 |
| Hoạt động nghiệp vụ tại Hải quan khu vực X. Ảnh: Thái Bình. |
Phân luồng theo rủi ro để tạo thuận lợi thông quan
Theo Chi cục Hải quan khu vực X, 10 tháng năm 2026, đơn vị đã làm thủ tục hải quan cho 231.258 tờ khai, tăng 37% so với cùng kỳ năm 2025; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 16,47 tỷ USD, tăng 16,1%; số doanh nghiệp làm thủ tục là 717, tăng 15%.
Số tờ khai tăng nhanh hơn kim ngạch cho thấy khối lượng hồ sơ phải xử lý tăng đáng kể, đặt ra yêu cầu phân bổ nguồn lực kiểm tra phù hợp để đảm bảo tiến độ thông quan hàng hóa nhanh chóng và nâng cao hiệu quả quản lý.
Để thực hiện được đồng thời cả 2 mục tiêu nêu trên, một trong các giải pháp trọng tâm được Chi cục Hải quan khu vực X đặt ra là nâng cao hiệu quả công tác quản lý rủi ro.
Trong tổng số tờ khai trong 10 tháng, có 191.637 tờ khai luồng Xanh, 36.848 tờ khai luồng Vàng (phải kiểm tra chi tiết hồ sơ) và 2.773 tờ khai luồng Đỏ (phải kiểm tra thực tế hàng hóa).
Với khoảng 83% tờ khai được phân luồng Xanh, nên đơn vị có thể dành nguồn lực kiểm tra với những lô hàng có rủi ro cao, trong khi doanh nghiệp có điều kiện chủ động hơn về thời gian giao nhận, vận chuyển và bố trí sản xuất.
Để việc phân luồng bám sát tình hình thực tế, Chi cục thường xuyên cập nhật thông tin về doanh nghiệp, mặt hàng và dấu hiệu vi phạm. Đến hết tháng 10, đơn vị đã phê duyệt 147 hồ sơ doanh nghiệp trên hệ thống quản lý rủi ro và thiết lập 21 tiêu chí phân tích trên hệ thống thông tin tình báo hải quan VCIS.
Riêng trong tháng 10, Chi cục phê duyệt 31 hồ sơ và thiết lập 11 tiêu chí. Khi phát hiện lô hàng có rủi ro cao, bộ phận nghiệp vụ chuyển thông tin đến đơn vị hải quan đăng ký tờ khai để áp dụng biện pháp kiểm tra, giám sát, kiểm soát phù hợp.
Các nội dung được đơn vị tập trung theo dõi như nguy cơ chuyển tải bất hợp pháp, giả mạo xuất xứ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng giả...
Chi cục cũng chú trọng thu thập thông tin đối với thực phẩm, dược phẩm nhập khẩu và các mặt hàng có rủi ro cao về sở hữu trí tuệ.
Việc kịp thời phát hiện dấu hiệu rủi ro và chuyển cảnh báo đến nơi làm thủ tục giúp công chức có căn cứ xem xét từng trường hợp, nhất là khi dấu hiệu rủi ro cần được làm rõ ngay tại khâu kiểm tra hồ sơ hoặc kiểm tra thực tế hàng hóa.
Chất lượng phân luồng còn phụ thuộc vào mức độ tuân thủ của người khai hải quan. Trên địa bàn quản lý của Chi cục hiện có 17 doanh nghiệp tham gia chương trình khuyến khích tự nguyện tuân thủ pháp luật hải quan.
Qua chương trình, cơ quan Hải quan có thêm kênh trao đổi, hướng dẫn doanh nghiệp nhận diện những sai sót trong quá trình thực hiện thủ tục. Khi doanh nghiệp chủ động rà soát hồ sơ và khắc phục sai sót, cơ quan Hải quan cũng có thêm thông tin để đánh giá mức độ tuân thủ và lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp.
 |
| Biểu đồ: Thái Bình với sự hỗ trợ của AI. |
Nhận diện sớm để kiểm tra đúng trọng tâm
Đối với công tác phúc tập và kiểm tra sau thông quan, Chi cục Hải quan khu vực X đang chuyển từ tổng hợp thông tin khi rủi ro đã phát sinh sang chủ động phân tích và cảnh báo sớm.
Hướng tiếp cận này được triển khai đối với doanh nghiệp gia công, sản xuất xuất khẩu và doanh nghiệp chế xuất. Đơn vị xây dựng bộ tiêu chí và thang điểm để xếp hạng rủi ro, làm căn cứ lựa chọn đối tượng kiểm tra phù hợp. Đồng thời, Chi cục cũng xây dựng hệ thống quản lý nội bộ để lưu trữ, tra cứu và thống kê kết quả kiểm tra, phục vụ việc đối chiếu thông tin giữa các kỳ.
Lũy kế đến hết tháng 10, Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan đã hoàn thành 16 cuộc kiểm tra tại trụ sở cơ quan Hải quan, gồm 3 cuộc đánh giá tuân thủ và 13 cuộc theo dấu hiệu rủi ro. Số thu nộp ngân sách đạt hơn 5,21 tỷ đồng.
Ngoài ra, các đơn vị hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu hoàn thành thêm 12 cuộc kiểm tra, thu nộp gần 5,49 triệu đồng. Tính chung, Chi cục hoàn thành 28 cuộc kiểm tra, thu nộp hơn 5,22 tỷ đồng.
Riêng trong tháng 10, Đội Phúc tập và Kiểm tra sau thông quan hoàn thành 3 cuộc kiểm tra tại trụ sở người khai hải quan theo dấu hiệu rủi ro, thu nộp hơn 1,61 tỷ đồng.
Ngoài việc tăng thu ngân sách, kết quả từng cuộc kiểm tra sau thông quan còn cung cấp thông tin quan trọng để Chi cục đánh giá lại hồ sơ doanh nghiệp và rà soát các tiêu chí đã dùng để lựa chọn đối tượng.
Khi mỗi dấu hiệu rủi ro được kiểm chứng qua hồ sơ, cơ quan Hải quan có thêm căn cứ để xem xét các trường hợp tương tự và hướng dẫn doanh nghiệp khắc phục những sai sót có thể lặp lại.
Có thể nói, sự kết hợp giữa quản lý rủi ro và kiểm tra sau thông quan là sự bổ trợ hiệu quả trong việc tạo thuận lợi thương mại và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.
Bởi, kết quả phân tích rủi ro giúp xác định hồ sơ cần làm rõ sau khi hàng đã thông quan. Ngược lại, kết quả kiểm tra sau thông quan bổ sung dữ liệu để đánh giá tuân thủ và điều chỉnh tiêu chí lựa chọn cho những lần làm thủ tục tiếp theo.
Việc sử dụng kết quả kiểm tra sau thông quan để cập nhật hồ sơ doanh nghiệp cũng giúp Chi cục tập trung vào những trường hợp có rủi ro cao, đồng thời hạn chế gián đoạn đối với dòng hàng có rủi ro thấp…
