Bước chuyển quan trọng trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới

Tọa đàm: “Bước chuyển quan trọng trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới”.

Đột phá trong quy trình nghiệp vụ hải quan

Thông tư số 06/2026/TT-BTC đóng vai trò là chìa khóa khơi thông các điểm nghẽn về thủ tục, giúp cơ quan Hải quan hiện đại hóa phương thức kiểm tra, giám sát dựa trên nền tảng dữ liệu điện tử xuyên suốt.

Theo ông Đào Duy Tám, Trưởng ban Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan), thông tư này là kết quả của quá trình sửa đổi, bổ sung các Thông tư số 13/2015/TT-BTC và 13/2020/TT-BTC nhằm thực hiện 4 nghị quyết trụ cột của Trung ương và Chính phủ, trong đó trọng tâm là đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Ông Đào Duy Tám nhấn mạnh, Thông tư số 06/2026/TT-BTC tập trung quyết liệt vào việc cắt giảm hồ sơ, bãi bỏ yêu cầu nộp bản sao văn bằng, giấy chứng nhận bảo hộ quyền SHTT khi dữ liệu này đã được tích hợp và có thể tra cứu trực tuyến trên hệ thống chính thức của Cục Sở hữu trí tuệ.

Đặc biệt, việc bãi bỏ quy định hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy ủy quyền của chủ sở hữu quyền cho người đại diện là một cải cách hành chính mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí, thời gian đi lại và các thủ tục giấy tờ phức tạp từ nước ngoài về Việt Nam.

Điểm nhấn quan trọng nhất trong quy trình nghiệp vụ tại Thông tư số 06/2026/TT-BTC là xác lập thẩm quyền chủ động của cơ quan Hải quan trong việc tạm dừng làm thủ tục đối với hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền SHTT, giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc hàng hóa sao chép lậu.

Thay vì cơ chế thụ động chờ đợi đơn yêu cầu và tiền ký quỹ như trước đây, cơ quan Hải quan hiện nay vận hành dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro và thu thập thông tin tình báo. Cơ chế này cho phép cơ quan Hải quan ra quyết định tạm dừng mà không cần chủ thể quyền phải đặt một khoản ký quỹ 20% trị giá lô hàng, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể quyền trong việc bảo vệ tài sản của mình.

Theo ông Đào Duy Tám, cơ chế này tạo áp lực lớn về trách nhiệm và thời hạn xử lý cho lực lượng hải quan, khi trong vòng 10 ngày phải đưa ra quyết định xác thực chuyên sâu, song điều này đảm bảo tính minh bạch, công khai và công bằng tối đa cho cả chủ thể quyền và người nhập khẩu.

Bên cạnh đó, Thông tư số 06/2026/TT-BTC quy định cụ thể việc số hóa các chỉ tiêu thông tin trên tờ khai và đơn đề nghị, thay thế hình ảnh sản phẩm vào hồ sơ thay vì các mô tả bằng văn bản giấy, tạo nền tảng vững chắc cho việc quản lý bằng thuật toán.

Đáng chú ý, quy định mới về kiểm soát hàng hóa qua giao dịch thương mại điện tử đã cung cấp cơ sở pháp lý vững chắc để ngăn chặn hàng giả, hàng vi phạm SHTT len lỏi qua các gói hàng nhỏ lẻ, dịch vụ bưu chính và chuyển phát nhanh vốn đang tăng trưởng chóng mặt.

Phối hợp liên ngành bảo vệ tài sản trí tuệ

Để Thông tư số 06/2026/TT-BTC thực sự đi vào cuộc sống, cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động thay đổi tư duy và nâng cao năng lực thực thi để thích ứng với quy trình số hóa mới.

Tọa đàm với sự tham gia của 3 khách mời là lãnh đạo Cục Hải quan, Cục Sở hữu trí tuệ và Công ty Luật TNHH T&G.

Ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của doanh nghiệp hiện nay là yếu tố then chốt, khi họ đã bắt đầu coi quyền SHTT là tài sản chiến lược, là công cụ khẳng định vị thế cạnh tranh trên thị trường thay vì chỉ là các thủ tục hành chính thuần túy.

Nhấn mạnh sức mạnh của cơ chế phối hợp liên ngành giữa Hải quan, Công an, Quản lý thị trường và cơ quan SHTT trong việc chia sẻ cơ sở dữ liệu về các đối tượng vi phạm, ông Trần Lê Hồng cho rằng, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu này cho phép các lực lượng thực thi nhận diện và xử lý kịp thời, chính xác các hành vi xâm phạm quyền SJYY. Hằng năm, Cục Sở hữu trí tuệ chủ động cung cấp hàng trăm ý kiến chuyên môn, hỗ trợ đắc lực cho các cơ quan chức năng trong việc phân biệt hàng thật và hàng giả. Bởi việc xây dựng hồ sơ rủi ro cho từng chủ thể dựa trên dữ liệu thực thi tổng hợp từ nhiều cơ quan chính là bước đi đột phá, giúp nâng cao đáng kể năng lực kiểm soát và thực thi pháp luật.

Ở góc độ chuyên gia pháp lý, ông Lê Xuân Lộc, Giám đốc Sở hữu trí tuệ, Công ty Luật TNHH T&G đánh giá cao sự tiến bộ của khung pháp lý mới. Việc luật hóa các chỉ tiêu dữ liệu điện tử là bước đệm để doanh nghiệp kết nối đồng bộ với Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Theo ông Lê Xuân Lộc, sự khác biệt trong nhận thức giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài đang dần được xóa bỏ. Các doanh nghiệp nước ngoài từ lâu đã có cách tiếp cận thực thi quyền SHTT dài hạn, coi đó là việc bảo vệ lợi ích người tiêu dùng và thị trường bền vững. Hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam cũng đang học hỏi và áp dụng tư duy tương tự, không còn tâm lý e ngại hay che giấu thông tin khi bị vi phạm.

“Việc trước mắt doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp hạ tầng công nghệ và chỉ định nhân sự chuyên môn phụ trách nhóm nhãn hiệu để phản hồi các yêu cầu từ cơ quan Hải quan trong thời điểm vàng 8 giờ. Việc cơ quan Hải quan chủ động tạm dừng thủ tục không làm nhẹ đi vai trò của doanh nghiệp, mà ngược lại, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao trách nhiệm phối hợp trong việc cung cấp thông tin kỹ thuật, tài liệu hướng dẫn phân biệt hàng thật - hàng giả, ông Lê Xuân Lộc nhấn mạnh.

Để đảm bảo tính bền vững, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về SHTT, kết nối thông suốt giữa các bộ, ngành. Sự đồng bộ này không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp mà còn tăng cường năng lực dự báo rủi ro cho cơ quan Hải quan.

Trong đó, doanh nghiệp cần xác định việc đấu tranh chống hàng giả không phải là chi phí mà là sự đầu tư cho sự phát triển lâu dài, là minh chứng cho trách nhiệm đối với người tiêu dùng.

Với những thay đổi căn bản này, Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã thiết lập một khung quản lý chuyên nghiệp, minh bạch, góp phần khơi thông luồng hàng xuất nhập khẩu, đồng thời củng cố niềm tin và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho các chủ thể trí tuệ trong và ngoài nước trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Cũng theo các chuyên gia, sự phối hợp chặt chẽ, tư duy chủ động và ứng dụng công nghệ chính là ba trụ cột sẽ định hình tương lai của hoạt động thực thi quyền SHTT tại biên giới Việt Nam trong những năm tới.