 |
| Giao diện Nền tảng cửa khẩu số tại Lạng Sơn. |
Nhận diện rào cản
Kể từ khi chính thức vận hành tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị và cửa khẩu Tân Thanh từ đầu năm 2022, Nền tảng cửa khẩu số đã bước đầu số hóa hoạt động quản lý của các lực lượng chức năng.
Tuy nhiên, qua rà soát thực tế, Chi cục Hải quan khu vực VI nhận thấy, hệ thống đang vận hành theo quy trình cũ thay vì tái thiết quy trình mới. Hiện tại, quy trình đối soát vẫn phải trải qua trung bình 7 bước xác nhận thủ công, nơi sự can thiệp của con người vẫn đóng vai trò quyết định.
Bất cập rõ nhất nằm ở sự thiếu đồng bộ dữ liệu liên ngành, khiến doanh nghiệp vẫn phải kê khai thủ công 17 trường thông tin bắt buộc. Việc duy trì kiểm tra bản giấy đối với Giấy phép vận tải điện tử loại C của lái xe Trung Quốc, hay việc bắt buộc phương tiện xác nhận vào/ra bãi tập kết không cần thiết, đã tạo ra những rào cản.
Những điểm dừng chờ này không chỉ gây ùn tắc cục bộ tại các vị trí cổng B1 (tiếp giáp biên giới) và B2 (hướng nội địa) vào giờ cao điểm, mà còn trực tiếp làm tăng chi phí logistics, giảm năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu qua địa bàn tỉnh.
Bên cạnh đó, hạ tầng camera AI hiện nay chưa được khai thác tối đa hiệu quả trong việc truy vấn dữ liệu đã khai báo trước để tự động xác nhận trên nền tảng. Sự rời rạc giữa các hệ thống chuyên ngành của Hải quan, Biên phòng, Kiểm dịch và Giao thông vận tải khiến mục tiêu khai báo một lần vẫn còn khoảng cách xa so với thực tế vận hành.
Do đó, việc tái cấu trúc quy trình theo hướng tự động hóa không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách để hiện thực hóa các nghị quyết về chuyển đổi số quốc gia.
Trong đó, cần thiết phải đánh giá lại toàn bộ quy trình Nền tảng cửa khẩu số, đồng thời số hóa vào hoạt động thu phí sử dụng công trình kết cấu hạ tầng, tự động qua ngân hàng 24/7 nhằm rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu qua địa bàn.
Kỳ vọng đột phá cho kinh tế biên mậu
Để tối ưu hóa và thiết lập luồng vận hành phương tiện dựa trên nền tảng công nghệ nhận diện hiện đại và cơ chế tự động đối soát dữ liệu điện tử. Đặc biệt, với trọng tâm là sự vận hành của hệ thống camera AI chất lượng cao, Chi cục Hải quan khu vực VI đề xuất rút gọn quy trình cho xe chở hàng xuống còn 4 bước và xe không tải xuống còn 2 bước.
Theo quy trình mới, ngay từ khâu khởi tạo, doanh nghiệp sẽ thực hiện khai báo từ xa, hệ thống Nền tảng cửa khẩu số tự động kế thừa và chia sẻ dữ liệu từ ngành Hải quan và Giao thông để giảm thiểu sai sót do nhập liệu thủ công.
 |
| Hiện tại quy trình đối soát vẫn phải trải qua trung bình 7 bước xác nhận thủ công. Ảnh: H.Nụ |
Khi phương tiện di chuyển đến các cổng kiểm soát, camera AI sẽ tự động nhận diện biển số, số hiệu container và biển kiểm soát rơ-moóc. Ngay lập tức, hệ thống thực hiện truy vấn thời gian thực với dữ liệu liên ngành để xác nhận điều kiện thông quan và tự động đóng/mở barie mà không yêu cầu phương tiện phải dừng xe làm thủ tục trực tiếp.
Sự đột phá còn nằm ở việc hợp nhất các hoạt động kiểm soát chuyên ngành. Các xác nhận của lực lượng hải quan, kiểm dịch và biên phòng được tập trung hóa trên môi trường số, lược bỏ các bước trung gian không mang lại giá trị quản lý như xác nhận mã loại hình hàng hóa hay trọng tải xe bản giấy.
Đáng chú ý, module thanh toán phí hạ tầng cửa khẩu qua mã QR Code 24/7 sẽ được triển khai ngay để thay thế việc thanh toán trực tiếp, giúp hệ thống tự động đối soát và cập nhật trạng thái hoàn thành nghĩa vụ tài chính cho phương tiện rời cửa khẩu một cách thông suốt.
Lộ trình thực hiện được hoạch định bài bản qua 3 giai đoạn mang tính kế thừa. Giai đoạn đầu tập trung vào nâng cấp chất lượng camera AI, tự động hóa barie tại các cổng và module thanh toán tự động qua mã QR code.
Giai đoạn tiếp theo sẽ đầu tư, nâng cấp số lượng, chất lượng camera AI, barie tự động, kết nối chia sẻ dữ liệu. Cụ thể, trang bị đầy đủ camera AI nhận diện biển kiểm soát phương tiện vận tải chất lượng cao tại toàn bộ các làn xuất nhập khẩu tại vị trí B1, B2, B0 (cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị). Kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống thông tin cấp giấy phép vận tải, kiểm dịch điện tử.
Giai đoạn cuối cùng sẽ là bước tiến cao nhất khi đẩy mạnh kết nối liên thông dữ liệu giữa các ngành Hải quan, Biên phòng, Giao thông, Kiểm dịch. Trang bị đẩy đủ camera AI nhận diện số hiệu container, biển kiểm soát rơ mooc (đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý, giám sát của cơ quan Hải quan).
Giai đoạn này cũng sẽ đẩy mạnh kết nối chia sẻ các dữ liệu từ các ngành với Nền tảng cửa khẩu số. Mục tiêu giúp Nền tảng cửa khẩu số tự động đối chiếu và tự động xác nhận hoàn thành, barie tự động đóng/mở tại vị trí B1.
Theo Chi cục Hải quan khu vực VI, việc tối ưu hóa theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ là bài toán kỹ thuật mà là lời giải cho sự phát triển bền vững của kinh tế Lạng Sơn.
Khi hàng rào thủ tục được dỡ bỏ bởi công nghệ, thời gian dừng chờ tại cửa khẩu sẽ giảm ít nhất 30%, tạo dòng chảy thông thoáng cho hàng hóa xuất nhập khẩu, đồng thời minh bạch hóa hoàn toàn hoạt động quản lý tại biên giới.
Cũng theo Chi cục Hải quan khu vực VI, đề xuất này dựa trên cơ sở bám sát các mục tiêu về chuyển đổi số của ngành Hải quan và lộ trình triển khai mô hình Cửa khẩu thông tin với mục tiêu giảm ít nhất 30% thời gian dừng chờ tại cửa khẩu theo đúng tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW), tự động hóa 100% khâu nhận diện phương tiện; tiến tới thực hiện mục tiêu doanh nghiệp chỉ khai báo một lần.
