác KTSTQ tại đơn vị đang có sự chuyển mình mạnh mẽ theo hướng “chủ động - chuyên sâu - dựa trên dữ liệu số”, với phương châm “sàng lọc kỹ - kiểm tra trúng”.

Theo đó, hoạt động KTSTQ tập trung vào kiểm tra trọng điểm trên cơ sở phân tích rủi ro và dữ liệu lớn của ngành Hải quan, giúp sàng lọc thông tin nhanh hơn, chính xác hơn, qua đó nâng rõ chất lượng hồ sơ phân tích trước kiểm tra và hiệu quả kiểm tra thực tế.

Một điểm đáng chú ý là cách làm này giúp giảm yêu cầu doanh nghiệp phải cung cấp nhiều hồ sơ, hạn chế phát sinh thủ tục không cần thiết. Điều này cũng giúp giảm thiểu việc yêu cầu doanh nghiệp cung cấp hồ sơ, tránh phiền hà cho doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật hải quan.

Với nhiệm vụ chuyên trách, năm 2026, Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, lấy xây dựng kế hoạch chuyên đề theo phương châm “sàng lọc kỹ - kiểm tra trúng” làm trọng tâm; nội dung kiểm tra theo chuyên đề, tập trung vào các lĩnh vực, mặt hàng trọng tâm có rủi ro cao…

Đáng chú ý, Chi cục Hải quan khu vực II đang đẩy mạnh chuyển dịch từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, qua đó từng bước giảm áp lực tại cửa khẩu. Định hướng là giảm dần tỷ lệ luồng vàng, luồng đỏ ở khâu thông quan, tức giảm kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa ngay tại cửa khẩu.

Theo lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực II, công tác hậu kiểm chính là giải pháp quan trọng giúp giảm áp lực trong khâu tiền kiểm tại cửa khẩu, phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa quản lý hải quan trong giai đoạn mới.

Ứng dụng công nghệ “sàng lọc kỹ - kiểm tra trúng”

Song song với đổi mới phương thức quản lý, Chi cục Hải quan khu vực II đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và các công cụ phân tích chuyên sâu trong công tác KTSTQ.

Theo ông Tống Quốc Thịnh, hiện đơn vị đã triển khai nhiều hệ thống công nghệ thông tin hỗ trợ KTSTQ, trong đó nổi bật là Hệ thống STQ02. Đây là hệ thống khép kín, hỗ trợ toàn bộ quy trình từ thu thập, phân tích thông tin đến ban hành kết luận kiểm tra, ấn định thuế và xử phạt vi phạm hành chính (nếu có).

Cùng với đó, đơn vị cũng sử dụng các phần mềm hỗ trợ phân tích mã HS, trị giá hàng hóa, đồng thời bước đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào phục vụ công tác nhận diện dấu hiệu rủi ro, dấu hiệu vi phạm. Việc ứng dụng AI giúp việc sàng lọc doanh nghiệp trọng điểm, doanh nghiệp rủi ro cao diễn ra nhanh hơn, chính xác hơn, qua đó nâng chất lượng lựa chọn đối tượng kiểm tra.

Bên cạnh đó, thông tin rủi ro thu thập trong quá trình thực hiện nghiệp vụ KTSTQ cũng được cập nhật, chia sẻ kịp thời qua hệ thống xử lý dữ liệu của ngành Hải quan, làm cơ sở đánh giá mức độ tuân thủ, mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Từ đó, cơ quan hải quan có thể áp dụng biện pháp quản lý phù hợp, đúng đối tượng, đúng mức độ.

Đáng lưu ý, quy trình KTSTQ hiện nay không chỉ dừng ở mục tiêu phát hiện và xử lý vi phạm, mà còn chuyển mạnh sang hỗ trợ tuân thủ. Nghĩa là, thông qua hoạt động kiểm tra, doanh nghiệp được hỗ trợ nhận diện các sai sót trong khai báo, áp mã, xác định trị giá, thực hiện chính sách thuế… để chủ động khắc phục, hạn chế tái diễn vi phạm.

Cách tiếp cận này vừa giúp cơ quan Hải quan chống thất thu NSNN, vừa giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, giảm rủi ro pháp lý và từng bước hình thành văn hóa tuân thủ bền vững.

Với cách làm trách nhiệm, bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực. Tính đến hết ngày 31/3/2026, số thu NSNN qua công tác KTSTQ tại Chi cục Hải quan khu vực II đạt trên 60,6 tỷ đồng, tương đương 40,4% chỉ tiêu được giao là 150 tỷ đồng và đạt 15,9% chỉ tiêu phấn đấu 381 tỷ đồng.

Để hoàn thành nhiệm vụ năm 2026, đơn vị tiếp tục triển khai kế hoạch kiểm tra đánh giá tuân thủ pháp luật theo kế hoạch được Cục Hải quan phê duyệt; ban hành kế hoạch công tác trọng tâm, phân giao chỉ tiêu cụ thể cho từng bộ phận; đồng thời đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ KTSTQ nhằm đáp ứng yêu cầu khối lượng công việc ngày càng tăng trong bối cảnh biên chế tiếp tục tinh gọn.

Bên cạnh đó, Chi cục Hải quan khu vực II tiếp tục triển khai quyết liệt Nghị định số 167/2025/NĐ-CP của Chính phủ; tăng cường xử lý nợ thuế, nợ phạt vi phạm hành chính; rà soát, đôn đốc thu hồi nợ đọng, hạn chế nợ kéo dài sang năm. Công tác phối hợp với các đơn vị hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu và các lực lượng chức năng như Thuế, Công an, Quản lý thị trường... cũng được đẩy mạnh nhằm nâng hiệu quả đấu tranh chống gian lận thương mại.

Những kết quả này cho thấy, khi được triển khai đúng hướng, công tác kiểm tra sau thông quan không chỉ là “khâu hậu kiểm” đơn thuần, mà đang trở thành “chốt chặn” hiệu quả trong chống thất thu NSNN, đồng thời là đòn bẩy cải cách thủ tục, giúp giảm áp lực tại cửa khẩu, rút ngắn thời gian thông quan và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu phát triển ổn định, bền vững.