 |
| Định danh người bán và truy xuất nguồn gốc hàng hóa đang được xem là giải pháp mang tính nền tảng trong cuộc chiến chống hàng giả trên “chợ số”. Ảnh minh hoạ. |
Tăng tốc thanh lọc hàng giả trên “chợ số”
Các chuyên gia cho rằng, hàng giả không phải câu chuyện riêng của các sàn TMĐT. Đây là thách thức chung của toàn bộ thị trường bán lẻ, từ chợ truyền thống, cửa hàng kinh doanh đến các nền tảng số.
Tuy nhiên, môi trường trực tuyến với đặc thù giao dịch nhanh, số lượng sản phẩm lớn và khoảng cách giữa người bán với người mua đã khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn. Từ mỹ phẩm, thời trang đến thực phẩm chức năng hay hàng tiêu dùng, không ít sản phẩm được rao bán công khai trên các nền tảng số trước khi bị xử lý.
Điều này khiến dư luận đặt ra câu hỏi về hiệu quả của các lớp kiểm soát hiện nay, nhất là khi nhiều gian hàng chỉ bị phát hiện sau quá trình điều tra của lực lượng chức năng.
Lý giải về vấn đề này, ThS, Luật sư Nguyễn Văn Đức (Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh) cho biết thủ đoạn vi phạm ngày càng tinh vi. Nhiều đối tượng sử dụng hồ sơ, giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng hóa được làm giả với mức độ rất cao. Trong khi đó, các sản phẩm vi phạm thường xuyên thay đổi tên gọi, hình ảnh và nội dung mô tả để né tránh hệ thống kiểm duyệt tự động.
Theo ông Đức, việc xác định một sản phẩm có phải hàng giả hay không không thể chỉ dựa trên dữ liệu hiển thị trên sàn TMĐT. Quá trình này cần đối chiếu nhiều nguồn thông tin khác nhau, từ chứng từ, hóa đơn đến truy xuất nguồn gốc và xác minh chuỗi cung ứng. Vì vậy, kết luận cuối cùng vẫn thuộc thẩm quyền của cơ quan chức năng.
Trước áp lực từ thực tế thị trường, các nền tảng TMĐT đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận xử lý vi phạm sang chủ động phòng ngừa rủi ro. Ông Vũ Dũng, chuyên gia của Hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu TP. Hà Nội, hiện nay hầu hết các sàn lớn đều yêu cầu người bán cung cấp thông tin xác thực khi đăng ký gian hàng và chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của sản phẩm. Đối với các nhóm hàng đặc thù, giấy tờ kiểm định chất lượng hoặc hồ sơ công bố sản phẩm là điều kiện bắt buộc trước khi được phép kinh doanh.
Song song với đó, công nghệ đang được các sàn TMĐT xem là công cụ hỗ trợ quan trọng trong việc nhận diện các dấu hiệu vi phạm. Shopee cho biết, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) của nền tảng liên tục được cập nhật dựa trên các phương thức gian lận đã ghi nhận trong thực tế. Hệ thống có thể phân tích đồng thời hình ảnh, tên sản phẩm, nội dung mô tả, mức giá bất thường và nhiều chỉ số rủi ro khác để phát hiện dấu hiệu nghi vấn.
Tương tự, Lazada kết hợp giữa công nghệ AI và đội ngũ kiểm duyệt chuyên trách để rà soát hàng nghìn sản phẩm mỗi ngày.
TikTok Shop cũng đầu tư mạnh cho hạ tầng công nghệ, nhân sự và quy trình kiểm soát nội dung, đồng thời triển khai cơ chế kiểm tra ngẫu nhiên nhằm đối chiếu giữa sản phẩm thực tế với thông tin được quảng cáo.
 | |
|
Người tiêu dùng là mắt xích không thể thiếu
Bên cạnh các công cụ công nghệ, nhiều sàn TMĐT đã xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh từ chủ sở hữu thương hiệu. Thông qua các cổng bảo vệ quyền SHTT, doanh nghiệp có thể chủ động báo cáo các trường hợp nghi ngờ giả mạo hoặc xâm phạm thương hiệu để được xử lý kịp thời.
Đáng chú ý, định danh người bán và truy xuất nguồn gốc hàng hóa đang được xem là giải pháp mang tính nền tảng trong cuộc chiến chống hàng giả trên môi trường số.
Từ giữa năm 2025, nhiều sàn TMĐT đã triển khai xác thực người bán bằng căn cước công dân gắn chip thông qua công nghệ NFC, đồng thời đối chiếu với dữ liệu mã số thuế để nâng cao độ chính xác của thông tin.
Theo ThS, Luật sư Nguyễn Văn Đức, việc sử dụng tài khoản ảo, che giấu danh tính hoặc liên tục thay đổi thông tin gian hàng là một trong những nguyên nhân khiến công tác phát hiện và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn.
“Khi người bán được định danh rõ ràng, cơ quan quản lý có thể truy vết nhanh hơn, đồng thời tăng tính răn đe đối với các hành vi gian lận”, ông Đức nhận định.
Ông Đức cho rằng, giá trị của dữ liệu định danh không chỉ nằm ở công tác quản lý nhà nước. Khi thông tin về người bán, lịch sử giao dịch, nguồn hàng và mức độ tuân thủ được lưu trữ đầy đủ, thị trường sẽ có thêm cơ sở để hình thành một hệ sinh thái TMĐT minh bạch hơn. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng niềm tin trong bối cảnh thị trường bán lẻ trực tuyến đang đạt quy mô hàng chục tỷ USD.
“Cuộc chiến chống hàng giả khó có thể thành công nếu thiếu sự tham gia chủ động của người tiêu dùng”, nhấn mạnh điều này, ông Vũ Dũng cho biết, nhiều nền tảng hiện đã tích hợp chức năng báo cáo sản phẩm vi phạm ngay trên ứng dụng. Người dùng có thể gửi hình ảnh, bằng chứng hoặc phản ánh trực tiếp để hỗ trợ quá trình xác minh. Tùy tính chất vụ việc, thời gian phản hồi thường từ ba đến bảy ngày làm việc.
Cùng với đó, các chính sách bảo vệ khách hàng cũng được các sàn TMĐT siết chặt. Người mua có thể được hoàn tiền khi nhận hàng không đúng cam kết; riêng với các gian hàng chính hãng, nhiều nền tảng áp dụng cơ chế bồi hoàn cao hơn nếu sản phẩm bị xác định không đảm bảo tính xác thực.
Tuy vậy, chuyên gia này khuyến nghị, người tiêu dùng không nên chỉ trông chờ vào cơ chế hậu kiểm. Việc kiểm tra kỹ thông tin người bán, nguồn gốc sản phẩm, đánh giá từ khách hàng trước đó và ưu tiên mua sắm tại các gian hàng uy tín vẫn là biện pháp bảo vệ hữu hiệu.
Ông Dũng cho rằng, người mua cũng nên lưu giữ hóa đơn, nội dung trao đổi, video livestream hoặc thông tin thanh toán để làm căn cứ khi phát sinh tranh chấp.
TMĐT được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới, mở ra dư địa lớn cho nền kinh tế số. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường truy xuất nguồn gốc, định danh người bán, ứng dụng công nghệ và thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nền tảng, doanh nghiệp và cơ quan chức năng sẽ là chìa khóa để xây dựng một “chợ số” minh bạch, nơi niềm tin của người tiêu dùng được đặt ở vị trí trung tâm của mọi giao dịch.
