 |
| Ông Đào Duy Tám, Trưởng ban Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan). |
Phóng viên: Thông tư số 06/2026/TT-BTC ra đời là bước cụ thể hóa yêu cầu tại Nghị quyết số 66/NQ-CP và Nghị quyết số 57-NQ/TW. Các quy định mới được kỳ vọng giải quyết những vướng mắc, bất cập nào của các quy định cũ và đâu là những điểm mới đột phá, thưa ông?
Ông Đào Duy Tám: Thông tư số 06/2026/TT-BTC là kết quả của quá trình sửa đổi, bổ sung các quy định tại Thông tư số 13/2015/TT-BTC và 13/2020/TT-BTC, bám sát tinh thần Nghị quyết số 66/NQ-CP về cắt giảm thủ tục kinh doanh và Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số. Cơ quan Hải quan đề xuất sửa đổi quy định này để đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy và cải cách thủ tục hành chính một cách đồng bộ.
Điểm mới nổi bật là quy trình cắt giảm mạnh mẽ hồ sơ, chứng từ. Thông tư số 06/2026/TT-BTC bãi bỏ quy định yêu cầu doanh nghiệp nộp văn bằng, giấy chứng nhận bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) khi cơ quan Hải quan đã có thể tra cứu thông tin trực tuyến từ trang web của Cục Sở hữu trí tuệ.
Đồng thời, bãi bỏ yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy ủy quyền của chủ sở hữu quyền cho người đại diện hợp pháp, giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí và thời gian đi lại. Thông tư cũng đề cao tính tự giác tuân thủ pháp luật, quy định cụ thể thời gian kiểm tra, xử lý hồ sơ nhằm đảm bảo tính minh bạch, công khai.
Trước đây, quy định yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự giấy ủy quyền đã gây tốn kém chi phí và thời gian. Sau khi đánh giá thực tế thông tin ủy quyền phù hợp và đã được các cơ quan chức năng của Việt Nam ở nước ngoài xác nhận, cơ quan Hải quan sửa đổi theo hướng không yêu cầu hợp pháp hóa lãnh sự, giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận chuyển chứng từ.
Thông tư số 06/2026/TT-BTC bổ sung quy định về tạm dừng thực hiện thủ tục hải quan dựa trên Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2026. Đặc biệt, thông tư lần đầu tiên thiết lập cơ sở pháp lý hoàn chỉnh để cơ quan Hải quan kiểm tra, kiểm soát các sản phẩm xâm phạm quyền SHTT phát sinh từ giao dịch thương mại điện tử.
Đây là bước đi cần thiết nhằm thích ứng với bối cảnh bùng nổ của các sàn giao dịch trực tuyến, đảm bảo kiểm soát chặt chẽ nhưng vẫn duy trì sự thông thoáng cho chuỗi lưu chuyển hàng hóa.
Ngoài ra, quy định mới cũng nâng cao trách nhiệm của chủ thể quyền trong việc phối hợp, cung cấp thông tin xâm phạm quyền đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường, nhằm sớm xác định đối tượng xâm phạm và xử lý thủ tục cho doanh nghiệp.
Phóng viên: Việc luật hóa các chỉ tiêu dữ liệu điện tử có ý nghĩa như thế nào trong việc quản lý và cơ quan Hải quan đã chuẩn bị nền tảng kỹ thuật ra sao để vận hành quy trình này, thưa ông?
Ông Đào Duy Tám: Việc số hóa các chỉ tiêu thông tin dựa trên Luật Giao dịch điện tử, Luật Dữ liệu và Nghị định số 167/2025/NĐ-CP cụ thể hóa các quy định theo hướng chuyển đổi toàn diện từ dữ liệu giấy sang dữ liệu điện tử trên tờ khai hải quan.
Trong hồ sơ đăng ký kiểm tra, giám sát đối với hàng hóa có yêu cầu bảo vệ quyền SHTT, các dữ liệu giấy tờ của cá nhân, đơn vị sẽ được thay thế bằng hệ thống hình ảnh sản phẩm. Người khai gửi các thông tin này kèm đơn đề nghị yêu cầu bảo hộ đến cơ quan Hải quan.
Đây là bước chuyển đổi phương thức từ thủ công sang điện tử. Để vận hành hiệu quả, cơ quan quản lý nhà nước đã hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin để tiếp nhận, xử lý dữ liệu, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp cần nâng cấp hạ tầng công nghệ để kết nối đồng bộ với Cổng thông tin một cửa quốc gia.
Việc luật hóa này cho phép áp dụng các thuật toán để phân tích rủi ro tự động, nâng cao hiệu suất kiểm tra thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đánh giá thủ công như trước đây.
Phóng viên: Thông tư xác lập quy trình từ 8 giờ phản hồi nhanh đến 10 ngày xác thực chuyên sâu cùng quyền chủ động của Đội trưởng Hải quan cửa khẩu. Ông có thể làm rõ cơ chế này và áp lực trách nhiệm đi kèm?
