"Xuất khẩu mềm” - hướng đi mới cho nông sản địa phương

Nhóm hàng nông sản và đặc sản vùng miền đang nổi lên như một động lực thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu hàng Việt. Ảnh minh hoạ.

Từ phiên chợ online đến con đường "xuất khẩu mềm”

Từ những phiên livestream bán vải thiều ở Bắc Ninh, miến dong ở Lai Châu đến nông sản vùng cao Lạng Sơn, hàng Việt đang tìm được đầu ra mới trên nền tảng số, đồng thời kéo theo sự chuyển động của cả chuỗi sản xuất, logistics và kinh tế địa phương. Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh thị trường TMĐT Việt Nam tăng trưởng mạnh.

Năm 2025, quy mô thị trường đạt khoảng 32 tỷ USD, chiếm gần hai phần ba giá trị nền kinh tế số quốc gia. Theo Báo cáo thị trường TMĐT quý I/2026 của nền tảng tổng hợp và khai thác dữ liệu Metric, tổng doanh số trên 4 sàn lớn (gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki) đạt gần 149 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 46% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo Metric, hơn 1,1 tỷ sản phẩm được giao dịch chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026 cho thấy sức mua trực tuyến đang tiếp tục mở rộng. Trong làn sóng tăng trưởng đó, nhóm hàng nông sản và đặc sản vùng miền nổi lên như một dư địa mới, là nền tảng, động lực đẩy tăng trưởng xuất khẩu hàng Việt.

Tại sự kiện “CSR Day 2026 - Khơi mở làn sóng tác động mới” tổ chức ngày 13/5 tại Hà Nội, bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm Xã hội (TikTok Shop) công bố gói hỗ trợ 100 tỷ đồng dành cho hàng Việt trong 6 tháng cuối năm 2026.

Không chỉ dừng ở ưu đãi bán hàng, chương trình này tập trung hỗ trợ quảng bá, thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm OCOP, nông sản địa phương, làng nghề truyền thống và đào tạo kỹ năng kinh doanh số cho nhà bán hàng.

“Các chương trình livestream tiêu thụ nông sản, ưu đãi vận chuyển và chiến dịch “Thứ 7 hàng Việt” giúp nhiều nhà bán hàng tăng doanh thu trung bình gấp 3,5 lần so với năm trước”, bà Tân chia sẻ.

Nông sản địa phương bước vào chuỗi bán hàng số

Điểm đáng chú ý là TMĐT đang thay đổi cách địa phương tham gia chuỗi giá trị. Từ chỗ chỉ tập trung sản xuất, nhiều hợp tác xã, hộ kinh doanh và làng nghề đã bắt đầu quan tâm đến nhận diện thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, đóng gói và tiêu chuẩn hóa sản phẩm để phù hợp với môi trường bán hàng trực tuyến.

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đánh giá cao các mô hình hợp tác giữa nền tảng số và địa phương tại sự kiện “CSR Day 2026 - Khơi mở làn sóng tác động mới”.

Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp, nhận định: TMĐT không đơn thuần là kênh bán hàng, mà đang trở thành một cấu phần quan trọng và động lực tăng trưởng mới của hệ sinh thái kinh tế số nông nghiệp Việt Nam.

Những mô hình hợp tác với các nền tảng số được kết nối hiệu quả, giúp rút ngắn khoảng cách từ vùng sản xuất đến người tiêu dùng. Đơn cử như ở Bắc Ninh, hơn 55 tấn vải thiều được chốt đơn qua livestream chỉ trong hai ngày cao điểm mùa vụ.

Theo ông Phan Văn Nết, Giám đốc hợp tác xã sản xuất thương mại và dịch vụ nông nghiệp Phì Điền (tỉnh Bắc Ninh), đây là dòng vải đạt tiêu chuẩn GlobalGAP, đang xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Australia và Nhật Bản. Việc bán hàng qua nền tảng số đã giúp nông sản tiếp cận nhanh khách hàng, đồng thời giảm áp lực “được mùa rớt giá” khi thị trường truyền thống biến động

Không chỉ trái cây, nhiều sản phẩm địa phương khác cũng ghi nhận sức tiêu thụ lớn trên nền tảng số. Bà Tân cho biết, sau 9 tháng mở ngành hàng trái cây tươi, nền tảng đã tiêu thụ hơn 200 tấn sản phẩm. Riêng giống sầu riêng cổ Sáu Hữu bán hơn 10 tấn chỉ sau 48 giờ mở bán, trong khi khoai sâm đất Tây Bắc đạt sản lượng hơn 600 tấn.

Đằng sau tốc độ tiêu thụ đó là yêu cầu ngày càng cao về logistics và vận hành. Với nhóm hàng tươi sống, tốc độ giao hàng, bảo quản lạnh và chất lượng sản phẩm trở thành yếu tố quyết định. Một số nền tảng đã triển khai dịch vụ giao nhanh trong bốn giờ, đồng thời xây dựng luồng vận chuyển riêng cho nông sản nhằm rút ngắn thời gian từ vùng trồng tới tay người mua.

Minh bạch thuế, pháp lý để phát triển bền vững

Điều thay đổi không chỉ là phương thức bán hàng mà còn là tư duy kinh doanh của người dân. Nhiều nông dân bắt đầu học cách giới thiệu sản phẩm, chăm sóc khách hàng, quản lý đơn hàng và xây dựng thương hiệu cá nhân trên nền tảng số.

Câu chuyện của bà Đặng Thị Thơ, một nông dân ngoài 55 tuổi ở Lạng Sơn, là ví dụ điển hình. Ban ngày làm nương, tối livestream bán nông sản bằng điện thoại phổ thông, bà từng phát trực tiếp suốt nhiều tuần mà không có đơn hàng. Nhưng thay vì bỏ cuộc, bà tiếp tục học cách giao tiếp, quay video và quảng bá nông sản quê nhà.

Điều đáng chú ý là trong câu chuyện của mình, bà Thơ nhắc nhiều đến trách nhiệm bán hàng minh bạch và thực hiện nghĩa vụ thuế. Đó cũng là xu hướng tất yếu khi TMĐT bước sang giai đoạn phát triển chuyên nghiệp hơn.

Nếu trước đây kinh doanh trực tuyến chủ yếu mang tính tự phát, thì nay yêu cầu về hóa đơn, nguồn gốc hàng hóa, kê khai thuế và tuân thủ pháp luật đang trở thành điều kiện bắt buộc. Khi hàng hóa địa phương muốn đi xa hơn, đặc biệt hướng tới xuất khẩu qua nền tảng số xuyên biên giới, tính minh bạch sẽ quyết định khả năng cạnh tranh.

Cho rằng đây là hướng đi phù hợp với các chính sách mới về TMĐT, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đánh giá cao các mô hình hợp tác giữa nền tảng số và địa phương như TikTok Shop đang triển khai nhằm đẩy mạnh tiêu thụ hàng Việt qua TMĐT; thúc đẩy phát triển kinh tế số từ cấp cơ sở, thu hẹp khoảng cách vùng miền và hướng tới phát triển TMĐT bền vững.

Tuy nhiên, để cơ hội này trở thành động lực tăng trưởng bền vững, theo bà Oanh, các địa phương vẫn cần tiếp tục đầu tư logistics, chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao kỹ năng số và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, tuân thủ pháp luật.