Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia để truy vết xâm phạm sở hữu trí tuệ

Mức độ phức tạp và áp lực ngày càng lớn đối với công tác thực thi quyền SHTT trong bối cảnh giao dịch số phát triển mạnh.

Hướng tới “bản đồ số” về vi phạm sở hữu trí tuệ

Hơn 1.438 vụ việc xâm phạm quyền SHTT đã được các lực lượng chức năng phát hiện và xử lý trên phạm vi cả nước trong đợt cao điểm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong đó, có 1.146 vụ xử lý hành chính, 28 vụ bị khởi tố hình sự. Tổng số tiền xử phạt vượt 12,6 tỷ đồng, giá trị hàng hóa vi phạm khoảng 35,7 tỷ đồng.

Đáng chú ý, trên các nền tảng thương mại điện tử (TMĐT), hơn 2.000 gian hàng có dấu hiệu vi phạm đã bị ngăn chặn và hơn 9.100 sản phẩm bị gỡ bỏ khỏi hệ thống. Những con số này cho thấy, mức độ phức tạp và áp lực ngày càng lớn đối với công tác thực thi quyền SHTT trong bối cảnh giao dịch số phát triển mạnh.

Trước yêu cầu của thực tế, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các bộ, ngành liên quan triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền SHTT. Hệ thống này được xem là một trong những giải pháp nền tảng nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHTT trên môi trường số.

Theo ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục SHTT (Bộ Khoa học và Công nghệ), một trong những trở ngại lớn hiện nay là dữ liệu phục vụ thực thi quyền SHTT phân tán ở nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau. Việc thu thập, đối chiếu và chia sẻ thông tin giữa các lực lượng thực thi chưa được thực hiện trên một nền tảng liên thông thống nhất.

Trong khi đó, các hành vi xâm phạm quyền SHTT trên không gian mạng diễn biến nhanh, liên quan đến nhiều chủ thể và nhiều nền tảng khác nhau, thậm chí có yếu tố xuyên biên giới. Đối tượng vi phạm có thể thay đổi tài khoản, tên miền hoặc chuyển sang nền tảng khác trong thời gian ngắn, gây khó khăn cho quá trình xác minh, truy vết và xử lý.

Theo định hướng, cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền SHTT sẽ từng bước tích hợp nhiều nguồn dữ liệu quan trọng như: kết quả xử lý vi phạm hành chính và hình sự; các vụ việc điển hình, nghiêm trọng; thông tin về đối tượng quyền SHTT; kết quả giám định; cùng các dữ liệu phục vụ xác định yếu tố xâm phạm.

Không chỉ đóng vai trò là nơi lưu trữ thông tin, hệ thống này còn được kỳ vọng trở thành nền tảng số hỗ trợ các cơ quan thực thi tra cứu, chia sẻ và đối chiếu dữ liệu theo thời gian thực. Qua đó, thời gian xử lý vụ việc có thể được rút ngắn, đồng thời nâng cao khả năng phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Khi đi vào vận hành, cơ sở dữ liệu tập trung sẽ hỗ trợ các lực lượng thực thi tiếp cận thông tin nhanh, phối hợp xử lý hiệu quả hơn và tăng khả năng nhận diện các xu hướng vi phạm mới phát sinh trên môi trường số.

Vấn đề về xâm hại quyền SHTT cùng với các hoạt động gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp.

Chuyển từ xử lý thủ công sang thực thi trên nền tảng dữ liệu số

Theo ông Trần Lê Hồng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền SHTT không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trước mắt mà còn là bước đi quan trọng trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực SHTT.

Hiện nay, các cơ quan chức năng đã có thể khai thác một số công cụ tra cứu dữ liệu liên quan đến nhãn hiệu và đối tượng sở hữu công nghiệp trong nước cũng như quốc tế. Tuy nhiên, các nguồn dữ liệu này vẫn tồn tại trên nhiều hệ thống khác nhau, chưa được kết nối thành một nền tảng thống nhất phục vụ đồng bộ cho hoạt động thực thi.

Theo các chuyên gia, khi dữ liệu được tập trung và liên thông, việc phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng công an, quản lý thị trường, hải quan và các đơn vị chuyên môn sẽ thuận lợi hơn. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao khả năng phát hiện sớm các hành vi xâm phạm quyền SHTT, đặc biệt trong môi trường số.

Trong bối cảnh ngày càng nhiều vụ việc liên quan đến TMĐT, nền tảng xuyên biên giới và các website ẩn danh, dữ liệu tập trung được kỳ vọng sẽ hỗ trợ hiệu quả hơn cho hoạt động truy vết, nhận diện phương thức hoạt động của đối tượng vi phạm, đồng thời cung cấp cơ sở để xây dựng các giải pháp phòng ngừa phù hợp.

Song song với việc xây dựng hạ tầng dữ liệu, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang thúc đẩy ứng dụng các công nghệ mới trong bảo vệ quyền SHTT.

Theo ông Trần Lê Hồng, việc ứng dụng các công nghệ này sẽ hỗ trợ phát hiện vi phạm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền SHTT trên môi trường số. Đây không còn là xu hướng của tương lai mà đang trở thành yêu cầu thực tế khi số lượng giao dịch, nội dung và sản phẩm xuất hiện trên không gian mạng tăng nhanh từng ngày.

Từ góc độ quản lý nhà nước, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ Blockchain được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái hỗ trợ thực thi quyền SHTT theo hướng chủ động hơn. Thay vì chỉ xử lý sau khi vi phạm xảy ra, các cơ quan chức năng có thể tăng cường khả năng phát hiện sớm, cảnh báo và hỗ trợ phòng ngừa.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực thi quyền SHTT vì vậy không chỉ là một dự án công nghệ đơn thuần. Đây là bước chuẩn bị hạ tầng dữ liệu quan trọng cho quá trình hiện đại hóa hoạt động bảo hộ và thực thi quyền SHTT trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh.

Khi dữ liệu được kết nối và chia sẻ hiệu quả hơn giữa các cơ quan thực thi, công tác quản lý nhà nước sẽ có thêm công cụ hỗ trợ để xử lý vi phạm nhanh chóng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể SHTT trong môi trường kinh doanh ngày càng số hóa.