Ông Đào Duy Tám: Nội dung này dựa trên Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, để đảm bảo tính kịp thời, Thông tư số 06/2026/TT-BTC xác lập quy trình phối hợp chặt chẽ: Trong thời hạn 8 giờ làm việc kể từ khi cơ quan Hải quan ra quyết định tạm dừng làm thủ tục, cơ quan Hải quan có trách nhiệm thông báo cho chủ thể quyền; ngay sau đó, chủ thể quyền cần phản hồi các thông tin xác thực để cơ quan Hải quan có cơ sở xử lý.
Đối với các vụ việc cần xác minh phức tạp, thời hạn để cơ quan Hải quan thực hiện xác thực chuyên sâu là tối đa 10 ngày.
Trong cơ chế chủ động tạm dừng, cơ quan Hải quan không yêu cầu chủ thể quyền đặt khoản ký quỹ 20%. Đây là quyền chủ động nếu có căn cứ rõ ràng xác định hàng hóa xâm phạm quyền SHTT, giả mạo nhãn hiệu hoặc sao chép lậu.
Nếu xác định vi phạm, cơ quan Hải quan sẽ xử lý theo quy định; nếu không vi phạm, cơ quan Hải quan tham vấn chủ thể quyền và các cơ quan quản lý nhà nước để phối hợp xác định chính xác.
Thông tư quy định rõ trách nhiệm của cơ quan Hải quan trong trường hợp xác định việc tạm dừng không đúng; khi đó cơ quan Hải quan phải đối diện với nguy cơ bị kiện ra tòa dân sự, bồi thường thiệt hại và các chi phí lưu kho bãi, bảo quản hàng hóa phát sinh.
Điều này đảm bảo công bằng giữa cơ quan quản lý và đối tượng quản lý, nhưng cũng tạo áp lực lớn cho cơ quan Hải quan trong 10 ngày phải đưa ra quyết định chính xác.
Tại Thông tư, sau khi kết thúc việc tạm dừng, nếu xác định hàng hóa không có dấu hiệu vi phạm, cơ quan Hải quan phải cho phép doanh nghiệp tiếp tục làm thủ tục theo khoản 4 Điều 16 Luật Hải quan năm 2014, hoặc khi kết thúc kiểm tra thực tế không có dấu hiệu vi phạm, hoặc khi quyết định tạm dừng trước đó bị hủy bỏ theo quy định của pháp luật.
Đối với quyền hạn chủ động tạm dừng của Đội trưởng Hải quan cửa khẩu, cơ quan Hải quan tăng cường thu thập thông tin để chủ động ra quyết định mà không cần chờ đợi trao đổi với chủ thể quyền trước khi ra quyết định, cũng như không yêu cầu chủ thể quyền đặt khoản ký quỹ. Điều này giúp nâng cao năng lực thực thi nhưng đòi hỏi cơ quan Hải quan phải chịu trách nhiệm về các quyết định của mình. Quy định này đảm bảo tính kịp thời trong ngăn chặn hàng giả ngay tại cửa khẩu.
Phóng viên: Phía cơ quan Hải quan đã có những bước chuẩn bị kỹ thuật gì để thích ứng với quy trình số hóa này?
Ông Đào Duy Tám: Cơ quan Hải quan đang hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin để tiếp nhận và xử lý dữ liệu từ các chủ thể quyền qua cổng thông tin điện tử; đồng thời xây dựng các kênh kết nối chuyên biệt để thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia về các nhãn hiệu được bảo hộ.
Cơ quan Hải quan cũng mong muốn chủ thể quyền chủ động nâng cấp hệ thống để khai báo, tiếp nhận kết quả trả lời từ cơ quan quản lý. Ngoài ra, chủ thể quyền cần chủ động chia sẻ dữ liệu về các vụ việc vi phạm gửi về cơ quan quản lý để có cơ sở triển khai các biện pháp phối hợp hiệu quả hơn, góp phần ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHTT, không chỉ tại biên giới mà còn trên thị trường nội địa.
Thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan Hải quan đã xây dựng kế hoạch đấu tranh, phấn đấu tăng 20% số vụ vi phạm qua biên giới. Thống kê từ ngày 6/5 đến 28/5/2026, lực lượng hải quan đã phát hiện 38 vụ vi phạm quyền SHTT, chủ yếu là các mặt hàng mang thương hiệu toàn cầu tại các khu vực cửa khẩu đường bộ và cảng biển.
Hiện cơ quan Hải quan đang tập trung kiểm soát chặt chẽ các nhóm hàng gia dụng, túi xách, giày dép và hóa chất công nghiệp. Các đơn vị hải quan trên cả nước đã được quán triệt tinh thần thực hiện đúng theo các quy định mới để ngăn chặn kịp thời các hành vi buôn lậu.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
